Umm as-Sulton Shaʼbon madrasasi
| Umm as-Sulton Shaʼbon madrasasi | |
|---|---|
مدرسة أم السلطان شعبان | |
 Madrasaning kirish ayvoni | |
| Umumiy maʼlumot | |
| Maqomi | madrasa |
| Joylashuvi | ad-Darb al-Ahmar, Islomiy Qohira |
| Mamlakat | Misr |
| Koordinatalar | 30°02′14″N 31°15′34″E / 30.03722°N 31.25944°E |
| Egasi | Sulton al-Ashraf Shaʼbon |
| Texnik holati | |
| Material | Tosh; yogʻoch |
Umm as-Sulton Shaʼbon madrasasi (arabcha: مدرسة أم السلطان شعبان) — bu islomiy madrasa, maqbara va masjid majmuasi boʻlib, Misrning Islomiy Qohirasida, ad-Darb al-Ahmar hududida joylashgan. Majmua hijriy 770-yil (milodiy 1368/1369-yil)da Mamluklar davrida Sulton al-Ashraf Shaʼbonning onasi Xovand Baraka (Umm as-Sulton Shaʼbon deb ham ataladi) buyurtmasi bilan qurib bitkazilgan. U Bab Zuveyla darvozasi tashqarisida al-Tabbona koʻchasi boʻylab joylashgan boʻlib, shimol tomondan Bayt ar-Razzoz saroyiga tutashgan. Madrasadan, maqbaradan va masjiddan tashqari majmuaga havz (suv ovi), hamda maktab (boshlangʻich maktab) ham kiradi.
Tarixi
Al-Ashraf Shaʼbon (h. 1363–1377) an-Nosir Muhammadning nabirasi boʻlgan va taxtga chiqqanida 10 yoshda edi[1]. Onasi Xavand Baraka oʻsha davrdagi Misrdagi eng nufuzli kuchli ayollardan biri boʻlgan[2]. U avval konkubina, keyin esa sulton an-Nosir Muhammadning, hech qachon taxtga chiqa olmagan oʻgʻli Husayn (Shaʼbonning otasi)ning rafiqasi boʻlgan. Husayn 1362-yilda vafot etgach, u amir Uljoy al-Yusufiyga (u yaqin atrofdagi Suq as-Silah koʻchasida oʻz madrasasini qurgan) turmushga chiqdi. Shaʼbon bolaligida taxtga chiqqach, u yanada taʼsirli va mashhur boʻlib bordi[1].
Shaʼbon madrasani va maqbarani hijriy 770-yilda (milodiy 1368/1369-yilda), xabarlarga koʻra, oʻsha paytda Makkaga haj safarida boʻlgan onasini sharaflash uchun qurdirgan. Biroq u oʻsha paytda 15 yoshda boʻlganini hisobga olsak, madrasani qurish haqidagi qaror onasining oʻz istaklariga mos boʻlgani ehtimoli katta. Sababi mamluk sultonlarining ayol qarindoshlari uchun bunyod etilgan shunday ulkan yodgorliklar deyarli uchramaydi[2][3]. Xabarlarga koʻra, madrasaning joylashgan oʻrni ilgari qohiraliklar qabristoni boʻlgan[4]. Xavand keyingi yili (1369–1370-yillarda) Qohiraga qaytib, madrasani va uning masjidini vaqf qildi[1]. U 1373-yilda vafot etdi va oʻz madrasasiga biriktirilgan ikki maqbaradan kattasiga dafn qilindi[2].
1375-yilda Shaʼbon hozirgi al-Muʼayyad qabristoni joylashgan, qalʼaning shimoli-gʻarbiy etagidagi maydonda oʻzining salobatli masjidi, madrasasi va maqbara majmuasini barpo etishni boshladi. U hashamat bilan bezatilgan boʻlib, onasining madrasasi kabi ikki gumbazga ega edi (ehtimol, qalʼaning janubida joylashgan, masalan Sultaniyya maqbarasi singari, juft gumbazli maqbaralardan ilhomlangan)[2]. Biroq Shaʼbon 1377-yilda, oʻz maqbara majmuasi tugallanib, foydalanishga topshirilishidan avval, oʻldirildi. Natijada u onasining madrasasidagi kichikroq maqbaraga dafn qilindi. U barpo eta boshlagan majmua esa 1411-yilda Sulton Faraj ibn Barquq tomonidan buzib tashlanib, uning materiallari boshqa bir qator binolar, jumladan, Bab Zuveyla oldida joylashgan Faraj ibn Barquqning mashhur zaviyasi va uning amiri Jamoliddin Ustadorning madrasa-masjidini qurish uchun qayta ishlatildi[2].
Qurish ishlari tugallangach, madrasa islom huquqini Hanafiya va Shofiʼiya mazhablarida oʻqitardi[2]. Qurʼonning juda chiroyli yoritma (miniaturali) qoʻlyozmalari Shaʼbon hukmronligi davriga tegishli boʻlib, bu madrasada ularni tayyorlovchi maxsus ustaxona boʻlgan boʻlishi mumkinligi taxmin qilinadi[3]. Qohiradagi Islom sanʼati muzeyida ham ushbu madrasadan chiqqan boshqa mohirona ishlangan buyumlar saqlanadi[3].
15-asr oxirida Sulton Qaytbay madrasaga tutash qasr yoki saroy qurdirdi. 19-asrda bu saroy 1776-yilda Ahmad ar-Razzoz tomonidan qurilgan boshqa bir qoʻshni saroy bilan birlashtirildi. Binoning hozirgi nomi Bayt ar-Razzoz boʻlib, bugungi kunda uning peshtoqi Shaʼbon madrasasining peshtoqi bilan tutashib ketgan[1].
2000-yildan boshlab bino Ogʻa Xon madaniyat jamg‘armasi tomonidan restavratsiya qilindi[5].
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Williams, Caroline. Islamic Monuments in Cairo: The Practical Guide, 7th, Cairo: The American University in Cairo Press, 2018.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Behren-Abouseif, Doris. Cairo of the Mamluks: A History of its Architecture and its Culture. The American University in Cairo Press, 2007.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 O'Kane, Bernard. The Mosques of Egypt. Cairo: The American University in Cairo Press, 2016 — 66–70-bet.
- ↑ al-Maqrīzī, Aḥmad ibn ʻAlī. al-Mawāʿiẓ wa-'l-iʿtibār fī dhikr al-khiṭaṭ wa-'l-āthār (Arabic). London: Muʾassasat al-Furqān, 2002 — 4:621-bet.
- ↑ „Madrasa Umm al-Sultan Sha'ban“. ArchNet.org (2026-yil 18-oktyabr). Qaraldi: 2019-yil 8-noyabr.