Kontent qismiga oʻtish

Turkmaniston Milliy xavfsizlik vazirligi

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Milliy xavfsizlik vazirligi
Türkmenistanyň Milli howpsuzlyk ministrilgi

Vazirlik logotipi

MXV instituti kadetlari
Agentlik haqida umumiy maʼlumot
Tashkil etilgan 1991-yil 20-sentyabr
Avvalgi agency
  • Turkmaniston SSR KGB
Yurisdiksiya Turkmaniston prezidenti
Turkmaniston hukumati
Shtab kvartira(lar) 2033 Mahtumquli koʻchasi, Ashxobod, Turkmaniston
Xodimlari nomaʼlum
Yillik byudjet nomaʼlum
Masʼul vazir
  • Dovletgeldi Meredov
Yuqori turuvchi departament Milliy xavfsizlik qoʻmitasi

Turkmaniston Milliy xavfsizlik vazirligi (turkmancha: Türkmenistanyň Milli howpsuzlyk ministrilgi) — Turkmaniston hukumatining maxfiy politsiya agentligi. Asosan SSSRning qulashi ortidan qolgan KGB organlarining qoldiqlaridan iborat; uning vazifalari ham deyarli oʻzgarishsiz qolmoqda. MXV va milliy politsiya kuchlari Ichki ishlar vazirligi rahbarligidadir[1]. 2002-yilgacha u KNB (Milliy xavfsizlik qoʻmitasi) nomi bilan tanilgan.

Tarixi

Vazirlik 1991-yil sentyabr oyida Prezident Saparmurod Niyozov tomonidan Milliy xavfsizlik qoʻmitasi sifatida tashkil etilgan. U SSSR Davlat xavfsizlik qoʻmitasining Turkmaniston SSR boʻlimining vorisi boʻlgan. KNBning baʼzi boʻlinmalari ham Turkmaniston SSR Ichki ishlar vazirligi Jamoat tartibini himoya qilish boshqarmasining maxsus maqsadli politsiya boʻlinmasi asosida faoliyat yuritgan. 2000-yil iyun oyida Prezident Saparmurod Niyozov KNB, Ichki ishlar vazirligi va Tashqi ishlar vazirligini oʻz ichiga olgan va Turkmanistonda vaqtincha yashovchi chet elliklarning harakatini nazorat qiluvchi kengash tuzishni taklif qildi. 2001-yil kuzida KNB xodimlari soni 1000 kishiga koʻpaytirildi va 2500 kishiga yetkazildi[2] . MXV instituti 2012-yil avgust oyida oʻz xodimlarini yuqori darajadagi oʻqitish uchun tashkil etilgan[3]. MXVning Terrorizmga qarshi kurash boʻyicha oʻquv markazi ham 2005-yil oktyabr oyida poytaxtda oʻquv muassasasi sifatida ochilgan[4][5].

Milliy xavfsizlik vazirlari roʻyxati

  • Dangatar Kopekov (1991-yil mart — 1992-yil yanvar)
  • Allaşukur Owezjew (1992-yil yanvar — 1992-yil may)
  • Saparmyrat Seýidow (1992-yil may — 1997-yil fevral)
  • Muhammed Nazarow (1997-yil aprel — 2002-yil mart)
  • Poran Berdiýew (2002-yil may — 2002-yil sentyabr)
  • Batyr Busakow (2002-yil sentyabr — 2003-yil noyabr)
  • Annageldi Gummanow (2003-yil noyabr — 2004-yil dekabr)
  • Geldimuhammed Aşyrmuhammedow (2004-yil dekabr — 2007-yil oktyabr)
  • Çarymyrat Amanow (2007-yil oktyabr — 2011-yil 29-mart)
  • Ýaýlym Berdiýew (2011-yil 29-mart — 2015-yil 5-oktyabr)
  • Guýçgeldi Hojaberdiýew (2015-yil 5-oktyabr — 2016-yil 1-mart)
  • Dowrangeldi Bayramov (2016-yil 1-mart — 2018-yil 14-iyun)
  • Ýaýlym Berdiýew (2018-yil 14-iyun — 2020-yil 12-fevral)
  • Gurbanmyrat Annayev (2020-yil 12-fevral — 2023-yil 3-fevral)
  • Nazar Atagaraev (2023-yil 3-fevraldan beri)

Tuzilmasi

  • MXVning 1-boshqarmasi
    • 1-boʻlinma
  • MXVning 2-boshqarmasi
    • 1-boʻlinma
    • 2-boʻlinma
    • 3-boʻlinma
  • MXVning 4-boshqarmasi
    • 1-boʻlinma
    • 2-boʻlinma
    • 3-boʻlinma
  • Menejment boshqarmasi
    • 1-boʻlinma
    • 2-boʻlinma
    • 3-boʻlinma
  • MXVning Axal boshqarmasi
  • MXVning Bolqon boshqarmasi
  • MXVning Toshoʻgʻuz boshqarmasi
  • MXVning Lebap boshqarmasi
    • 11-boʻlinma
  • MXVning Mari boshqarmasi
    • 1-boʻlinma
  • MXV instituti
  • Chegara qoʻshinlari va Milliy xavfsizlik vazirligi markaziy shifoxonasi (Bekrovinskoe avtomagistrali, Ashxobod)[6]

Turkmaniston Davlat chegara xizmati MXVga boʻysunadi.

Munozaralar

Giyohvand moddalar savdosi

Tozalashlar

2001-yil 11-sentyabr terror xurujlari va Afgʻonistonda Tolibon magʻlubiyatidan soʻng, Prezident Niyozov giyohvand moddalar savdosiga oid guvohlarni olib tashlashni boshladi, MXVda „tozalash“ amalga oshirildi, natijada Niyozov nomidan giyohvand moddalar savdosiga aloqador oʻnlab zobitlar koʻp yillik qamoq jazosiga hukm qilindi. Ular orasida Turkmaniston chegarasidan giyohvand moddalar kuryerlarining oʻtishiga yordam bergan sobiq chegara qoʻshinlari qoʻmondoni Akmurod Kabulov ham bor edi[7].

Vitaliy Usachevning qatl etilishi

1996-yilda Ashxobod xalqaro aeroportidagi chegara posti boshligʻi boʻlib ishlagan Davlat chegara xizmatining mayori Vitaliy Usachev odatda MXV zimmasida boʻlgan Afgʻonistondan kelgan konteynerlarni ochib, bir necha yuz kilogramm geroin topdi. Bu MXVning Usachevni geroin saqlaganlikda ayblashiga olib keldi, shundan soʻng u hibsga olindi. Sud jarayoni arafasida chegara qoʻshinlari boshligʻi general Kabulov mayorning kamerasiga kelib, unga hamma narsa yaxshi boʻlishiga ishontirdi. Shunga qaramay, sud uni aybdor deb topdi, shundan soʻng unga oʻlim jazosi tayinlandi va u darhol ijro etildi[8][9][10].

Gavrilovning oʻlimi

2006-yil noyabr oyida MXVning giyohvand moddalar savdosiga qarshi kurash boʻyicha operatsion boʻlimning sobiq boshligʻi Nikolay Gavrilov Ashxoboddagi kvartirasida rafiqasi bilan birga oʻldirildi. Vazirlikda ishlayotgan paytda Gavrilov mamlakatning baʼzi yuqori lavozimli rahbarlarining giyohvand moddalar kontrabandasi bilan aloqasi borligidan xabardor boʻlganligi aytilgan. Xususan, Gavrilov 2003-yilda mamlakat Bosh prokurorining fosh etilishida ishtirok etgan. Oʻlimidan oldin u Rossiyaga koʻchib oʻtishni rejalashtirayotgani maʼlum boʻldi, bu esa MXVning davlat giyohvand moddalar savdosiga homiylik qilishi maʼlum boʻlishidan qoʻrqib, rasmiylar Gavrilovning ketishiga toʻsqinlik qilishga majbur boʻldi[11][12].

Ashxoboddagi Oʻzbekiston elchixonasiga bosqin

Asosiy maqola: Ashxoboddagi Oʻzbekiston elchixonasiga bosqin

2002-yil noyabr oyida oʻsha paytda suiqasd urinishidan omon qolgan Prezident Niyozov Oʻzbekiston va uning Ashxoboddagi elchisi Abdurashid Qodirovni davlat toʻntarishi yetakchisi, sobiq Tashqi ishlar vaziri Boris Shixmurodovga yordam berganlikda aybladi[13]. Bir oy oʻtgach, MXVning maxsus kuchlari 16-dekabr kuni Shixmurodovni qidirish uchun Ashxoboddagi Oʻzbekiston elchixonasiga reyd uyushtirdiref>„Turkmenistan: Uzbekistan Protests Raid On Its Embassy“ (en). RadioFreeEurope/RadioLiberty (2008-yil 9-aprel). Qaraldi: 2020-yil 23-dekabr.</ref>. Ushbu reyd Diplomatik missiyalar va diplomatlarning daxlsizligi toʻgʻrisidagi Vena konvensiyasini buzilishi hisoblanadi. MXV rasmiylari oʻz harakatlarini „elchixonada yashiringan terrorchilarni qidirishga“ urinayotganliklari bilan oqladi[14]. Natijada, Oʻzbekiston Prezidenti Islom Karimov bir necha yil oʻtgach, MXVning reydi tufayli Niyozovning dafn marosimida shaxsan ishtirok etishdan bosh tortdi[15][16].

Inson huquqlari bilan bogʻliq muammolar

Amnesty International MXV turkmanlarni diniy eʼtiqodlari uchun taʼqib qilganini va faqat rus pravoslav cherkovi aʼzolari va sunniy musulmonlarga toqat qilinayotganini daʼvo qildi[17]. Human Rights Watch MXV siyosiy raqiblarini bir necha bor qamoqqa olgani va taʼqib qilganini taʼkidladi. Ikkala tashkilot ham MXV agentlari tomonidan qiynoq qoʻllanilganini taʼkidlamoqda[18].

Vazir Bayramovning ishdan boʻshatilishi

2018-yil 13-iyulda Milliy xavfsizlik vaziri Dowrangeldi Bayramov ishidagi „jiddiy kamchiliklari“ uchun toʻsatdan ishdan boʻshatildi va unvoni polkovnikdan mayorga tushirildi. Rasmiy ommaviy axborot vositalari tomonidan boshqa hech qanday izoh berilmadi[19][20]. Biroq, muxolifat ommaviy axborot vositalari Milliy xavfsizlik vazirligining 4-boshqarmasi boshligʻi va ayrim boʻysunuvchilar hibsga olingani va qora bozorda dollar savdosi bilan shugʻullanganlikda ayblangani haqida xabar berishdi. Bu, ehtimol, Bayramovning ishdan olinishiga sabab boʻlgan[20].

Yana qarang

Manbalar

  1. ↑ Curtis, Glen „Library of Congress Country Study: Turkmenistan“. Library of Congress (1996-yil 1-mart). Qaraldi: 2007-yil 26-oktyabr.
  2. ↑ „CA&CC; Press AB“. 2019-yil 28-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 26-dekabr.
  3. ↑ turkmenportal „Институт комитета национальной безопасности Туркменистана | ВУЗЫ“ (ru). Туркменистан, интернет портал о культурной, деловой и развлекательной жизни в Туркменистане. Qaraldi: 2019-yil 19-iyun.
  4. ↑ „Спецподразделения Туркменистана“. sof-mag.ru. Qaraldi: 2019-yil 19-iyun.[sayt ishlamaydi]
  5. ↑ „Политическая роль военных/силовых структур / Туркмения / Политический Атлас Современности“. www.hyno.ru. Qaraldi: 2019-yil 19-iyun.
  6. ↑ turkmenportal „Центральный госпиталь пограничных войск и МНБ | Hospitals“ (en). Turkmenistan, an Internet portal on cultural, business and entertainment life in Turkmenistan. Qaraldi: 2020-yil 29-dekabr.
  7. ↑ „"Хан может миловать, а может казнить┘" / Дипкурьер / Независимая газета“. www.ng.ru. Qaraldi: 2020-yil 22-dekabr.
  8. ↑ „Туркменский транзит // Руководство и спецслужбы Туркмении причастны к торговле наркотиками - Компромат.Ру / Compromat.Ru“. www.compromat.ru. Qaraldi: 2020-yil 22-dekabr.
  9. ↑ „НАРКОТИКИ.РУ | Туркменский транзит“. www.narkotiki.ru. Qaraldi: 2020-yil 22-dekabr.
  10. ↑ Welle (www.dw.com), Deutsche „Туркменский наркотранзит | DW | 21.03.2002“ (ru-RU). DW.COM. Qaraldi: 2020-yil 22-dekabr.
  11. ↑ редакция, Любимая „Бывший сотрудник туркменских спецслужб не успел вывезти компромат на чиновников“ (ru). Томский Обзор. Qaraldi: 2020-yil 20-dekabr.
  12. ↑ „В Туркмении убит бывший руководитель оперативного отдела по борьбе с наркотрафиком Николай Гаврилов.“ (ru). Эхо Москвы. Qaraldi: 2020-yil 20-dekabr.
  13. ↑ Eshanova, Zamira „Turkmenistan: In Sign Of Rising Tension, Ashgabat Expels Uzbek Ambassador“ (en). RadioFreeEurope/RadioLiberty (2008-yil 9-aprel). Qaraldi: 2020-yil 23-dekabr.
  14. ↑ "Туркмения вторглась на территорию Узбекистана". Коммерсантъ («Коммерсантъ»). 18 December 2002. https://www.kommersant.ru/doc/356340. Qaraldi: 2019-11-06. Turkmaniston Milliy xavfsizlik vazirligi]]
  15. ↑ „Кто едет на похороны Ниязова“. «Газета.Ru». Qaraldi: 2020-yil 27-iyun.
  16. ↑ „В Туркменистане прошли похороны президента Сапармурата Ниязова“. Первый канал. Qaraldi: 2020-yil 27-iyun.
  17. ↑ Amnesty International (2000-yil 5-dekabr). „Fear for safety; torture/ill-treatment“. Press-reliz.[sayt ishlamaydi]
  18. ↑ „Human Rights Developments“. Human Rights Watch (1999). 2007-yil 11-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2007-yil 26-oktyabr.
  19. ↑ „Глава МНБ Туркменистана лишился должности, глава МВД получил специальное звание“ (Russian). RFE/RL (2018-yil 14-iyun).
  20. ↑ 20,0 20,1 „Снят с должности глава МНБ (обновлено)“ (Russian). Chronicles of Turkmenistan (2018-yil 13-iyun). 
"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Turkmaniston_Milliy_xavfsizlik_vazirligi&oldid=832495" dan olindi