Turkiston legioni: Versiyalar orasidagi farq
Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi. | Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi | ||
Boymirza Hayit | Boymirza Hayit | ||
}} | }} | ||
'''Turkiston legioni''' — [[Markaziy Osiyo]]da | '''Turkiston legioni''' — [[Markaziy Osiyo]]da tugʻilgan [[turkiylar]]dan tashkil topgan [[Vermaxt]]ning boʻlinmasi. Sovet propagandasi boʻlinmaning tashkil topishida [[Mustafo Choʻqay]]ni ayblagan, lekin bunday boʻlinmani tashkil qilishni olmonlar 1933-yilda oʻylab qoʻygan edilar. Turkiston legioni faqatgina ulkan [[Sharqiy legion]]ning bir qismi edi. Choʻqayga antisovet muhojiri sifatida 1941-yili buni taklif qilishgan edi. Lekin, u rozi boʻlmaydi va Turkiston legionining birinchi boshligʻi deb [[oʻzbek]] millatiga mansub boʻlgan Vali Qayumni tayinlashadi. | ||
Ularni birlashtiradigan asosiy maqsad [[Turkiston|Turkistonni]] rus zulmidan ozod qilish edi. | Ularni birlashtiradigan asosiy maqsad [[Turkiston|Turkistonni]] rus zulmidan ozod qilish edi. Boʻlinmani toʻldirib turadigan manba turk millatiga mansub koʻngillilar, [[Qizil armiya]] tarafida kurashgan va asirga tushgan askarlar hamda [[Yevropa]] va [[Turkiya]]da yashaydigan muhojirlar edi. | ||
== Tarix == | == Tarix == | ||
[[Fayl:Turkistanische Legion Standarte.gif|thumb]] | [[Fayl:Turkistanische Legion Standarte.gif|thumb]] | ||
Bu paytga kelib [[Turkiston]] 23 yildan beri [[SSSR]] tarkibida edi (1918-yildan [[bolsheviklar]] tomonidan [[Turkiston muxtoriyati]] | Bu paytga kelib [[Turkiston]] 23 yildan beri [[SSSR]] tarkibida edi (1918-yildan [[bolsheviklar]] tomonidan [[Turkiston muxtoriyati]] magʻlub etilganidan soʻng). Shu bilan birga, aytib oʻtish kerakki [[Rossiya imperiyasi]] ham Turkistonda atigi 40 yil hukmronlik qildi. Qoʻlida miltiq ushlab kelgan xalq mahalliy aholining koʻngliga yoʻl topa olmadi. Koʻpchilik yangi hukumatga qarshi bosh koʻtarmasa ham, koʻnglida toʻlaligicha mustamlakachilikka qarshi edi. Lekin, 1941-yilga kelib sovet propagandasi avjiga chiqqan, oʻsib kelayotgan avlod esa kommunistik ruhda oʻsayotgan edi va bu yilga kelib xalqning sovetlar davlatiga qarshi bosh koʻtarishi iloji yoʻqdek tuyulardi. Lekin, muhojirlikda yashayotgan xalq sovet hukumatini qulashini, turkiy yerlar ozod boʻlishini chin dildan xohlar edi. Shunday odamlar orqali olmonlar antisovet legionlarini tuzishga ahd qilishdi. | ||
== Harbiy harakatlarda ishtiroki == | == Harbiy harakatlarda ishtiroki == | ||
Turkiston legioni [[1941]]-yilning 15-noyabrida tashkil qilingan. Turkiston polkining 444- | Turkiston legioni [[1941]]-yilning 15-noyabrida tashkil qilingan. Turkiston polkining 444-qoʻriq diviziyasi sifatida yaratilgan. «Turkiston polki» 4 ta rotadan tashkil topgan edi. Qishda 1941-[[1942]]-yillar Shimoliy Tavriyada harbiy harakatlarda ishtirok etgan. 1942-yilning fevralida [[Polsha]]da Turkiston legionining oʻquv lageri tashkil qilingan. [[Sharqiy legion]]ga boʻysunardi. ({{lang-de|Kommando der Ostlegionen}}). [[1942]]-yilning qishida frontga 2 ta turkiston batalyonlari yuborilgan (450 va 452), keyin — toʻrtta (781—784), bahorda [[1943]]-yili — 8 ta batalyon (785—792). Polsha territoriyasida barchasi boʻlib 14 ta turkiston batalyonlari tuzilgan.[[1944]]-yilga kelib frontda 24ta batalyon ishtirok etgan. | ||
Koʻpchilik turkiston batalyonlari general-polkovnik Fridrix Paulyusning 6-armiyasiga tegishli edi. [[1942]]-yildan [[1943]]-yilgacha Astraxanda 16-motodiviziya tarkibida 450-, 782- va 811- turkiston batalyonlari ishtirok etishgan. 1943-yilning mayida Noyxammerda general-mayor [[fon Nidermayer]] rahbarligi ostidа 162-turkiston piyoda askarlari tuzilgan. 1943-yili diviziya [[Sloveniya]]ga, keyin esa [[Italiya|Italiyaga]] yuboriladi. Urush soʻnggida [[Sharqiy-turkiy SS boʻlinmasi]] bilan qoʻshib yuboriladi. Urush oxirigacha Turkiston legioniga oʻzbek millatiga mansub boʻlgan [[Boymirza Hayit]] boshchilik qilgan. Boymirza Hayit Oʻzbekistonning mustaqilligini koʻrishga erishgan. | |||
== Maqsadlar == | == Maqsadlar == | ||
Turkiston legionining askarlariga Buyuk Turksiton davlati tuzilishi | Turkiston legionining askarlariga Buyuk Turksiton davlati tuzilishi vaʼda qilingan edi. Shu bilan birga, Buyuk [[Turkiston]] tarkibiga [[Oʻrta Osiyo]], [[Boshqirdiston]], [[Volga-Ural tatarlari|Volgaboʻyi]], [[Ozarbayjon]], [[Shimoliy Kavkaz]] va [[Shinjon-Uygʻur muxtor rayoni|Sintzyan]] ham qoʻshilishi kerak edi<ref>[http://militera.lib.ru/research/romanko_ov/02.html Lib.ru]</ref>. | ||
== Qiziq malumotlar == | == Qiziq malumotlar == | ||
* Turkiston legionining | * Turkiston legionining bayrogʻi [[Qoʻqon xonligi|Qoʻqon xonligi]]<nowiki/> bayrogʻi asosida yaratilgan. | ||
== Galereya == | == Galereya == | ||
[[Turkum:Markaziy Osiyo]] | [[Turkum:Markaziy Osiyo]] | ||
[[Turkum:Oʻzbekiston tarixi]] | [[Turkum:Oʻzbekiston tarixi]] | ||
[[Turkum:Vermaxt | [[Turkum:Vermaxt koʻngilli askarlari]] | ||
[[Turkum:Tarix]] | [[Turkum:Tarix]] | ||
{{WW2-stub}} | {{WW2-stub}} | ||
{{UZ-history-stub}} | {{UZ-history-stub}} | ||
2026-yil 21-noyabr, 10:03 dagi (joriy) koʻrinishi
Bu maqolada bir qancha muammolar mavjud. Iltimos, ularni tuzatib yordam qiling yoki shu muammolarni munozara sahifasida muhokama qiling.
|
| Turkiston legioni | |
Turkiston legioni ramzi | |
| Turi: | Vermaxt tarkibidagi legion |
| Mamlakat: | |
| Faoliyat yillari: | 1941-1945 |
| Tarkibi: | 25.000 - 100.000 |
| Shiori: | "Tengri Biz Menen" |
| Qatnashgan: | Ikkinchi jahon urushi |
Turkiston legioni — Markaziy Osiyoda tugʻilgan turkiylardan tashkil topgan Vermaxtning boʻlinmasi. Sovet propagandasi boʻlinmaning tashkil topishida Mustafo Choʻqayni ayblagan, lekin bunday boʻlinmani tashkil qilishni olmonlar 1933-yilda oʻylab qoʻygan edilar. Turkiston legioni faqatgina ulkan Sharqiy legionning bir qismi edi. Choʻqayga antisovet muhojiri sifatida 1941-yili buni taklif qilishgan edi. Lekin, u rozi boʻlmaydi va Turkiston legionining birinchi boshligʻi deb oʻzbek millatiga mansub boʻlgan Vali Qayumni tayinlashadi.
Ularni birlashtiradigan asosiy maqsad Turkistonni rus zulmidan ozod qilish edi. Boʻlinmani toʻldirib turadigan manba turk millatiga mansub koʻngillilar, Qizil armiya tarafida kurashgan va asirga tushgan askarlar hamda Yevropa va Turkiyada yashaydigan muhojirlar edi.
Tarix
[tahrir | manbasini tahrirlash]
Bu paytga kelib Turkiston 23 yildan beri SSSR tarkibida edi (1918-yildan bolsheviklar tomonidan Turkiston muxtoriyati magʻlub etilganidan soʻng). Shu bilan birga, aytib oʻtish kerakki Rossiya imperiyasi ham Turkistonda atigi 40 yil hukmronlik qildi. Qoʻlida miltiq ushlab kelgan xalq mahalliy aholining koʻngliga yoʻl topa olmadi. Koʻpchilik yangi hukumatga qarshi bosh koʻtarmasa ham, koʻnglida toʻlaligicha mustamlakachilikka qarshi edi. Lekin, 1941-yilga kelib sovet propagandasi avjiga chiqqan, oʻsib kelayotgan avlod esa kommunistik ruhda oʻsayotgan edi va bu yilga kelib xalqning sovetlar davlatiga qarshi bosh koʻtarishi iloji yoʻqdek tuyulardi. Lekin, muhojirlikda yashayotgan xalq sovet hukumatini qulashini, turkiy yerlar ozod boʻlishini chin dildan xohlar edi. Shunday odamlar orqali olmonlar antisovet legionlarini tuzishga ahd qilishdi.
Harbiy harakatlarda ishtiroki
[tahrir | manbasini tahrirlash]Turkiston legioni 1941-yilning 15-noyabrida tashkil qilingan. Turkiston polkining 444-qoʻriq diviziyasi sifatida yaratilgan. «Turkiston polki» 4 ta rotadan tashkil topgan edi. Qishda 1941-1942-yillar Shimoliy Tavriyada harbiy harakatlarda ishtirok etgan. 1942-yilning fevralida Polshada Turkiston legionining oʻquv lageri tashkil qilingan. Sharqiy legionga boʻysunardi. (olmoncha: Kommando der Ostlegionen ). 1942-yilning qishida frontga 2 ta turkiston batalyonlari yuborilgan (450 va 452), keyin — toʻrtta (781—784), bahorda 1943-yili — 8 ta batalyon (785—792). Polsha territoriyasida barchasi boʻlib 14 ta turkiston batalyonlari tuzilgan.1944-yilga kelib frontda 24ta batalyon ishtirok etgan.
Koʻpchilik turkiston batalyonlari general-polkovnik Fridrix Paulyusning 6-armiyasiga tegishli edi. 1942-yildan 1943-yilgacha Astraxanda 16-motodiviziya tarkibida 450-, 782- va 811- turkiston batalyonlari ishtirok etishgan. 1943-yilning mayida Noyxammerda general-mayor fon Nidermayer rahbarligi ostidа 162-turkiston piyoda askarlari tuzilgan. 1943-yili diviziya Sloveniyaga, keyin esa Italiyaga yuboriladi. Urush soʻnggida Sharqiy-turkiy SS boʻlinmasi bilan qoʻshib yuboriladi. Urush oxirigacha Turkiston legioniga oʻzbek millatiga mansub boʻlgan Boymirza Hayit boshchilik qilgan. Boymirza Hayit Oʻzbekistonning mustaqilligini koʻrishga erishgan.
Maqsadlar
[tahrir | manbasini tahrirlash]Turkiston legionining askarlariga Buyuk Turksiton davlati tuzilishi vaʼda qilingan edi. Shu bilan birga, Buyuk Turkiston tarkibiga Oʻrta Osiyo, Boshqirdiston, Volgaboʻyi, Ozarbayjon, Shimoliy Kavkaz va Sintzyan ham qoʻshilishi kerak edi[1].
Qiziq malumotlar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- Turkiston legionining bayrogʻi Qoʻqon xonligi bayrogʻi asosida yaratilgan.
Galereya
[tahrir | manbasini tahrirlash]Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]| Ikkinchi Jahon Urushi haqidagi uşbu maqola çaladir. Siz uni boyitib, ZiyoSferaga yordam berişingiz mumkin. |
| Oʻzbekiston tarixi haqidagi uşbu maqola çaladir. Siz uni boyitib, ZiyoSferaga yordam berişingiz mumkin. |