Turkiston legioni

	Turkiston legioni
	; Turkiston legioni ramzi
Turi:	Vermaxt tarkibidagi legion
Mamlakat:	Uchinchi reyx
Faoliyat yillari:	1941-1945
Tarkibi:	25.000 - 100.000
Shiori:	"Tengri Biz Menen"
Qatnashgan:	Ikkinchi jahon urushi

Turkiston legioni — Markaziy Osiyoda tug'ilgan turkiylardan tashkil topgan Vermaxtning bo'linmasi. Sovet propagandasi bo'linmaning tashkil topishida Mustafo Choʻqayni ayblagan, lekin bunday bo'linmani tashkil qilishni olmonlar 1933-yilda o'ylab qo'ygan edilar. Turkiston legioni faqatgina ulkan Sharqiy legionning bir qismi edi. Cho'qayga antisovet muhojiri sifatida 1941-yili buni taklif qilishgan edi. Lekin, u rozi bo'lmaydi va Turkiston legionining birinchi boshlig'i deb oʻzbek millatiga mansub boʻlgan Vali Qayumni tayinlashadi.

Ularni birlashtiradigan asosiy maqsad Turkistonni rus zulmidan ozod qilish edi. Bo'linmani to'ldirib turadigan manba turk millatiga mansub ko'ngillilar, Qizil armiya tarafida kurashgan va asirga tushgan askarlar hamda Yevropa va Turkiyada yashaydigan muhojirlar edi.

Tarix

Bu paytga kelib Turkiston 23 yildan beri SSSR tarkibida edi (1918-yildan bolsheviklar tomonidan Turkiston muxtoriyati mag'lub etilganidan so'ng). Shu bilan birga, aytib o'tish kerakki Rossiya imperiyasi ham Turkistonda atigi 40 yil hukmronlik qildi. Qo'lida miltiq ushlab kelgan xalq mahalliy aholining ko'ngliga yo'l topa olmadi. Ko'pchilik yangi hukumatga qarshi bosh ko'tarmasa ham, ko'nglida to'laligicha mustamlakachilikka qarshi edi. Lekin, 1941-yilga kelib sovet propagandasi avjiga chiqqan, o'sib kelayotgan avlod esa kommunistik ruhda o'sayotgan edi va bu yilga kelib xalqning sovetlar davlatiga qarshi bosh ko'tarishi iloji yo'qdek tuyulardi. Lekin, muhojirlikda yashayotgan xalq sovet hukumatini qulashini, turkiy yerlar ozod bo'lishini chin dildan xohlar edi. Shunday odamlar orqali olmonlar antisovet legionlarini tuzishga ahd qilishdi.

Harbiy harakatlarda ishtiroki

Turkiston legioni 1941-yilning 15-noyabrida tashkil qilingan. Turkiston polkining 444-qo'riq diviziyasi sifatida yaratilgan. «Turkiston polki» 4 ta rotadan tashkil topgan edi. Qishda 1941-1942-yillar Shimoliy Tavriyada harbiy harakatlarda ishtirok etgan. 1942-yilning fevralida Polshada Turkiston legionining o'quv lageri tashkil qilingan. Sharqiy legionga bo'ysunardi. (olmoncha: Kommando der Ostlegionen ). 1942-yilning qishida frontga 2 ta turkiston batalyonlari yuborilgan (450 va 452), keyin — to'rtta (781—784), bahorda 1943-yili — 8 ta batalyon (785—792). Polsha territoriyasida barchasi bo'lib 14 ta turkiston batalyonlari tuzilgan.1944-yilga kelib frontda 24ta batalyon ishtirok etgan.

Ko'pchilik turkiston batalyonlari general-polkovnik Fridrix Paulyusning 6-armiyasiga tegishli edi. 1942-yildan 1943-yilgacha Astraxanda 16-motodiviziya tarkibida 450-, 782- va 811- turkiston batalyonlari ishtirok etishgan. 1943-yilning mayida Noyxammerda general-mayor fon Nidermayer rahbarligi ostidа 162-turkiston piyoda askarlari tuzilgan. 1943-yili diviziya Sloveniyaga, keyin esa Italiyaga yuboriladi. Urush so'nggida Sharqiy-turkiy SS bo'linmasi bilan qo'shib yuboriladi. Urush oxirigacha Turkiston legioniga oʻzbek millatiga mansub boʻlgan Boymirza Hayit boshchilik qilgan. Boymirza Hayit Oʻzbekistonning mustaqilligini ko'rishga erishgan.

Maqsadlar

Turkiston legionining askarlariga Buyuk Turksiton davlati tuzilishi va'da qilingan edi. Shu bilan birga, Buyuk Turkiston tarkibiga O'rta Osiyo, Boshqirdiston, Volgabo'yi, Ozarbayjon, Shimoliy Kavkaz va Sintzyan ham qo'shilishi kerak edi^[1].