Tugʻma maymoqlik
 |
| Tug'ma maymoqlik | |
|---|---|
 Go'dakdagi tug'ma maymoqlik | |
| KXK-10 | M21.5, Q66.8 |
| KXK-9 | 736.71, 754.5-754.7 |
| OMIM | 119800 |
| MedlinePlus | 001228 |
Tugʻma maymoqlik — tayanch-harakat apparati tugʻma deformatsiyalari (nuqsonlari) ichida koʻp uchraydigani (hamma tugʻma deformatsiyalarning 35-38%) boʻlib, oʻgil bolalarda qizlarga nisbatan ikki barobar koʻp uchraydi. Ikki tomonlama maymoqlik bir tomonlama maymoqlikka nisbatan koʻp uchraydi[1].
Etiologiya
Tugʻma maymoqlik — kelib chiqish sabablariga koʻra koʻp omilli kasallik hisoblanadi. Bu omillar quyidagilardan iborat boʻlishi mumkin:
- Mexanik omillar hisobiga pusht rivojlanishining buzilishi (panja amniotik tortmalariga bosim, kindik bachadon mushaklari, suv taqchilligida oʻsmalarga taʼsir);
- Pushtning dastlabki paydo boʻlishidagi nuqsonlar; maymoqlikning tugʻma nuqsonlari — barmoqlarning chandigʻi, „boʻri jagʻ“ va boshqalar bilan birgalikda uchrashi;
- Maymoqlikning tugʻma nuqsonlar bilan bogʻliq boʻlgan irsiy turi;
- Toksoplazmoz natijasidagi homila patologiyasi;
- Orqa miya markazlari tomonidan innervatsiyaning buzilishi;
Klinika
Tugʻma maymoqlikning 2 turi:
- Tipik (80% atrofida)
- Notipik (20% atrofida) farqlanadi. Tipik turi a) kam uchraydigan va tez davolanadigan yengil turiga; b) tez-tez kuzatiladigan, teri osti yogʻ qatlami va harakatchan teri koʻzga yaqqol koʻrinadigan yumshoq toʻqimali payli turiga; v) kam harakatlanadigan terida oyoq panjasining tashqi tomonida suyak doʻmbogʻi kuzatiladigan (tovon suyagi kengaygan tashqi toʻpiq, beshinchi oyoq kaft suyagining egri-bugriligi) suyakli turiga boʻlinadi. Maymoqlikning notipik shakliga artrogripoz va amniotik qisib bogʻlash va boshqalar natijasida kelib chiqqan maymoqliklar kiradi. Tovonning maymoqlikdagi holati quyidagi klinik belgilar bilan tavsiflanadi: 1) oyoq, panjasi oldingi qismining kaft tomonga egilishi (ekvinus)[2]; 2) asosan kaft oldi va tovonning oyoq panjasi, kaft tomoni bilan ichkariga buralishi (supinatsiya)[3]; 3) oyoq panjasi oldingi qismining ichkariga keltirilishi (adduksiya). Tugʻma maymoqlikdagi tovonning oʻziga xos holatidan tashqari, boldirning ichkariga buralishi, boldir oyoq panjasi boʻgʻimida harakatning cheklanishi kuzatiladi. Bola yura boshlaganidan keyin maymoqlik belgilari kuchayib boradi va oyoq panjasining tashqi sathdagi terida qadoq hosil boʻladi, oyoq panjasi suyaklari bir-biriga nisbatan siljib, yangi boʻgʻim sathi hosil boʻladi, eskilari togʻay sathining atrofiyasi tufayli boʻshab qoladi. Maymoqlik kasalligi bilan ogʻrigan bolalar bir oyoq panjasi ustidan ikkinchi oyoq panjasini oshirib qadam tashlaydilar. Boldir mushaklari atrofiyaga uchraganligi uchun ozgʻin koʻrinadi. Tizza boʻgʻimi toʻgʻrilanib, qomati toʻppa-toʻgʻri holatni olib, nomutanosib va shoshmay yuradi.
Davolash
Konservativ va operativ yoʻl bilan olib boriladi. Bola tugʻilganidan 10-12 kun oʻtganidan keyin konservativ davolashni boshlash mumkin. Davolash shifokor rahbarligida ona tomonidan har kuni redressatsiya[4] (kuch bilan toʻgʻrilash) qilinib, erishilgan natija mustahkamlanib boriladi. Yosh bolalarda oyoq panjasi suyaklari togʻaydan iborat boʻlib, faqat suyak hosil qiluvchi yadrolari boʻladi, oʻsish jarayonida har xil oʻzgarishlarga moyil boʻladi. Shuning uchun oyoq panjasi narkozsiz muayyan muolajadan soʻng oson korreksiyalanadi (toʻgʻrilanadi). Ular oyoq panjasining maymoqlikdagi holati: supinatsiya, adduksiya va ekvinusga qarab toʻgʻrilanadi. Maymoqlikning yengil turida mahkamlash (fiksatsiya) bint, ogʻir hollarda bosqichli gips bogʻlami qoʻyiladi. Tugʻma maymoqlikning yengil turlarida (bint bilan korreksiya qilishdan tashqari) passiv korreksiyalovchi gimnastika, har gal bintni almashtirganda kuniga 3-5 daqiqadan boldirni va panjani 3-4 marta silash zarur.
Fink-Ettiigen texnikasi
Mushaklarni boʻshashtirish uchun bola oyogʻining tizza boʻgʻimi toʻgʻri burchak ostida bukiladi. Bintning uzunligi 2 metr, eni 5-6 sm. Maymoqlikni tuzatish deformatsiyaning sanab oʻtilgan komponentlari: supinatsiya, adduksiya va ekvinus holatlarining tartibi boʻyicha amalga oshiriladi. R. R. Vreden maʼlumotiga koʻra redressatsiya qilayotganda bolaning yigʻlashi tabiiy holdir, lekin „qattiq, yigʻlaganda“ muolajani asta-sekin amalga oshirish talab etiladi.
Manbalar
- ↑ „arxiv nusxasi“. 2011-yil 13-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 15-iyun.
- ↑ https://ortopanda.ru/stati/ekvinus-stopy-u-detej-ekvinusnaya-ustanovka-i-deformacii-nogi-prichiny-i-profilaktika
- ↑ https://life4health.ru/pronatsiya-i-supinatsiya-stopy-chto-eto-i-kak-ee-opredelit/[sayt ishlamaydi]
- ↑ „arxiv nusxasi“. 2023-yil 2-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 15-iyun.
Adabiyotllar
- Travmatologiya i ortopediya. Travmatologiya i ortopediya. Yumashev G.S(1990)
- Shapovalov V. M., Gritsanov A. I., Yeroxov A. N. (red.) Travmatologiya i ortopediya(1995)