Troides aeacus

Oltin qushqanot
	; Erkak kapalak
Ilmiy tasniflash
Olam:	Hayvonlar
Tip:	Boʻgʻimoyoqlilar
Sinf:	Hasharotlar
Turkum:	Tangachaqanotlilar
Oila:	Qaldirgʻochdumlilar
Urugʻ:	Pachliopta
Binar nomi
	''Pachliopta pandiyana''; (C. & R. Felder, 1860)
Sinonimlari
	Ornithoptera aeacus C. & R. Felder, 1860;
	; Troides aeacus (qizil) va Troides magellanus (olovrang) turlarining tarqalish xaritasi

Troides aeacus yoki Oltin qushqanot — Papilionidae oilasiga mansub boʻlgan yirik tropik kapalak turi. Troides turkumiga mansub juda yirik va chiroyli tropik kapalak turi. U oʻzining ulkan oʻlchami va yorqin oltin-sariq rangdagi orqa qanotlari tufayli shunday nom olgan^[1]^[2].

Tarqalishi

Oltin qushqanot asosan Osiyo qitʼasining tropik va subtropik hududlarida keng tarqalgan. Janubiy va Janubi-Sharqiy Osiyo hududi Hindiston, Nepal, Butan, Bangladesh, Myanma, Tailand, Laos, Vetnam, Kambodja, Malayziya yarim oroli va Indoneziya. Xitoyda u eng yirik kapalak turi hisoblanadi. Ular odatda issiq tropik changalzorlar, vodiylar, adirlar va dengiz sathidan 1000 metrgacha boʻlgan balandliklarda hayot kechiradi hamde asosan yomgʻirlar mavsumida faollashadi^[3].

Tavsifi

Qanotlari yoyilganda 150 mm dan 160 mm gacha yetadigan yirik kapalakdir. Erkaklarining oldingi qanotlari qora rangda boʻlib, tomirlari oq chiziqlar bilan ajralib turadi. Orqa qanotlari esa yorqin oltin-sariq rangda boʻlib, chetlari qora xollar va qora tomirlar bilan bezalgan. Urgʻochilari erkaklariga qaraganda yirikroq va qanotlarida qora naqshlar hamda dogʻlar ancha koʻproq boʻladi. Koʻkrak qismi qora, boshi, boʻyni va koʻkrak yon tomonlarida qizil tuklari bor, qorni esa qora va sariq chiziqlardan iborat. Urgʻochilari yirikroq, jigarrang-qora rangda boʻlib, oq yoki kulrang tomir chiziqlari juda aniq va yorqin koʻrinadi^[4].

Hayot sikli

Tuxumi

Tuxumlari yumaloq, silliq va och sariq yoki sargʻish-toʻq sariq rangda boʻladi. Ularning diametri taxminan 2–2.5 mm atrofida boʻlib, kapalak oʻlchamiga nisbatan ancha yirik. Urgʻochi kapalak tuxumlarini yakka-yakka holatda, asosan Aristolochia (odatda Aristolochia tagala yoki Aristolochia debilis) turkumidagi ozuqa oʻsimliklarining barglari ostiga yoki yosh novdalariga qoʻyadi. Iqlim sharoitiga (harorat va namlikka) qarab, tuxumdan qurt chiqishi uchun odatda 5 kundan 8 kungacha vaqt ketadi^[5].

Lichinka

Yangi chiqqan qurtlar dastlab toʻq qoʻngʻir yoki qora rangda boʻladi. Katta yoshdagi qurtlar esa juda haybatli koʻrinishga ega: ularning tanasi qora-binafsha yoki toʻq jigarrang boʻlib, tanasi boʻylab goʻshtdor, yumshoq oʻsimtalar oʻsib chiqadi. Bu oʻsimtalarning uchlari koʻpincha qizgʻish yoki pushti rangda boʻladi. Qurt davri taxminan 2-3 hafta davom etadi va shu vaqt ichida u bir necha marta poʻst tashlaydi^[4].

Xususiyati

Qurtlar faqat zaharli Aristolochia oʻsimliklari barglari bilan oziqlangani sababli, ularning tanasida zahar aristolox kislotasi toʻplanadi. Bu esa ularni qushlar va boshqa yirtqichlar uchun mutlaqo yeb boʻlmaydigan qilib qoʻyadi. Qurt xavf sezganda, boshining orqa qismidan osmeteriy deb ataluvchi sargʻish-toiz rangli, sanchqi shaklidagi maxsus aʼzoni chiqaradi. Bu aʼzo dushmanlarni haydash uchun oʻtkir va yoqimsiz hid tarqatadi^[6].