Kontent qismiga oʻtish

Togʻli Qorabogʻdagi qurolli toʻqnashuv (2016)

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Togʻli Qorabogʻdagi qurolli toʻqnashuv (2016)

Togʻli Qorabogʻ mojarosi sodir etilgan hudud
Sanalar 2016-yil
Urush yeri Togʻli Qorabogʻ aloqa chizigʻi
Natija
  • Aniq natija mavjud emas


  • Ozarbayjon gʻalaba qozonganini daʼvo qilgan[1][2]
  • Armaniston Ozarbayjon hujumini muvaffaqiyatli qaytarganini daʼvo qilgan[3][4]
Hududiy
oʻzgarishlar
  • Aloqa chizigʻi 1994-yildan beri ilk bor oʻzgargan[5]


  • Ozarbayjon 800 gektardan (8,0 km2) 2 000 gektargacha (20 km2) boʻlgan hududni, jumladan 2 ta balandlikni egallab oldi.
Qoʻmondonlar
Arsax respublikasi Bako Sahakyan
Arsax respublikasi Levon Mnatsakanyan
Armaniston Serzh Sargsyan
Armaniston Seyran Ohanyan
Armaniston Yuri Khatchaturov 		Ozarbayjon Ilhom Aliyev
Ozarbayjon Zokir Hasanov
Ozarbayjon Najmiddin Sadikov
Ozarbayjon Hikmat Hasanov
Ozarbayjon Polad Hoshimov

2016-yilgi Togʻli Qorabogʻdagi qurolli toʻqnashuv, shuningdek Toʻrt kunlik urush nomi bilan ham tanilgan[a], Aprel urushi deb ham ataladi[8].

Mojarolar 2016-yil 1-aprelda sobiq Togʻli Qorabogʻ aloqa chizigʻi boʻylab boshlandi. Bir tomonda Togʻli Qorabogʻ respublikasi qurolli kuchlari va uni qoʻllab-quvvatlagan Armaniston qurolli kuchlari, ikkinchi tomonda esa Ozarbayjon qurolli kuchlari turardi.

Toʻqnashuvlar oʻzini mustaqil deb eʼlon qilgan Togʻli Qorabogʻ respublikasi va Ozarbayjon Respublikasi oʻrtasida bahsli boʻlgan hududda yuz berdi. Hudud sobiq Sovet Togʻli Qorabogʻ muxtor viloyatini hamda oʻsha paytda arman kuchlari nazoratida boʻlgan Ozarbayjonning atrof tumanlarini oʻz ichiga olgan.

Ozarbayjon oʻz harbiy operatsiyasini Ozarbayjon fuqarolik hududlariga goʻyoki davom etayotgan arman oʻq uzishlarini toʻxtatish maqsadida boshlaganini maʼlum qilgan[9]. Biroq arman tomonining oʻq uzganligiga oid dalillar mavjud emas edi.

2020-yildagi Togʻli Qorabogʻda sodir etilgan qurolli toʻqnashuvgacha bunday hujumlar 1994-yilgi sulhdan beri eng yirik janglar hisoblangan[10].

5-aprel kuni Moskvada Ozarbayjon va Armaniston oʻrtasida sulhga erishildi. Togʻli Qorabogʻ hokimiyati ham ushbu ogʻzaki kelishuvni maʼqulladi[11].

Kelishuvdan keyin har ikki tomon bir-birini sulhni buzishda aybladi. Ozarbayjon 20 km2 (7.7 kv mi) hududni qaytarib olganini daʼvo qildi[12], arman rasmiylari esa strategik ahamiyatga ega boʻlmagan 8 km2 (3.1 kv mi) hudud yoʻqotilganini maʼlum qildi[13][14][15].

Rasmiy maʼlumotlarga koʻra, Bokuda 31 nafar harbiy xizmatchi halok boʻlganini eʼlon qilgan, biroq ularning ismlarini oshkor qilmagan. Arman manbalari esa Ozarbayjon yoʻqotishlarini 300 dan 500 nafargacha deb baholagan[16].

Armaniston Mudofaa vazirligi jami 92 nafar harbiy va fuqarolik qurbonlari nomlarini eʼlon qilgan[17].

Amerika Qoʻshma Shtatlari davlat departamenti esa jami 350 nafar harbiy va fuqaro halok boʻlganini taxmin qilgan[18].

Tarixiy jarayonlar

Mahrizli qishlogʻi, Agʻdam tumanidagi buzilgan uylar. 1-may 2016-yil

Birinchi Togʻli Qorabogʻ urushi sulh bitimi bilan yakunlangan va u 1994-yil 12-mayda kuchga kirgan. Keyingi yillarda sulh tez-tez buzilgan, ayniqsa 2008 va 2010-yillardagi keskinlashuvlar buning yaqqol isbotidir. Ammo hodisalar ayniqsa 2014-yildan keyin kuchayib borgan[19].

„International Crisis Group“ maʼlumotlariga koʻra, 2015-yilda sulh buzilishlari sabab jami 60 nafar harbiy va fuqaro halok boʻlgan[20].

2016-yil aprel toʻqnashuvlari 1994-yildagi sulhdan beri eng jiddiy buzilish boʻlgan[21].

Mojaroning keskinlashuvi ortidagi ehtimoliy sabablar orasida Ozarbayjon iqtisodiyotining yomonlashuvi ham bor edi. 2015–2016-yillardagi neft narxlarining keskin pasayishi tez-tez tilga olinib, toʻqnashuvlar Ozarbayjon aholisining oshib borayotgan narxlar va ishsizlikdan eʼtiborini chalgʻitish uchun ishlatilgani aytilgan[22][23]. Shu bilan birga, ayrim arman manbalari zoʻravonliklarning qoʻzgʻatilishida Turkiyani ayblagan[23]. Baʼzi turk sharhlovchilari esa mintaqani beqarorlashtirishga qaratilgan Rossiya strategiyasi mavjudligini taxmin qilgan[22].

Ozarbayjon bir necha yillardan beri Togʻli Qorabogʻga qarshi hujum operatsiyalariga ochiqchasiga tayyorgarlik koʻrib kelgan. Buni uzluksiz va keng koʻlamli harbiy kuchlarning kuchayib borishi ham tasdiqlaydi[24][25][26], shuningdek, Ozarbayjon rasmiylarining mojaroning harbiy yechimini qoʻllab-quvvatlovchi koʻplab bayonotlari ham bunga dalil boʻlgan. Shunday qilib, 2015-yil 23-martda Ozarbayjon mudofaa vaziri Ozarbayjon armiyasi ilk zarbada qarshi kuchlarning 70 foizini yoʻq qilish uchun zarur qurollarni toʻplaganini maʼlum qilgan[manba kerak]. 2016-yil fevralida AQSh Milliy razvedka direktori James Clapper Ozarbayjonning harbiy kuchayishi va iqtisodiy sharoitlarning yomonlashuvi birgalikda 2016-yilda keskinlashuv xavfini oshirayotganini taʼkidlagan[27].

2016-yil 19-mart kuni Prezident Aliyev shunday degan: „Mojaroni hal qilish uchun, avvalo, mamlakatimiz va armiyamiz yanada kuchli boʻlishi kerak. Bu yoʻnalishda koʻp ishlar amalga oshirilmoqda. Bugungi kunda biz aloqa chizigʻida toʻliq ustunlikka erishdik.“[28]. Bundan tashqari, Prezident Aliyev oʻz nutqida Minsk guruhi hamraislarini Ozarbayjonga qarshi provokatsiyada ochiqchasiga ayblagan va Ozarbayjonning ularning faoliyatiga boʻlgan ishonchi butunlay yemirilganini bildirgan[29].

Izohlar

  1. ↑ Քառօրյա պատերազմ (arman tili), IPA: [kʰɑroɾjɑ pɑtɛɾɑzm]; Dördgünlük müharibə (ozarbayjon tili)[6][7]

Yana qarang

Vikiomborda „Togʻli Qorabogʻdagi qurolli toʻqnashuv (2016)“ mavzusi boʻyicha mediafayllar bor.

Manbalar

  1. ↑ „The Nagorny Karabakh Conflict: Defaulting to War“. chathamhouse.org. Chatham House (2016-yil 11-iyul). — „Azerbaijan presents its operations of 2–5 April 2016 as a tactical victory and psychological breakthrough.“. 2020-yil 5-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 21-aprel.
  2. ↑ Jardine, Bradley. „Armenians and Azerbaijanis commemorate two years since breakout of "April War"“. EurasiaNet (2018-yil 2-aprel). 2020-yil 5-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 5-avgust. „President Ilham Aliyev, for his part, posted an image on Instagram of himself wearing military fatigues with the caption, “The April War was our glorious historical victory.”“.
  3. ↑ „President Serzh Sargsyan invited a meeting of the National Security Council“. president.am. Office to the President of Armenia (2016-yil 12-aprel). — „....It was noted that during the military actions unleashed by Azerbaijan, the RA Armed Forces fulfilled their task. The NKR Defence Army was victorious in thwarting Azerbaijani aggression and frustrating its plans.“. 2020-yil 5-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 5-avgust.
  4. ↑ Aslanian, Karlen; Movsisian, Hovannes. „Azeri Offensive In Karabakh Failed, Says Sarkisian“. azatutyun.am. RFE/RL (2016-yil 5-aprel). 2020-yil 5-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 5-avgust.
  5. ↑ Simão, Licínia (June 2016), The Nagorno-Karabakh redux (PDF), European Union Institute for Security Studies, 2-bet, doi:10.2815/58373, ISBN 9789291984022, ISSN 2315-1129, 21 March 2018da asl nusxadan arxivlandi (PDF), qaraldi: 31 March 2018, „For the first time since the 1990s, Azerbaijani forces managed to regain control of small parts of the territory surrounding Karabakh – the first time the Line of Contact has shifted. Although these changes do not significantly alter the parties' military predicament on the ground...“
  6. ↑ „Toʻrt kunlik urush oqibatlari: Arman siyosatchilari Qorabogʻning muzokaralarning toʻliq ishtirokchisiga aylanishini talab qilmoqda“. 2016-yil 11-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 12-aprel.
  7. ↑ „Togʻli Qorabogʻdagi toʻrt kunlik urush“ (2016-yil 6-aprel). 2016-yil 11-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 12-aprel.
  8. ↑ „Armaniston: Ichkaridan boʻlinganmi?“. Al Jazeera (2016-yil 27-oktyabr). Qaraldi: 2016-yil 15-noyabr. „...Aprel urushida yoʻqotilgan hududlar taktik yoki strategik jihatdan muhim emas edi...“.
  9. ↑ Abbasov, Ramil „Yangiliklar“.
  10. ↑ „Oʻn yilliklardagi eng yirik Togʻli Qorabogʻ toʻqnashuvlari oʻnlab odamlarning oʻlimiga sabab boʻldi“. BBC News (2016-yil 3-aprel).
  11. ↑ „Prezident Serj Sargsyan YXHT davlatlari elchilari bilan uchrashdi“.
  12. ↑ Qurolli Kuchlarimiz tomonidan 2000 gektardan ortiq hudud ozod qilindi
  13. ↑ „Karabakh lost 800 ha of land that played no strategic role: Armenia (video)“. PanARMENIAN.Net (2016-yil 17-may). 2016-yil 18-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 18-may.
  14. ↑ „Serzh Sargsyan: We have lost 800ha of land having neither tactical nor strategic importance“. Arminfo. 2016-yil 18-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 18-may.
  15. ↑ „No Inch of Land: Armenian hardliners riled by Sargsyan's admission of territorial losses in Karabakh“. ArmeniaNow (2016-yil 18-may). 2016-yil 19-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 18-may.
  16. ↑ „Tarqalgan memorandum Aprel urushida Ozarbayjonning katta yoʻqotishlarini daʼvo qilmoqda“.
  17. ↑ „2–5-aprel oraligʻidagi yoʻqotishlar haqida maʼlumot“.
  18. ↑ „Togʻli Qorabogʻ mojarosi boʻyicha maʼlumot“.
  19. ↑ Broers, Laurence „The Nagorny Karabakh Conflict: Defaulting to War“. Chatham House (2016-yil iyul). 2023-yil 4-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 24-noyabr.
  20. ↑ „The Nagorno-Karabakh Conflict: A Visual Explainer“ (en). www.crisisgroup.org (2020-yil 27-oktyabr). Qaraldi: 2023-yil 24-avgust.
  21. ↑ „Nagorno-Karabakh Conflict Situation Report No. 1 (as of 03 Apr 2016)“. ReliefWeb (2016-yil 3-aprel). 2016-yil 4-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 4-aprel.
  22. ↑ 22,0 22,1 Manba xatosi: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named thenationalinterest
  23. ↑ 23,0 23,1 „A frozen conflict explodes“ (2016-yil 9-aprel). 2016-yil 10-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 3-iyun.
  24. ↑ „Over five years, Russia will supply arms for 5 billion USD to Azerbaijan“. contact.az/ (2014-yil 14-oktyabr). 2017-yil 15-fevralda asl nusxadan arxivlangan.
  25. ↑ „Turkey's ATAK helicopter joins the Azeri army“. dailysabah.com (2013-yil 4-fevral). 2019-yil 2-mayda asl nusxadan arxivlangan.
  26. ↑ „Azeri Defense Ministry Plane Landed Twice in Israel During Fighting in Nagorno-Karabakh“. haaretz.com (2016-yil 26-aprel). 2019-yil 2-mayda asl nusxadan arxivlangan.
  27. ↑ „U.S. Intelligence Chief Warns Of Karabakh Escalation“. «Ազատ Եվրոպա/Ազատություն» ռադիոկայան (2016-yil 9-fevral). Qaraldi: 2023-yil 24-avgust.
  28. ↑ „Speech by Ilham Aliyev at the meeting of the Security Council under the President of Azerbaijan“. president.az (2016-yil 2-aprel). 2017-yil 3-dekabrda asl nusxadan arxivlangan.
  29. ↑ „Speech by Ilham Aliyev at the nationwide festivities on the occasion of Novruz holiday“. president.az (2016-yil 19-mart). 2017-yil 10-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. 
"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Togʻli_Qorabogʻdagi_qurolli_toʻqnashuv_(2016)&oldid=823288" dan olindi