Birinchi Togʻli Qorabogʻ urushi

Birinchi Togʻli Qorabogʻ urushi[a] etnik va hududiy mojaro boʻlib, 1988-yil fevraldan 1994-yil mayigacha janubi-gʻarbiy Ozarbayjondagi Togʻli Qorabogʻ anklavida Togʻli Qorabogʻning koʻpchilikni tashkil etuvchi etnik armanlari (ularni Armaniston qoʻllab-quvvatlagan) bilan Ozarbayjon Respublikasi (uni esa Turkiya qoʻllab-quvvatlagan) oʻrtasida yuz bergan. Urush choʻzilgan sari, sobiq Sovet respublikalari boʻlgan Armaniston va Ozarbayjon Togʻli Qorabogʻning togʻli hududlarida uzoq davom etgan, eʼlon qilinmagan togʻli urushga tortilib bordi, Ozarbayjon esa Qorabogʻ harakatini jilovlashga urindi.
Anklav parlamenti Armaniston bilan birlashish tarafdori boʻlib ovoz berdi va Togʻli Qorabogʻning ozarbayjonlik aholisi boykot qilgan referendum oʻtkazildi; unda 82,2% ishtirok etish darajasida 99,89% mustaqillik tarafdori boʻlib ovoz berdi[1][2]. Armaniston bilan birlashish talabi 1988-yilda nisbatan tinch shaklda boshlandi; keyingi oylar davomida Sovet Ittifoqi parchalangan sari u asta-sekin armanlar va ozarbayjonliklar oʻrtasidagi tobora zoʻravonlashib borayotgan mojaroga aylandi va buning natijasida etnik tozalash sodir boʻldi[3][4], jumladan armanlarga qarshi yoʻnaltirilgan Sumgait (1988) va Boku (1990) pogromlari, shuningdek ozarbayjonliklarga qarshi yoʻnaltirilgan Gugark pogromi (1988) va Xoʻjali qirgʻini (1992).
Ikkala xalq oʻrtasidagi etnikaro toʻqnashuvlar Ozarbayjondagi Togʻli Qorabogʻ avtonom viloyati (TQAV) parlamenti 1988-yil 20-fevralda mintaqani Armaniston bilan birlashtirish uchun ovoz berganidan koʻp oʻtmay boshlandi. Ozarbayjondan ajralib chiqish haqidagi deklaratsiya hududiy mojaroning kulminatsiyasi boʻldi[5]. Ozarbayjon Sovet Ittifoqidan mustaqilligini eʼlon qilib, anklav hukumatiga tegishli vakolatlarni bekor qilganidan soʻng, arman koʻpchiligi Ozarbayjondan ajralib chiqish uchun ovoz berdi va shu jarayonda xalqaro miqyosda tan olinmagan Togʻli Qorabogʻ Respublikasini eʼlon qildi.
Toʻliq miqyosli janglar 1992-yil boshida avj oldi. Turkiya Ozarbayjon tomonida jang qilish uchun yollanma askarlarni yubordi va gumanitar yordamni ham oʻz ichiga olgan holda Armanistonga barcha quruqlik yoʻllarini blokadaga oldi[6]. Yevropada xavfsizlik va hamkorlik boʻyicha kengash (YXHK)ni ham oʻz ichiga olgan qator guruhlarning xalqaro vositachiligi tomonlar ishlashi mumkin boʻlgan yakuniy yechimga olib kelolmadi. 1993-yil boshida arman kuchlari anklavning oʻzidan tashqaridagi yettita ozarbayjonlar koʻpchilikni tashkil etuvchi tumanni egallab oldi va bu mintaqadagi boshqa davlatlarning aralashuvi xavfini tugʻdirdi.[b] 1994-yilda urush yakuniga kelib, armanlar anklavni, shuningdek atrofdagi ozarbayjon hududlarini, eng avvalo Togʻli Qorabogʻni materik Armaniston bilan bogʻlovchi togʻ oʻtish yoʻlagi — Lachin dovonini toʻliq nazoratiga olgan edi. 1994-yil may oyida Rossiya vositachiligida sulh imzolandi.
Mojaro natijasida taxminan 724 ming nafar ozarbayjonlik Armaniston, Togʻli Qorabogʻ va atrofdagi hududlardan quvgʻin qilindi, shu bilan birga Ozarbayjonda yoki Armanistonga chegaradosh hududlarda yashagan 300 000–500 000 nafar armanlar oʻz uylaridan koʻchirildi[7]. Urush tugaganidan soʻng va koʻp yillar davomida Armaniston va Ozarbayjon oʻrtasidagi muntazam tinchlik muzokaralarini YEHXB Minsk guruhi vositachiligida oʻtkazdi, biroq ular tinchlik shartnomasiga olib kelmadi. Natijada Togʻli Qorabogʻ hududi huquqiy noaniqlik holatida qoldi, Artsax Respublikasi esa xalqaro miqyosda tan olinmagan boʻlsa-da, de-fakto mustaqil boʻlib qoldi. Davom etayotgan tangliklar saqlanib qoldi va vaqti-vaqti bilan qurolli toʻqnashuvlar yuz berib turdi. Arman harbiy kuchlari 2020-yildagi Ikkinchi Togʻli Qorabogʻ urushigacha anklavdan tashqaridagi Ozarbayjon hududining taxminan 9%ini bosib turgan edi[c].
Izohlar
- ↑ ozarbayjoncha: Birinci Qarabağ müharibəsi, Armanistonda Artsax ozodlik urushi (armancha: Արցախյան ազատամարտ) deb ataladi
- ↑ 1993-yilda qabul qilingan toʻrtta BMT xavfsizlik Kengashi rezolyutsiyasi sobiq TQAV chegaralaridan tashqariga tushadigan hududlardan arman qoʻshinlarini olib chiqishni talab qilgan.
- ↑ Jurnalist Tomas de Vaal har bir tuman maydoni, Togʻli Qorabogʻ viloyati maydoni va Ozarbayjonning umumiy maydoni boʻyicha (km²da) quyidagi raqamlarni keltiradi: 1 936 — Kalbajar; 1 835 — Lachin; 802 — Qubadli; 1 050 — Jabroil; 707 — Zangilon; 842 — Agʻdam; 462 — Fuzuli; 75 — eksklavlar; jami 7,709 km2 (2,976 kv mi) yoki 8,9%[8].
Manbalar
- ↑ „The Referendum on Independence of the Nagorno Karabakh Republic | NKR“. www.nkr.am. 2021-yil 10-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 10-dekabr.
- ↑ „Nagorno-Karabakh: between vote and reality“. openDemocracy. Qaraldi: 2021-yil 10-dekabr.
- ↑ Rieff, David (June 1997). "Without Rules or Pity". Foreign Affairs (Council on Foreign Relations) 76 (2). Archived from the original on 2008-07-20. https://web.archive.org/20080720114733/http://www.cilicia.com/armo19e.html. Qaraldi: 13 February 2007.Birinchi Togʻli Qorabogʻ urushi]]
- ↑ Lieberman 2006, ss. 284–292.
- ↑ Croissant 1998.
- ↑ Bonner, Raymond. „War, Blockade and Poverty 'Strangling' Armenia“. The New York Times (1994-yil 16-aprel). 2016-yil 6-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 6-mart. „But Turkey backs the Azerbaijanis, and has sealed its border with Armenia. Turkey will not allow even relief aid across its land to Armenia.“.
- ↑ „Gefährliche Töne im "Frozen War"“. Wiener Zeitung (2013-yil 2-yanvar). 2013-yil 11-yanvarda asl nusxadan arxivlangan.
- ↑ de Waal 2003, s. 286.
Adabiyotlar
- Ambrosio, Thomas. Irredentism: ethnic conflict and international politics. Bloomsbury Academic, 2001. ISBN 9780275972608.
- Bell, Christine. Peace Agreements and Human Rights. Oxford: Oxford University Press, 2005. ISBN 0-19-927096-1.
- Bertsch, Gary. Crossroads and Conflict: Security and Foreign Policy in the Caucasus and Central Asia. London: Routledge, 1999. ISBN 0-415-92273-9.
- Broers, Laurence. Armenia and Azerbaijan: Anatomy of a Rivalry. Edinburgh: Edinburgh University Press, 2019.
- Brown, Archie. The Gorbachev Factor. Oxford: Oxford University Press, 1996a. ISBN 978-0-19-288052-9.
- Brown, Michael E.. The International Dimensions of Internal Conflict. Cambridge: MIT Press, 1996b. ISBN 0-262-52209-8.
- Russia and the Commonwealth of Independent States: Documents, Data, and Analysis. Washington, D.C.: M. E. Sharpe, 1997. ISBN 9781563246371.
- Budjeryn, Mariana. Inheriting the Bomb: The Collapse of the USSR and the Nuclear Disarmament of Ukraine. Baltimore: Johns Hopkins University Press, 2022.
- Charalampidis, Ioannis. Sponsored To Kill: Mercenaries and Terrorist Networks in Azerbaijan. Moscow: "MIA" Publishers, 2013. ISBN 978-5-9986-0115-6. Qaraldi: 2013-yil 18-iyul (2014-yil 29-noyabrda asl nusxadan arxivlangan).
- Chorbajian, Levon; Donabedian, Patrick; Mutafian, Claude. The Caucasian Knot: The History and Geopolitics of Nagorno-Karabagh. London: Zed Books, 1994. ISBN 1-85649-288-5.
- Chorbajian, Levon. The Making of Nagorno-Karabagh: From Secession to Republic. New York: Palgrave MacMillan, 2001. ISBN 0-333-77340-3.
- Chrysanthopoulos, Leonidas T.. Caucasus Chronicles: Nation-building and Diplomacy in Armenia, 1993–1994. Princeton: Gomidas Institute, 2002. ISBN 1-884630-05-7.
- Eurasia in Balance: US and the Regional Power Shift. Aldershot, England: Ashgate, 2005. ISBN 0-7546-4449-9.
- Cooley, John K.. Unholy Wars: Afghanistan, America and International Terrorism. London: Pluto Press, 2002.
- Cornell, Svante E.. Azerbaijan Since Independence. New York: M.E. Sharpe, 2011. ISBN 978-0-7656-3004-9.
- Croissant, Michael. The Armenia-Azerbaijan Conflict: Causes and Implications. Westport, CT: Prager, 1998. ISBN 9780275962418.
- Federal Research Division. Armenia, Azerbaijan and Georgia: Country Studies, Area handbook series. Washington D.C.: Library of Congress, 1995. ISBN 0-8444-0848-4.
- Davies, Norman. Beneath Another Sky: A Global Journey Into History. United Kingdom: Penguin Books Limited, 2017. ISBN 978-1-84614-832-3.
- de Waal, Thomas. Black Garden: Armenia and Azerbaijan Through Peace and War. New York: New York University Press, 2003.
- de Waal, Thomas. The Caucasus. An Introduction. Oxford: Oxford University Press, 2010.
- de Waal, Thomas. Black Garden: Armenia and Azerbaijan Through Peace and War. New York: New York University Press, 2013.
- UN Peacekeeping, American Politics and the Uncivil Wars of the 1990s. New York: Palgrave Macmillan, 1996. ISBN 0-312-12930-0.
- Demoyan, Hayk. Турция и Карабахский конфликт в конце XX – начале XXI веков. Историко-сравнительный анализ (ru, en), Yerevan, 2006. Qaraldi: 2013-yil 15-iyul (2013-yil 21-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan).
- Eichensehr, Kristen; Reisman, W. Michael. Stopping Wars and Making Peace: Studies in International Intervention. Leiden, The Netherlands: Martinus Nijhoff Publishers, 1998. ISBN 978-90-04-17855-7. Qaraldi: 2010-yil 22-aprel.
- Everett-Heath, John. The Concise Dictionary of World Place Names, 5, United Kingdom: Oxford University Press, 2019. ISBN 978-0-19-255646-2. Qaraldi: 2021-yil 14-dekabr (2021-yil 14-dekabrda asl nusxadan arxivlangan).
- Freire, Maria Raquel. Conflict and Security in the Former Soviet Union: The Role of the OSCE. Burlington, VT: Ashgate, 2003. ISBN 0-7546-3526-0.
- Gokay, Bulent. The Politics of Caspian Oil. New York: Palgrave MacMillan, 2003. ISBN 0-333-73973-6.
- Gore, Patrick Wilson. 'Tis Some Poor Fellow's Skull: Post-Soviet Warfare in the Southern Caucasus. Lincoln, Nebraska: iUniverse, 2008. ISBN 9780595486793. [unreliable source?]
- Hakobyan, Tatul. {{{title}}} (hy). Yerevan-Stepanakert: Heghinakayin Publishing, 2008.
- Hewsen, Robert H.. Armenia: A Historical Atlas. Chicago: University of Chicago Press, 2001 — 265-bet. ISBN 0-226-33228-4.
- Hovannisian, Richard G.. The Republic of Armenia. Berkeley: University of California Press, 1971.
- Hovannisian, Richard G.. The Republic of Armenia. Berkeley: University of California Press, 1996.
- Karny, Yo'av. Highlanders: A Journey to the Caucasus in Quest of Memory. New York: Douglas & McIntyre, 2000.
- Kaufman, Stuart. Modern Hatreds: The Symbolic Politics of Ethnic War. Ithaca: Cornell University Press, 2001.
- Libaridian, Gerard. The Karabagh File: Documents and Facts on the Region of Mountainous Karabagh, 1918–1988. New York: Zoryan Institute for Contemporary Armenian Research & Documentation, 1988. ISBN 0-916431-26-6 (2020-yil 15-dekabrda asl nusxadan arxivlangan).
- Lieberman, Benjamin. Terrible Fate: Ethnic Cleansing in the Making of Modern Europe. Chicago: Ivan R. Dee, 2006. ISBN 1-56663-646-9.
- Lobell, Steven E.; Mauceri, Philip. Ethnic Conflict and International Politics: Explaining Diffusion and Escalation. New York: Palgrave MacMillan, 2004. ISBN 1-4039-6356-8.
- Melkonian, Markar. My Brother's Road: An American's Fateful Journey to Armenia. London: I. B. Tauris, 2005.
- Mirsky, Georgiy I.. On Ruins of Empire: Ethnicity and Nationalism in the Former Soviet Union. Westport, CT: Greenwood Press, 1997.
- Mkrtchyan, Shahen (1985). "Stepanakert". in Viktor Ambartsumian. Armenian Soviet Encyclopedia. 11. Yerevan: Academy of Sciences of the Armenian SSR. 124–125 b. OCLC 22420067.
- Norin, Yevgeny. {{{title}}} (ru). "Издательский дом ""Питер""", 2017. ISBN 978-5-4461-0561-8.
- Notholt, Stuart. Fields of Fire: An Atlas of Ethnic Conflict. Troubador Publishing Ltd., 2008. ISBN 978-1-906510-47-3.
- Payaslian, Simon. The History of Armenia: From the Origins to the Present. New York: Palgrave Macmillan, 2008 — 174-bet. ISBN 978-0-230-60858-0.
- Reynolds, Michael. Shattering Empires: The Clash and Collapse of the Ottoman and Russian Empires 1908–1918. Cambridge: Cambridge University Press, 2011.
- Turkey in World Politics: An Emerging Multiregional Power. Boulder, Co: Lynne Rienner, 2001. ISBN 1-55587-954-3.
- Smith, Hedrick. The New Russians. New York: Harper Perennial, 1991. ISBN 9780679412946.
- Tishkov, Valery. Ethnicity, Nationalism and Conflict in and after the Soviet Union: The Mind Aflame. London: Sage, 1997.
- Trenin, Dmitri V.. Post-Imperium: A Eurasian Story. Brookings Institution Press, 2011. ISBN 9780870033452 (2022-yil 24-martda asl nusxadan arxivlangan).
- Zürcher, Christoph. The Post-Soviet Wars: Rebellion, Ethnic Conflict, and Nationhood in the Caucasus. New York: New York University Press, 2007.
- Zubok, Vladislav. Collapse: The Fall of the Soviet Union. New Haven, CT: Yale University Press, 2021.
- Karim, Karim H. „Covering the South Caucasus and Bosnian Conflicts: Or How the Jihad Model Appears and Disappears“. (Wayback Machine saytida 19 April 2016 sanasida arxivlangan) in Abbas Malek, Anandam P. Kavoori. The Global Dynamics of News. Greenwood Publishing Group, 2000
- Panossian, Razmik „The Irony of Nagorno-Karabakh: Formal Institutions versus Informal Politics“, . Ethnicity and Territory in the Former Soviet Union: Regions in Conflict. Routledge, 2002. ISBN 9781136342042.
- Walker, Christopher J. „The Armenian presence in mountainous Karabakh“, . Transcaucasian Boundaries. London: UCL Press, 1996 — 89–112-bet. ISBN 9780312129125.
- Walker, Edward „No War, No Peace in the Caucasus: Contested Sovereignty in Chechnya, Abkhazia, and Karabakh“, . Crossroads and Conflict: Security and Foreign Policy in the Caucasus and Central Asia. London: Routledge, 1999 — 152–187-bet.
- Yasemin Kilit Aklar (Kocaeli University). The Teaching of History in Azerbaijan and Nationalism // Ab imperio 2/2005
- Papazian, Taline (2008). "State at War, State in War: The Nagorno-Karabakh Conflict and State-Making in Armenia, 1991–1995". The Journal of Power Institutions in Post-Soviet Societies (8): 25. doi:10.4000/pipss.1623. ISSN 1769-7069. https://journals.openedition.org/pipss/1623. "."
- Saporov, Arsène (2012). "Why Autonomy? The Making of Nagorno-Karabakh Autonomous Region 1918–1925". Europe-Asia Studies 64 (2): 281–323. doi:10.1080/09668136.2011.642583. https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/09668136.2011.642583.
- Saparov, Arsène (2017). "Contested spaces: the use of place-names and symbolic landscape in the politics of identity and legitimacy in Azerbaijan". Central Asian Survey 36 (4): 534–554. doi:10.1080/02634937.2017.1350139. ISSN 0263-4937.
- Taarnby, Michael. The Mujahedin in Nagorno-Karabakh: A Case Study in the Evolution of Global Jihad. Real Instituto Elcano, 2008 (2016-yil 5-martda asl nusxadan arxivlangan).
- Yamskov, A.N. (October 1991). "Ethnic Conflict in the Transcausasus: The Case of Nagorno-Karabakh". Theory and Society 20: 281–323. doi:10.1007/BF00232663.
- Cornell, Svante E. „The Nagorno-Karabakh Conflict“. Report no. 46, Department of East European Studies. Uppsala University (1999). 2011-yil 31-mayda asl nusxadan arxivlangan.
- Commission on Security and Cooperation in Europe. Human rights and democratization in the newly independent states of the former Soviet Union, Volume 4; Volume 85, Implementation of the Helsinki Accords. Washington, D.C.: United States Congress, January 1993. Qaraldi: 2017-yil 21-fevral (2017-yil 3-yanvarda asl nusxadan arxivlangan).
- Denber, Rachel; Goldman, Robert Kogod. Bloodshed in the Caucasus: Escalation of the Armed Conflict in Nagorno Karabakh. Human Rights Watch/Helsinki, September 1992. ISBN 978-1-56432-081-0 (2013-yil 21-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan).
- Denber, Rachel; Petrov, Alexander; Derry, Christina. Bloodshed in the Caucasus: Indiscriminate Bombing and Shelling by Azerbaijani Forces in Nagorno Karabakh. Human Rights Watch/Helsinki, July 1993. Qaraldi: 2017-yil 22-fevral (2017-yil 5-yanvarda asl nusxadan arxivlangan).
- European Commission against Racism and Intolerance. „Report on Azerbaijan“. Strasbourg: Council of Europe (2003-yil 15-aprel). 2013-yil 21-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2013-yil 22-yanvar.
- „Human Rights Watch World Report – The Former Soviet Union“. Human Rights Watch. 2015-yil 18-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2017-yil 21-fevral.
- Human Rights Watch/Helsinki. Azerbaijan: Seven Years of Conflict in Nagorno-Karabakh. New York [u.a.]: Human Rights Watch, 1994. ISBN 1-56432-142-8. Qaraldi: 2014-yil 12-mart.
- Kushen, Robert. Conflict in the Soviet Union: Black January in Azerbaidzhan, Report by Human Rights Watch/Helsinki and Inter-Republic Memorial Society, Human Rights Watch, 1991. ISBN 1-56432-027-8 (2021-yil 14-dekabrda asl nusxadan arxivlangan).
- Report by Professor Richard Wilson (Wayback Machine saytida 21 September 2013 sanasida arxivlangan) „On the Visit to the Armenian-Azerbaijani Border, May 25–29, 1991“ Presented to the First International Sakharov Conference on Physics, Lebedev Institute, Moscow on 31 May 1991.
- Altstadt, Audrey L.. The Azerbaijani Turks: power and identity under Russian rule, Studies of nationalities. Stanford, Calif: Hoover Institution Press, 1992. ISBN 978-0-8179-9181-4.
- Broers, Laurence (2005). "The limits of leadership: Elites and societies in the Nagorny Karabakh peace process". Accord (London: Conciliation Resources). ISSN 1365-0742. Archived from the original on 2017-02-18. https://web.archive.org/web/20170218064125/http://www.c-r.org/downloads/17_Nagorny_Karabakh.pdf. Qaraldi: 17 February 2017.Birinchi Togʻli Qorabogʻ urushi]]
- Četerjan, Viken. War and peace in the Caucasus: Russia's troubled frontier. London: C. Hurst & Co., 2008. ISBN 978-1-85065-929-7.
- Cornell, Svante E.. Small nations and great powers: a study of ethnopolitical conflict in the Caucasus, Caucasus world. Richmond, Surrey, England: Curzon Press, 2001. ISBN 978-0-7007-1162-8.
- Conflict, cleavage, and change in Central Asia and the Caucasus, Democratization and authoritarianism in postcommunist societies. Cambridge, U.K.: Cambridge University Press, 1997. ISBN 978-0-521-59246-8.
- Gahramanova, Aytan (2010). "Paradigms of Political Mythologies and Perspectives of Reconciliation in the Case of the Nagorno-Karabakh Conflict". International Negotiation (Brill Publishers) 15 (1): 133–152. doi:10.1163/157180610X488218. https://www.researchgate.net/publication/247713598. Qaraldi: 17 February 2017.Birinchi Togʻli Qorabogʻ urushi]]
- Goltz, Thomas. Azerbaijan diary: a rogue reporter's adventures in an oil-rich, war-torn, post-Soviet republic. Armonk, N.Y: M. E. Sharpe, 1998. ISBN 978-0-7656-0243-5.
- Geukjian, Ohannes. Ethnicity, nationalism and conflict in the South Caucasus: Nagorno-Karabakh and the legacy of Soviet nationalities policy, Post-Soviet politics. London: Routledge, 2016. ISBN 978-1-138-27903-2.
- Hakobyan, Tʻatʻul. Karabakh diary: green and black; neither war nor peace. Antelias: Tatul Hakobyan, 2010. ISBN 978-9953-0-1816-4.
- Hovannisian, Richard G. (1971). "The Armeno-Azerbaijani Conflict Over Mountainous Karabagh". Armenian Review 24.
- Hovannisian, Richard G. (1993). "Mountainous Karabagh in 1920: An Unresolved Contest". Armenian Review 46.
- Malkasian, Mark. 'Gha-ra-bagh!': the emergence of the National Democratic Movement in Armenia. Detroit: Wayne State University Press, 1996. ISBN 978-0-8143-2604-6.
- Miller, Donald E.; Miller, Lorna Touryan. Armenia: portraits of survival and hope. Berkeley, Calif: University of California Press, 2003. ISBN 978-0-520-23492-5.
- Popescu, Nicu. EU foreign policy and post-Soviet conflicts: stealth intervention, Routledge advances in european politics. London: Routledge, 2011. ISBN 978-0-415-58720-4. OCLC 643082319.
- The Sumgait tragedy: pogroms against Armenians in Soviet Azerbaijan, Zoryan Institute files. New Rochelle, N.Y.: Aristide D. Caratzas, 1990. ISBN 978-0-916431-31-0.
- Stocker, James R. (21 June 2024). "Beginning of Winter: The George H.W. Bush Administration, the Nagorno-Karabakh Conflict, and the Emergence of the Post–Cold War World". Journal of Cold War Studies 26 (2): 26–62. doi:10.1162/jcws_a_01208. ISSN 1520-3972.
- Taubman, William. Gorbachev: his life and times. London: Simon & Schuster, 2017. ISBN 978-1-4711-2862-2.
Havolalar
| Vikiomborda „Birinchi Togʻli Qorabogʻ urushi“ mavzusi boʻyicha mediafayllar bor. |
- Dr. Laurence BROERS: „There wonʼt be Armenian-Azerbaijani Dayton*“ (Wayback Machine saytida 27 July 2020 sanasida arxivlangan) — Kavkaz jurnali uchun intervyu
- Articles and Photography on Artsakh/Nagorno-Karabakh — War and its Legacy, from Russell Pollard UK Photojournalist
- Information Site about Nagorno-Karabakh, history and background of the present-day conflict, maps and resolutions
- Crisis Briefing Nagorno-Karabakh (Wayback Machine saytida 9 September 2009 sanasida arxivlangan) From Reuters Alertnet (Wayback Machine saytida 11 March 2009 sanasida arxivlangan)
- A 2005 report on the status of undetonated land mines in Nagorno-Karabakh minalarni taqiqlash boʻyicha xalqaro kampaniya tomonidan tuzilgan report
- A chronology of the events of Nagorno-Karabakh from 1988 to Present „Ozodlik“ radiosi
- Regions and territories: Nagorno-Karabakh BBC tomonidan mintaqa sharhi
- A Story of People in War and Peace: Preview YouTubeda — 2007-yilda Nyu-Yorkdagi Tribeca kinofestivalida eng yaxshi yangi hujjatli kinorejissyor uchun mukofotni qoʻlga kiritgan armanistonlik Vardan Ovannisyanning Togʻli Qorabogʻ mojarosi haqidagi hujjatli filmi.
- BBC News, Regions and Territories- Nagorno-Karabakh