Terks va Kaykos orollari
Tyorks va Kaykos orollari inglizcha: Turks and Caicos Islands
| |
|---|---|
| Britaniyaning dengizorti hududi | |
|
Madhiya: "God Save the King" Fayl:United States Navy Band - God Save the Queen.oga | |
|
| |
| Poytaxt | Kobern-Taun |
| Eng katta shahar | Providensyales |
| Rasmiy til(lar) | Ingliz tili |
| Etnik guruhlar |
• 88% Afro-karibliklar • 8% Yevro-Karibliklar • 4% Aralash yoki hindu-Karibliklar |
| Etnoxoronim(lar) |
• Tyorks va Kaykos orolliklar • Tyorksliklar • Kaykosliklar |
| Hukumat |
Konstitutsiyaviy monarxiya ostidagi qaram hudud |
• Monarx |
Charles III |
| Dilini Deniyel-Selvaratnam | |
• Gubernator oʻrinbosari |
Anya Uilyams |
| Vashington Misik | |
• Vazir |
Stiven Douti |
| Qonun chiqaruvchi hokimiyat | Parlament |
| Suveren davlat ( | |
• Parij shartnomasi |
1783-yil 3-sentyabr |
• Federatsiya |
1958-yil 3-yanvar |
• alohida koloniya |
1962-yil 31-may |
| Maydon | |
• Butun |
948 km2 |
• Suv (%) |
ahamiyatsiz |
| Aholi | |
• 2023-yilgi roʻyxat |
49,309 kishi (215-oʻrin) |
| • Zichlik | 121.7/km2 |
| YIM (nominal) | 2020-yil roʻyxati |
• Butun |
$924,583,000 |
| Pul birligi | AQSh dollari ($) (USD) |
| Vaqt mintaqasi | UTC−05:00 (EST) |
• Yoz (DST) |
UTC−04:00 (EDT) |
| Sana formati | kun/oy/yil |
| Avtomobil harakati | Chapga |
| Telefon prefiksi | +1 649 |
| ISO 3166 kodi | TC |
| Internet domeni | .tc |
|
Web-sayt gov.tc | |
Tyorks va Kaykos orollari — Bagama orollarining janubi-sharqiy qismidagi Tyorks, Kaykos va 30 dan ortiq boshqa orollardan iborat Buyuk Britaniya dengizorti hududi.
Boshqaruv shakli
Konstitutsiyaviy monarxiya. 2012-yil 15-oktyabrda yangi konstitutsiya kuchga kirdi. Buyuk Britaniya dengiz orti hududi. Davlat rahbari — Britaniya qiroli Charles III.
Hudud Ijroiya kengashi tomonidan boshqariladi. Unga qirolni namoyon etuvchi gubernator rahbarlik qiladi va bosh vazir, olti vazirlar kiradi.
Assambleya (mahalliy parlament) 21 deputatdan iborat. Ularning 15 nafari umumiy ovoz berish yoʻli bilan 4 yil muddatga saylanadi, 6 tasi gubernator tomonidan tayinlanadi. Mudofaa, ichki xavfsizlik, tashqi siyosat masalalarini Britaniya amalga oshiradi.
Milliy taraqqiyot partiyasi, Milliy-demokratik harakat partiyasi asosiy siyosiy kuchlaridir.
Boʻlinishi va aholisi
Maʼmuriy markazi va eng katta shahri Kobern-Taun. U Grand-Tyork orolida joylashgan.
Maʼmuriy jihatdan 6 ta mintaqaga boʻlingan. Ularning 4 tasi Kaykos va 2 tasi Tyorks orollarida joylashgan.
Aholisining 90 foizi qora tanlilar, qolganlari mulatlar va oq tanlilardir. Nasroniylik (86 foiz) asosiy dini.
Joylashuvi va tabiati
Tyorks va Kaykos Britaniyaning Gʻarbiy Hindistonidagi dengiz orti hududi. Atlantika okeanida, Bagama orollarining janubi-sharqiy arxipelagida, Gaitidan 144 km shimolda joylashgan. 40 ta katta va kichik oroldan tarkib topgan. Ular ikki — gʻarbda Kaykos, sharqda Tyorks guruhiga boʻlinadi.
Grand-Terk, Solt-Key, Shimoliy Kaykos, Oʻrta Kaykos, Janubiy Kaykos va Providensiales orollarida odam yashaydi. Parrot-Key, Ambergris-Key, Uoter-Key va Payn-Key kurort-orollari hisoblanadi va bu yerlarda aholi doimiy yashamaydi.
Orollar tekislikdan va ohaktoshdan tarkib topgan. Shu bois yer qatlami suvni tutib qola olmaydi. Chuchuk suv juda muammo. Koʻplab shoʻr botqoqliklar bor. Eng baland oroli Providensiales (49 metr). Orollar atrofini marjon qoyalar oʻragan.
Iqlimi — tropik, passatli. Yillik yogʻin miqdori 700—800 mm. Qirgʻoq boʻylarida mangrlar oʻsadi, qaragʻay oʻrmonlari bor. Suvlari baliq, langust, mollyuskalarga boy.
Tarixi
Orol 1512-yili ispaniyalik Xuan Ponse de Leon tomonidan ochilgan. Tub joy aholisi boʻlmagan. XVII asrda orolga Bermud orollaridan angliyaliklar tuz konlarini izlab kelishdi. Ispaniyaning noroziligiga qaramay Angliya bu yerda plantatsiyalarga asos soldi va qora tanli qullarni olib kela boshladi.
1766-yili Tyorks va Kaykos Britaniyaning rasmiy mustamlakasiga aylandi. 1873-yili u Yamayka mustamlakasi tarkibiga kirdi. 1917-yili Kanada bosh vaziri Robert Borden orolni oʻz davlati tarkibiga qoʻshib olishni taklif qildi. Ammo Britaniya bosh vaziri Lloyd Jorj bu taklifni rad etdi.
1962-yili avgustda Yamayka Buyuk Britaniyadan mustaqil boʻldi. Ammo Tyorks va Kaykos qirollik mulki boʻlib qoldi.
1976-yildan orol oʻz mahalliy hukumati va parlamentiga ega. 1979-yili mahalliy hokimiyat London bilan orolga 1982-yilda mustaqillik taqdim etish boʻyicha kelishuvni imzolagan edi. Ammo navbatdagi saylovlarda Tyorks va Kaykos boshqaruviga kelgan kuchlar davlat mustaqilligidan voz kechdi va Buyuk Britaniyaning dengiz orti hududi maqomini saqlab qolishni afzal bildi.
Iqtisodiyoti
Turizm yaxshi rivojlangan, ofshor moliyaviy biznesi va baliqchilik asosiy daromad manbalari hisoblanadi. Makkajoʻxori, loviya, tapiok, sitrus mevalar va sabzavotlar yetishtiriladi. Sol-Key orolidan tuz qazib olinadi. Orolda dengiz mollyuskalari yetishtiriladigan jahondagi eng katta ferma mavjud.
Hech qanday toʻgʻridan toʻgʻri soliq mavjud emas. Kompaniyalar faqat yillik litsenziya yigʻimlarini toʻlaydi, xolos. Ofshor biznesining tarmoq yoʻnalishlaridan biri bu sugʻurta biznesidir. Sugʻurta faoliyatini olib boruvchilarga 2 mingdan ortiq litsenziya berilgan. Asosiy savdo sheriklari — AQSh, Buyuk Britaniya, Yamayka.
Karib hamjamiyatining assotsialashgan aʼzosi (1991-yildan).
Oroldagi “Grace Bay” plyaji “TripAdvisor” saytida 2016-yilda dunyoning eng yaxshi plyaji deb tan olingan.
Adabiyotlar
- Laziz Rahmatov. «Dunyo mamlakatlari: Avstraliyadan Hindistongacha». Toshkent, 2019-yil