Teinopalpus imperialis
| Kaisar-i-Hind | |
|---|---|
 | |
Ilmiy tasniflash | |
| Olam: | Hayvonlar |
| Tip: | Bo‘g‘imoyoqlilar |
| Sinf: | Hasharotlar |
| Turkum: | Tangachaqanotlilar |
| Oila: | Papilionidae |
| Urugʻ: | Teinopalpus |
| Turlari: | T. imperialis |
| Binar nomi | |
|
Teinopalpus imperialis (Hope, 1843) | |
Teinopalpus imperialis, Kaisar-i-Hind - Papilionidae oilasiga mansub, dunyodagi eng noyob, sirli va go‘zal kapalak turlaridan biridir. O‘zining betakror yashil tusdagi tovlanishi va kamyobligi sababli butun dunyo kapalak kolleksionerlari o‘rtasida juda yuqori baholanadi[1].
Tavsif
Kaiser-i-Hind - Hindiston imperatori deb tarjima qilinadi. Erkaklarining qanotlari kengligi taxminan 8-9 sm, urg‘ochilariniki esa 11-12 sm gacha yetadi. Kapalak qanotlarining asosiy qismi to‘q baxmal-yashil rangda bo‘lib, yorug‘likda yaltirab tovlanadi. Erkaklarining orqa qanotlarida yorqin to‘q sariq rangli dog‘lari bor. Urg‘ochilari esa erkaklariga qaraganda yirikroq bo‘lib, qanotlaridagi naqshlari biroz farq qiladi va kulrang-yashil tusga ega. Orqa qanotlarining chetida ingichka va chiroyli dumsimon o‘simtalari mavjud[2].
Tarqalishi
Nepal, Butan. Myanma va Shimoli-sharqiy Hindistondan Shimoliy Vyetnamgacha bo‘lgan hududlarda uchraydi. Bu kapalak asosan Osiyoning tog‘li va qalin o‘rmonli hududlarida, dengiz sathidan 1500 dan 3000 metrgacha bo‘lgan balandliklarda yashaydi[3].
Xususiyati
Erkak kapalaklar ertalab quyosh chiqqanda juda faol bo‘ladi. Ular tog‘ cho‘qqilaridagi daraxtlar uchiga qo‘nib, o‘z hududlarini qattiq qo‘riqlaydilar. Agar boshqa erkak kapalak u yerga yaqinlashsa, uni darhol quvib yuboradi. Urg‘ochilari juda kamdan-kam hollarda pastga tushadi, ular asosan baland daraxtlar soyabonida yashirin hayot kechiradi, shu sababli ularni tabiatda uchratish yoki tutish juda qiyin. Ular yiliga ikki marta — bahorda (aprel-may) va yozning ikkinchi yarmida (iyul-avgust) uchishadi[4][5].
Muhofaza etilishi
Teinopalpus imperialis Xalqaro Tabiatni Muhofaza Qilish Ittifoqining Qizil ro‘yxatiga "Yo'qolib ketish havfi yaqin" maqomi bilan kiritilgan. Hindiston, Nepal va Tailand qonunchiligi bo‘yicha bu kapalak qat'iy muhofaza qilinadi, uni ovlash taqiqlangan[6][7].
Manbalar
- ↑ Argyros, A.; Manos, S.; Large, M.C.J.; McKenzie, D.R.; Cox, G.C.; Dwarte, D.M. (2002). "Electron tomography and computer visualisation of a three-dimensional 'photonic' crystal in a butterfly wing-scale". Micron 33 (5): 483–487. doi:10.1016/S0968-4328(01)00044-0. PMID 11976036.
- ↑ See also: Elwes, Henry John (1930). . 114-bet — Vikimanba.
- ↑ Staff Reporter. „GoAP adopts declaration on climate change; Kaiser-i-Hind adopted as state butterfly“. The Arunachal Times (2021-yil 14-noyabr). Qaraldi: 2021-yil 14-noyabr.
- ↑ New, T. R.; Collins, N. Mark. Swallowtail butterflies: an action plan for their conservation, illustrated, IUCN/SSC Species Action Plans Series, Switzerland: IUCN SSC Lepidoptera Specialist Group, 1991 — 36-bet. ISBN 978-2-8317-0061-8.
- ↑ „Appendices I, II and III to CITES“. Convention on International Trade on Endangered Species (2010-yil 14-oktyabr). Qaraldi: 2010-yil 23-sentyabr.. No mention found in the document.
- ↑ Ghiradella, Helen (1991). "Light and color on the wing: structural colors in butterflies and moths". Applied Optics 30 (24): 3492–3500. doi:10.1364/AO.30.003492. PMID 20706416.
- ↑ Michielsen, K.; Stavenga, D.G. (2008). "Gyroid cuticular structures in butterfly wing scales: biological photonic crystals". Journal of the Royal Society Interface 5 (18): 85–94. doi:10.1098/rsif.2007.1065. PMID 17567555. PMC 2709202. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=2709202.