Tahthib al-Kamal fi Asma Ar-rijal
| Asl nomi | تهذيب الكمال في أسماء الرجال |
|---|---|
| Muallif(lar) | Jamal ad-Din al-Mizzi |
| Mamlakat | Suriya |
| Til | Arab tili (aslida) |
| Janr(lar)i | tarjimai holiy baholash |
Tahthib al-Kamal fi Asma ar-rijal (arabcha: تهذيب الكمال في أسماء الرجال) – Jamoliddin al-Mizziy (hijriy 654–742) tomonidan yozilgan kitob boʻlib, unda u Abdulgʻani al-Maqdisiyning Al-Kamal fi Asma ar-Rijal asari ustida ishlanma kiritib, uni tahrir qilgan, qayta koʻrib chiqqan va qoʻshimchalar kiritgan. Unda hadisning oltita asosiy toʻplamidagi hadis roviylarining tarjimai hollari jamlangan boʻlib, ularning ishonchliligi va ilmga qoʻshgan hissasi baholanadi. Kitob islomshunoslik doirasida tarjimai holiy baholash yoʻnalishida muhim manba hisoblanadi.
Tavsifi
„Al-Kamal“ kitobi faqat Oltita kitobdagi roviylarni zikr qilish bilan cheklangan boʻlsa, al-Mizziy bundan ham ilgarilab, al-Maqdisiy bu kitoblar roviylaridan keltirmay ketganlarini toʻldirdi. U zikr qilinganlarni sinchiklab tekshirib, oʻz mezonlariga mos kelmagan ayrimlarini (ular kam edi) chiqarib tashladi. Soʻng, Oltita kitob mualliflarining oʻzi tanlagan ayrim asarlarida uchraydigan roviylarni ham kitobiga qoʻshdi. Shu tariqa, u asl tarjimai hollar sonini bir yuz yetmishdan ortiq miqdorga koʻpaytirdi[1].
Al-Mizziy, shuningdek, asl tarjimai hollarning aksariyatiga tarjimai hol egasining ustozlari, shogirdlari, u haqda tanqid, tuzatish yoki tasdiqlash (taʼdil) maʼnosida aytilgan gaplar, tugʻilgan yoki vafot etgan sanasi va shu kabilarga doir yangi tarixiy maʼlumotlarni ham qoʻshdi. Natijada tarjimai hollarning koʻpchiligi ancha kengaydi[2].
Bularning barchasidan soʻng, al-Mizziy kitobining oxiriga „Al-Kamal“ muallifi tilga olmagan toʻrtta muhim bobni ilova qildi:
- Otasi, bobosi, onasi, amakisi va shunga oʻxshash qarindoshlari nisbatida mashhur boʻlganlar haqida bob.
- Qabila, shahar, kasb yoki shunga oʻxshash nisbat bilan mashhur boʻlganlar haqida bob.
- Laqab yoki shunga oʻxshash nom bilan mashhur boʻlganlar haqida bob.
- Mubhamlar (noaniq boʻlganlar) haqida bob.