Тафсири Азизий
| Асл номи | تفسیر عزیزی |
|---|---|
| Мамлакат | Бобурийлар давлати |
| Тил | Форсча |
| Жанр(лар)и | диний |
| Нашр этилган санаси | Ҳижрий 1208-йил (милодий 1793-йил) |
Тафсири Азизий (форсча: تفسیر عزیزی дастлаб Фатҳ ал-‘Азиз деб номланган) – ҳинд ислом олими Шоҳ Абдул Азиз Деҳлавий (1746-йилда туғилган; 1824-йилда вафот этган) томонидан ёзилган 18-асрга оид форс тилидаги Қуръон тафсири (шарҳ)[1]. Асар анъанавий нақлий билимлар (манқул) билан ақлий фанлар (мақул) синтезини амалга оширгани билан ажралиб туради ва Жанубий Осиё исломи интеллектуал тарихидаги муҳим тараққиётни ифодалайди.
Методология ва хусусиятлари
Асарда илоҳиёт, тилшунослик ва фалсафий мунозараларни уйғунлаштирган фанлараро ёндашув қўлланади[2]. Замондош асарларда кенг тарқалган қатъий фиқҳий ёки тасаввуфий йўналишдан чекиниб, Тафсир Азизи қуйидагилар билан шуғулланади:
- Тилшунослик ва балоғат таҳлили: Деҳлавий Қуръон матнининг ички уйғунлигини таҳлил қилади ҳамда Қуръон иъжози (Қуръоннинг тақлид қилиб бўлмаслиги) тушунчасини муҳокама қилади; у, хусусан, айрим қиссалар нега турли сураларда турлича лисоний тузилмалар билан такрорланишини таҳлил этади[3].
- Мавзуий ва руҳий теранлик: Шарҳ оятларнинг ботиний ҳикматларига оид батафсил баёнларни беради ва ўқувчини ҳам ақлий, ҳам руҳий жиҳатдан жалб этишни мақсад қилади[4].
- Апологетика: 18-аср охиридаги синов ва баҳсларни акс эттирган ҳолда, матн замондош фалсафий ва илоҳий эътирозларга раддиялар келтиради ҳамда далилларини ақлий мантиқ ва классик илмий мерос уйғунлигига таянган ҳолда асослайди[5].
Яратилиши ва тарихи
Тафсир Деҳлавий томонидан бевосита ёзиб чиқилмаган, балки муаллиф жисмоний хасталикдан азият чекаётган пайтда шогирди Мусаддиқ ад-Дин Абдуллоҳга айттириб ёздирилган. Маълум қисмлар бўйича диктовка ҳижрий 1208-йилда (милодий 1793-йилда) якунланган[6].
Лойиҳа бутун Қуръонни қамраб олиши кўзланган бўлса-да, фақат тўрт жилдигина сақланиб қолган. Улар Фотиҳа сураси, Бақара сурасининг бошланиш қисми (84-оятгача) ҳамда сўнгги икки қисм (жузъ 29 ва 30)ни ўз ичига олади. Тарихий маълумотларга кўра, қўшимча жилдлар ҳам ёзилган бўлиши мумкин, бироқ кейинчалик 1857-йилги Ҳиндистон қўзғолони чоғида йўқолган ёки вайрон қилинган[7].
Таржималар
Асарни Жанубий Осиёда кенгроқ аудиторияга етказиш учун у асл форс тилидан урду тилига таржима қилинган. Машҳур таржималардан бири — Саййид Муҳаммад Маҳфуз ал-Ҳақнинг Жаwаҳир-э Азизи асари бўлиб, у Лоҳурда Нурия Разавия Публиcатионс томонидан (2008-йилда) нашр этилган.
Манбалар
- ↑ Сунага, Эмико. Чараcтеристиcс оф тҳе Қур'аниc Интерпретатионс ин тҳе Урду Лангуаге. Кёто (Жапан): Кёто Университй Cентер фор Соутҳеаст Асиан Студиэс, 2023 — 5-бет.
- ↑ Гҳази, Маҳмоод Аҳмед. Исламиc Ренаиссанcе ин Соутҳ Асиа 1707-1867: Тҳе Роле оф Шаҳ Wали Аллаҳ анд Ҳис Суccессорс. Исламабад: Исламиc Ресеарч Институте, Интернатионал Исламиc Университй, 2010.
- ↑ Маҳфуз ал-Ҳақ, Сед Муҳаммад „Кҳūбиййāт-э Тафсир Азизи“, . Жаwаҳир-э Азизи. Лаҳоре: Нурия Разавия Публиcатионс, 2008 — 20–42-бет.
- ↑ Азими, Энаятуллаҳ; Ток, Фатиҳ (Марч 2025). "Тҳе Тафсир Метҳодологй оф тҳе Индиан Счолар Шаҳ Абдулазиз Деҳлаwи". Жоурнал оф Эскиşэҳир Османгази Университй Фаcултй оф Тҳеологй 12 (1): 163-185. дои:10.51702/эсогуифд.1561581. ҳттпс://дергипарк.орг.тр.
- ↑ Деҳлави, Шаҳ Абдул Азиз. ‘Ажāлаҳ Нāфи‘аҳ. Биҳар, Индиа: Жами‘аҳ Раббанийяҳ Ашфақийяҳ.
- ↑ Азиз, Шаҳ Абдул. Тафсир Фатҳ ал-‘Азиз. Бомбай: Матба‘ Ҳйдари — 3-бет.
- ↑ ал-Луcкноwи, ‘Абд ал-Ҳайй. Нузҳат ал-Кҳаwатир — 273–274-бет.
Адабиётлар
- Зулфиқар Али, Ҳафиз. Тафсир азизи аз Шаҳ Абдул Азиз: Тажзияти Мутала (МПҳил тҳесис). Гужранwала: ГИФТ Университй.