Tafsiri Aziziy: Versiyalar orasidagi farq
Oʻzbekcha Vikipediyadan avtomatik import (Maxsus:NewPages watcher) | Oʻzbekcha Vikipediyadan avtomatik import (Maxsus:NewPages watcher) |
$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi
| Asl nomi | تفسیر عزیزی |
|---|---|
| Mamlakat | Boburiylar davlati |
| Til | Forscha |
| Janr(lar)i | diniy |
| Nashr etilgan sanasi | Hijriy 1208-yil (milodiy 1793-yil) |
Tafsiri Aziziy (forscha: تفسیر عزیزی dastlab Fath al-‘Aziz deb nomlangan) – hind islom olimi Shoh Abdul Aziz Dehlaviy (1746-yilda tugʻilgan; 1824-yilda vafot etgan) tomonidan yozilgan 18-asrga oid fors tilidagi Qurʼon tafsiri (sharh)[1]. Asar anʼanaviy naqliy bilimlar (manqul) bilan aqliy fanlar (maqul) sintezini amalga oshirgani bilan ajralib turadi va Janubiy Osiyo islomi intellektual tarixidagi muhim taraqqiyotni ifodalaydi.
Metodologiya va xususiyatlari
[tahrir | manbasini tahrirlash]Asarda ilohiyot, tilshunoslik va falsafiy munozaralarni uygʻunlashtirgan fanlararo yondashuv qoʻllanadi[2]. Zamondosh asarlarda keng tarqalgan qatʼiy fiqhiy yoki tasavvufiy yoʻnalishdan chekinib, Tafsir Azizi quyidagilar bilan shugʻullanadi:
- Tilshunoslik va balogʻat tahlili: Dehlaviy Qurʼon matnining ichki uygʻunligini tahlil qiladi hamda Qurʼon iʼjozi (Qurʼonning taqlid qilib boʻlmasligi) tushunchasini muhokama qiladi; u, xususan, ayrim qissalar nega turli suralarda turlicha lisoniy tuzilmalar bilan takrorlanishini tahlil etadi[3].
- Mavzuiy va ruhiy teranlik: Sharh oyatlarning botiniy hikmatlariga oid batafsil bayonlarni beradi va oʻquvchini ham aqliy, ham ruhiy jihatdan jalb etishni maqsad qiladi[4].
- Apologetika: 18-asr oxiridagi sinov va bahslarni aks ettirgan holda, matn zamondosh falsafiy va ilohiy eʼtirozlarga raddiyalar keltiradi hamda dalillarini aqliy mantiq va klassik ilmiy meros uygʻunligiga tayangan holda asoslaydi[5].
Yaratilishi va tarixi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Tafsir Dehlaviy tomonidan bevosita yozib chiqilmagan, balki muallif jismoniy xastalikdan aziyat chekayotgan paytda shogirdi Musaddiq ad-Din Abdullohga ayttirib yozdirilgan. Maʼlum qismlar boʻyicha diktovka hijriy 1208-yilda (milodiy 1793-yilda) yakunlangan[6].
Loyiha butun Qurʼonni qamrab olishi koʻzlangan boʻlsa-da, faqat toʻrt jildigina saqlanib qolgan. Ular Fotiha surasi, Baqara surasining boshlanish qismi (84-oyatgacha) hamda soʻnggi ikki qism (juzʼ 29 va 30)ni oʻz ichiga oladi. Tarixiy maʼlumotlarga koʻra, qoʻshimcha jildlar ham yozilgan boʻlishi mumkin, biroq keyinchalik 1857-yilgi Hindiston qoʻzgʻoloni chogʻida yoʻqolgan yoki vayron qilingan[7].
Tarjimalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]Asarni Janubiy Osiyoda kengroq auditoriyaga yetkazish uchun u asl fors tilidan urdu tiliga tarjima qilingan. Mashhur tarjimalardan biri — Sayyid Muhammad Mahfuz al-Haqning Jawahir-e Azizi asari boʻlib, u Lohurda Nuriya Razaviya Publications tomonidan (2008-yilda) nashr etilgan.
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- ↑ Sunaga, Emiko. Characteristics of the Qur'anic Interpretations in the Urdu Language. Kyoto (Japan): Kyoto University Center for Southeast Asian Studies, 2023 — 5-bet.
- ↑ Ghazi, Mahmood Ahmed. Islamic Renaissance in South Asia 1707-1867: The Role of Shah Wali Allah and His Successors. Islamabad: Islamic Research Institute, International Islamic University, 2010.
- ↑ Mahfuz al-Haq, Syed Muhammad „Khūbiyyāt-e Tafsir Azizi“, . Jawahir-e Azizi. Lahore: Nuriya Razaviya Publications, 2008 — 20–42-bet.
- ↑ Azimi, Enayatullah; Tok, Fatih (March 2025). "The Tafsir Methodology of the Indian Scholar Shah Abdulaziz Dehlawi". Journal of Eskişehir Osmangazi University Faculty of Theology 12 (1): 163-185. doi:10.51702/esoguifd.1561581. https://dergipark.org.tr.
- ↑ Dehlavi, Shah Abdul Aziz. ‘Ajālah Nāfi‘ah. Bihar, India: Jami‘ah Rabbaniyyah Ashfaqiyyah.
- ↑ Aziz, Shah Abdul. Tafsir Fath al-‘Aziz. Bombay: Matba‘ Hydari — 3-bet.
- ↑ al-Lucknowi, ‘Abd al-Hayy. Nuzhat al-Khawatir — 273–274-bet.
Adabiyotlar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- Zulfiqar Ali, Hafiz. Tafsir azizi az Shah Abdul Aziz: Tajziyati Mutala (MPhil thesis). Gujranwala: GIFT University.