Sut tish
Sut tishlar—doimiy tishlar shakliga oʻxshash, lekin kichik va ildizi birmuncha kaltaroq boʻlgan tishlardir[1]. Sut tishlar emizikli yoshda yorib chiqadi va doimiy tishlar bilan almashguncha, yaʼni 12-13 yoshga qadar turadi.
Vazifasi
Insonning ogʻzini rivojlantirishda asosiy tishlar muhim ahamiyatga ega[2]. Sut tishlar cho'g'idagi "archa" uzunligini saqlab qoladi, suyak va doimiy tishlarni almashtirish asosiy tishlar kabi bir xil tish bakteriyalaridan rivojlanadi. Birinchi tishlar doimiy tishlarning erupsiya yoʻlini koʻrsatadi. Shuningdek, tuxum mushaklar va tuxum suyaklari hosil boʻlishi doimiy tishlar uchun toʻgʻri masofa saqlab qolish uchun asosiy tishlarga bogʻliq. Birinchi tishlarning ildizlari doimiy tishlarning tushib ketishiga yoʻl ochadi. Bolalarning nutq tarmogʻi, tabassumlari uchun asosiy tishlar muhim ahamiyatga ega va oziq-ovqatni imo-ishora orqali tushuntirish mumkin, garchi asosiy tishlarini olib tashlagan (odatda tish kariyesi yoki tish shikastlanishi natijasida) bolalar hali ham muayyan darajada ovqatlanish va imo-ishora orqali ko'rsatish mumkin.
Ko'rinishi
Inson hayotining embrion davrida asosiy tishlar paydo boʻladi. Birinchi tishlarning rivojlanishi tish himoya koʻrinishida tishning rivojlanishining oltinchi haftasidan boshlanadi. Bu jarayon oʻrta chiziqdan boshlanadi va keyin orqaga tarqaladi. Embriyon sakkiz haftada boʻlganida, yuqori va pastki kemada oʻnta sut tishlar chiqqan boʻladi, bu esa oxir-oqibat asosiy (barg) tishlari bo'ladi. Bu tishlar ogʻizda paydo boʻlguncha oʻsib turadi. Birlamchi tishlarda ya'ni sut tishlar jami 20ta mavjud: har bir kvadrat uchun besh va har bir archa uchun oʻnta tish boʻladi. Ushbu tishlarning "tishlash" avvalo olti oylikda boshlanadi va asosiy tishlash davrida 25-33 oylik bo'lgangacha davom etadi[3]. Odatda ogʻizdagi birinchi tishlar mandibulyar markazli kesish qismidir va oxirgilari maxilyar ikkinchi mollar. Birinchi tishlar markazdagi kesish, yon kesish, itlar, birinchi molarlar va ikkinchi mollar iborat; har bir kvadratda bitta bor, bu har bir tishning jami toʻrtta qismini tashkil etadi. Ularning barchasi asta-sekin birinchi va ikkinchi molarlardan tashqari, oʻxshash nomli doimiy tengdoshlari bilan almashtiriladi, ular premolyarlar bilan almashtiriladi[4].
Sut tishini osmonga, quyoshga qarab otish va undan evaziga yaxshiroq tish soʻrab hazilomuz iltijo qilish an'anasi Yaqin Sharq mamlakatlarida (jumladan, Iroq, Iordaniya, Misr va Sudan) keng tarqalgan. Bu odat islomdan oldingi qurbonlik keltirish marosimlariga borib taqalishi mumkin va kamida XIII asrdan beri ma'lum. Izz bin Hibat Olloh Al-Hadid oʻz asarlarida bu haqda eslatib oʻtgan.
XVII va XIX asrlarda Britaniyada tushgan tishlarni yoʻq qilish uchun ularni yoqib yuborish odat boʻlgan. Bu qisman Oxirat kuni (Qiyomat) bilan bogʻliq diniy sabablar, qisman esa tushgan tish biron bir hayvonning qoʻliga tushsa, nima boʻlishidan qoʻrqish bilan bogʻliq edi. Tishni yoqayotganda duo sifatida maxsus qofiyali she'rlar aytilishi mumkin boʻlgan.
— tushgan tishni "Sichqonvoy, tishimni ol, menga yangisini ber" deb tomga otish odatining Yaqin Sharqdagi koʻrinishi va inglizlarning qadimiy qarashlari tasvirlangan. Bizda tishni sichqonga "berishsa", arab dunyosida quyoshdan soʻrashgan ekan.
Manbalar
- ↑ Dental Embryology, Histology, and Anatomy, Bath-Balogh and Fehrenbach, Elsevier, 2011-yil, 255-bet.
- ↑ „Primary teeth“. American Dental Association. 2013-yil 8-noyabrda asl nusxadan arxivlangan.
- ↑ "Tooth eruption". The Journal of the American Dental Association 136 (11): 1619. November 23, 2005. doi:10.14219/jada.archive.2005.0095. https://doi.org/10.14219/jada.archive.2005.0095.
- ↑ "Tooth eruption". The Journal of the American Dental Association 136 (11): 1619. November 23, 2005. doi:10.14219/jada.archive.2005.0095. https://doi.org/10.14219/jada.archive.2005.0095.
Adabiyotlar
- OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
 | Anatomiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, ZiyoSferaga yordam berishingiz mumkin. |