Sotsialistik huquq
Sotsialistik huquq yoki Sovet huquqi – qiyosiy huquq tadqiqotlarda kommunistik va sobiq kommunistik davlatlarda qoʻllanilgan (va qoʻllanilayotgan) huquqiy tizimning umumiy turi sifatida ishlatiladigan atamalardir. U roman-german huquq tizimiga asoslangan boʻlib, Marksist–Leninist mafkurasidan kelib chiqqan muhim oʻzgartirishlar va qoʻshimchalarni oʻz ichiga oladi. Sotsialistik huquq alohida huquqiy tizim sifatida mavjud boʻlganmi yoki yoʻqmi – bu masalada bahslar mavjud. Agar mavjud deb hisoblansa, u Sovuq urush tugaguniga qadar dunyoning yirik huquqiy tizimlari qatoriga kiritilishi kerak edi[1].
Roman-german huquqi tizimlari odatda xususiy mulk tushunchasini, uni qanday qoʻlga kiritish, oʻtkazish yoki yoʻqotishni aniq belgilashga katta eʼtibor qaratgan boʻlsa, sotsialistik huquq tizimlarida aksariyat mulk davlat yoki qishloq xoʻjaligi kooperativlari mulki sifatida qaralgan, davlat korxonalari uchun esa maxsus sudlar va qonunlar belgilangan[2].
Koʻplab olimlar sotsialistik huquqni mustaqil huquqiy klassifikatsiya deb hisoblamaydi[3]. Kommunistik davlatlarning buyruqbozlik iqtisodiyotiga asoslangan yondashuvi tufayli mulkning aksariyat turlari xususiy egalikda boʻla olmagan boʻlsa-da, SSSRda doimo fuqarolik kodeksi mavjud boʻlgan, bu kodeksni sharhlovchi sudlar faoliyat yuritgan hamda huquqiy tafakkur fuqarolik huquqi yondashuviga asoslangan edi. Shu sababli, sotsialistik huquqdagi huquqiy jarayon va huquqiy asoslash fransuz yoki nemis fuqarolik huquqi tizimlariga koʻp jihatdan oʻxshash edi. Barcha sotsialistik davlatlarning huquqiy tizimlari Roman-german fuqarolik huquqi tizimining tashqi mezonlarini saqlab qolgan; shu bois sobiq sotsialistik davlatlardagi huquq nazariyotchilari odatda sotsialistik huquqni Roman-german fuqarolik huquqining oʻziga xos bir koʻrinishi deb hisoblaydi. Umumiy huquqning sotsialistik huquqqa aylangan holatlari nomaʼlum, chunki bu ikki tizimning asosiy tamoyillari mos kelmaydi (umumiy huquq tizimida sudlar huquq yaratishda faol rol oʻynasa, sotsialistik davlatlarda sudlar qaram rol oʻynagan)[4].
2016-yilda chop etilgan bir maqolada sotsialistik huquq, kamida davlat huquqi va konstitutsiyaviy tuzilish nuqtayi nazaridan, foydali tizim sifatida koʻrilishi mumkinligi taʼkidlanadi. NYU Journal of International Law and Policy jurnalida William Partlett va Eric Ip sotsialistik huquqni Xitoydagi sotsialistik huquq tizimida amal qilayotgan „rus-lenincha koʻchirmalar“ni tushunishga yordam beruvchi konsepsiya sifatida koʻrsatadi. Bu esa Xitoydagi koʻplab olimlar eʼtibordan chetda qoldirgan oʻziga xos davlat huquqi institutlari va yondashuvlarini anglashga yordam beradi[5].
Manbalar
- ↑ Quigley, J. (1989). "Socialist Law and the Civil Law Tradition". The American Journal of Comparative Law 37 (4): 781–808. doi:10.2307/840224. https://archive.org/details/sim_american-journal-of-comparative-law_fall-1989_37_4/page/780.
- ↑ „Soviet law“. Qaraldi: 2016-yil 10-sentyabr.
- ↑ Markovits, I. (December 2007). "The Death of Socialist Law?". Annual Review of Law and Social Science 3: 233–253. doi:10.1146/annurev.lawsocsci.3.081806.112849.
- ↑ „Soviet law“. Qaraldi: 2016-yil 10-sentyabr.
- ↑ Partlett, William; Ip, Eric C. (September 14, 2015), Is Socialist Law Really Dead?, SSRN 2660098
Qoʻshimcha oʻqish uchun
- Sotsialisticheskoe pravo // Alekseev S. S. Obщaya teoriya prava. V dvux tomax. – M.: Yuridicheskaya literatura, 1981. – T. I. – 361 s.
- Solzhenitsyn, Aleksandr (1973). The Gulag Archipelago. Available at: https://archive.org/details/TheGulagArchipelago-Threevolumes/The-Gulag-Archipelago__vol1__I-II__Solzhenitsyn/
- Stuchka, P.I.. Selected Writings on Soviet Law and Marxism, Robert Sharlet, Peter B. Maggs, and Piers Beirne (eds.), Armonk, N.Y.: M.E. Sharpe, 1988. ISBN 978-0-87332-473-1. OCLC 17353762.
- Evenson, Debra. Law and Society in Contemporary Cuba, 2nd, The Hague: Kluwer Law International, 2003. ISBN 978-90-411-2165-3. OCLC 52976800.
- Partlett, W & E. Ip, Is Socialist Law Really Dead? 48 NYU Journal of International Law and Politics 463 (2016). Available at: https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2660098.