Roman-german huquq oilasi
.png)
Roman-german huquq oilasi – qiyosiy huquqshunoslikda qoʻllaniladigan atama boʻlib, Rim huquqining resepsiyasi asosida shakllangan va oʻzining huquqiy tizimlari tuzilmasi, huquq manbalari hamda konseptual-yuridik tizimining oʻxshashligi bilan ajralib turuvchi huquq tizimlar majmui.
Mazkur huquqiy oila Yevropa qitʼasidagi barcha davlatlarning (shu jumladan, Rossiyaning ham) huquqiy tizimlarini birlashtiradi va anglo-sakson huquqiga qarama-qarshi qoʻyiladi. Huquqning asosiy manbai – qonun (normativ-huquqiy hujjat). Unga huquq normalarining aniq sohaviy boʻlinishi xosdir. Aksariyat huquq tarmoqlari ikki asosiy boʻlinmaga ajraladi: xususiy huquq va ommaviy huquq. Biroq, ayrim huquq tarmoqlarining qaysi guruhga mansubligini aniqlash bahsli boʻlib, bu koʻpincha muayyan davlatda ushbu tarmoqning qanday huquqiy tartibga solinganligiga bogʻliq (masalan, mehnat huquqi). Ommaviy huquq sohasiga quyidagilar kiradi: maʼmuriy huquq, jinoyat huquqi, konstitutsiyaviy huquq va xalqaro ommaviy huquq. Xususiy huquq tarkibiga esa fuqarolik huquqi, oila huquqi, mehnat huquqi va xalqaro xususiy huquq kiradi[1][2]. Roman-german huquqiy tizimiga ega davlatlar huquqiy tuzilmasida qonun chiqaruvchi va huquqni qoʻllovchi (ijro etuvchi) hokimiyatlar oʻrtasida aniq chegaralanish mavjud. Qonun chiqarish huquqi faqat qonun chiqaruvchi hokimiyatga tegishlidir. Ushbu huquqiy oilaga mansub davlatlarning aksariyatida yozma konstitutsiya mavjud boʻladi.
Shakllanish va rivojlanish tarixi
Ilk davr (Qadimgi Yunoniston va Qadimgi Rim)
Roman-german huquqiy oilasining dastlabki bosqichi deb taxminan miloddan avvalgi IX asrdan milodiy 532-yilgacha boʻlgan davrni (yaʼni imperator Yustinian kodifikatsiyasigacha boʻlgan vaqtni) hisoblash mumkin. Mazkur davrda qadimgi Yunoniston huquqi shakllana boshlagan boʻlib, uning asosiy tamoyillari keyinchalik qadimgi Rim huquqi tomonidan qabul qilingan. Bu, xususan, O‘n ikki jadval qonunlarini tuzish bilan shugʻullangan Detsemvirlar komissiyasi faoliyatida oʻz ifodasini topgan. Bu tarixiy davrda yunon polislarida sharqiy qadimgi huquq bilan uygʻunlashgan yangi huquqiy tizimlar vujudga keladi. Keyinchalik esa, rivojlangan Rim sivilizatsiyasi taʼsirida rim huquqi shakllanadi. Imperator Yustinian kompilatsiyasi qabul qilinmaguncha, rim huquqi ming yillik rivojlanish yoʻlini bosib oʻtgan boʻlib, bu jarayonda turli ilmiy huquq maktablar faoliyati, huquqni qoʻllash amaliyoti, shuningdek, shohlar, senat va imperatorlar tomonidan olib borilgan qonunchilik faoliyati hamda koʻplab huquqiy urf-odatlar muhim oʻrin tutgan. Aynan shu davrda kelajakdagi roman-german huquqiy oilasining shakllanishi uchun mustahkam huquqiy poydevor yaratilgan.
Rim huquqi o‘z taraqqiyotida bir qator izchil bosqichlarni bosib o‘tgan[3][4]:
- Klassik davrgacha bo‘lgan Rim huquqi;
- Klassik Rim huquqi;
- So‘nggi klassik Rim huquqi;
- Klassikadan keyingi Rim huquqi (Corpus iuris civilis qabul qilinishidan boshlab).
Manbalar
- ↑ Michel Fromont, Grands systèmes de droit étrangers, 4th edn. (Paris: Dalloz, 2001), 8.
- ↑ Steiner, Eva „Codification“, . French Law (en). Oxford University Press, 2018. DOI:10.1093/oso/9780198790884.001.0001. ISBN 978-0-19-879088-4.
- ↑ Теодор Моммзен. История Рима, 1909.
- ↑ Гиббон Э. История упадка и разрушения Римской империи. Ч. I—VII. СПб., 1997—2000.
Adabiyotlar
- Давид Р., Жоффре-Спинози К. Основные правовые системы современности = Les grands systemes de droit contemporains / Пер. с фр. В. А. Туманова. — М.: Международные отношения, 1996. — 400 с. — ISBN 5-7133-0892-8.
- Саидов А.Х. Сравнительное правоведение (основные правовые системы современности) / Под ред. В.А. Туманова. — М.: Юристъ, 2003. — 448 с. — ISBN 5-7975-0334-4.
Havolalar
- Распределение стран-членов ООН по правовым системам(ingl.)
- Legal Systems of the World(ingl.)
- The World Factbook (Wayback Machine saytida 2007-06-13 sanasida arxivlangan)(ingl.)