Kontent qismiga oʻtish

Shahzoda Mehmed Abdulkarim

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Shahzoda Mehmed Abdulkarim

Shahzoda Mehmed Abdulkarim bolaligida oʻgay opasi Nemika Sulton bilan
Tugʻilishi 1906-yil 26-iyun
Yıldız saroyi, Istanbul, Usmoniylar imperiyasi (hozirgi Istanbul, Turkiya)
Vafoti 3-avgust 1935-yil(1935-08-03)
(29 yoshda)
Nyu-York shahri, Nyu-York okrugi, Nyu-York, Amerika Qoʻshma Shtatlari
Dafn etilgan joy
Mount Olivet qabristoni, Maspeth, Nyu-York shtati, Queens okrugi
Turmush oʻrtogʻi
Nimet xonim (turm. 1930)
Farzandlari
Uy Usmoniylar
Otasi Shahzoda Mehmed Salim
Onasi Nilufar xonim
Dini Islom, sunniylik

Shahzoda Mehmed Abdulkarim afandi (usmonli turkcha: شهزادہ محمد عبدالکریم‎‎, shuningdek, Mehmed Abdulkerim Osmanoğlu; 1906-yil 26-iyun — 1935-yil 3-avgust) — Usmoniy shahzoda, Shahzoda Mehmed Salim va Nilufer xonimning oʻgʻli. Sulton Abdulhamid II va Bedrifelek Kadınning nabirasi. Umrining soʻnggi yillarida yaponlar tomonidan qoʻllab-quvvatlangan va Usmoniy shahzoda sifatidagi nufuziga tayanib, Sharqiy Turkistondagi mahalliy turkiy musulmonlarni Xitoy hukumatiga qarshi qoʻzgʻolonga undamoqchi boʻlishgan. Qoʻzgʻolon muvaffaqiyatsiz yakunlangach, yapon homiylari uni tark etgan va u Amerika Qoʻshma Shtatlariga surgun qilingan. 1935-yilda Nyu-Yorkda oʻz joniga qasd qilgan.

Yoshligi

Shahzoda Mehmed Abdulkarim 1906-yil 26-iyun kuni Yıldız saroyida tugʻilgan. Uning otasi Shahzoda Mehmed Salim[1] sulton Abdulhamid II va Bedrifelek Kadınning oʻgʻli boʻlgan. Onasi Salimning toʻrtinchi xotini Nilufar xonimning[2] kelib-chiqishi abxazlardan edi[3]. Shahzoda Istanbuldagi Galatasaroy kollejida tahsil olgan[1].

1924-yil mart oyida Usmoniylar oilasi surgun qilinganda Abdulkarim va uning oilasi avval Suriyaning Damashq shahriga (oʻsha paytda Fransiya hukmronligi ostida), soʻng Livanning Juniya shahriga joylashdi. Shu paytda otasi onasini taloq qildi va onasi Istanbulda qolishni tanladi. Nilufar xonim keyinchalik shu yerda boshqa kishiga turmushga chiqdi[4][5].

Shaxsiy hayoti

Abdulkarimning yagona xotini Nimet xonim edi. U 1911-yilda oʻsha paytda Usmoniylar imperiyasi tarkibida boʻlgan Bayrut shahrida tugʻilgan[2]. U livanlik maroniylar sulolasidan edi[4][5]. Ular 1930-yilda Bayrutda turmush qurishdi[2] va Nimet xonim nikohdan soʻng islomni qabul qildi[4][5]. Nikoh uchun otasining roziligini ololmagach, er-xotin Suriyaning Damashq shahriga joylashdi[4][5]. Ularning Shahzoda Dundar Ali Usmon Osmanoğlu (1930-yilda tugʻilgan) va Shahzoda Horun Osmanoğlu (1932-yilda tugʻilgan) ismli ikki oʻgʻli boʻlgan[2]. Keyingi yillarda Abdulkarim oʻgʻli Horun bilan Istanbulga koʻchib bordi[6] va Horun u yerda 1981-yil 4-avgust kuni vafot etgan[2].

Keyingi yillari va vafoti

1932-yilda Shahzoda Abdulkarim Suriyaning Damashq shahrini tark etib, Xitoyning Shinjon (oʻsha paytda Sharqiy Turkiston deb ham atalgan) hududidagi uygʻurlar mustaqillik harakatlarida faol boʻlish uchun yoʻl oldi[4][5]. 1933-yilda u hukumat tomonidan Yaponiyaga taklif qilindi. Ehtimol, uning Usmoniylar taxtiga daʼvogarlik maqomi orqali Sovet Ittifoqi bilan ziddiyatdagi Markaziy Osiyo musulmonlari orasida Yaponiya imperiyasining taʼsirini kuchaytirish uchun foydalanish koʻzda tutilgan edi[7][8][9].

Abdulkarim avval Tokioga bordi, biroq kutgan yordamini ololmagach, Xitoy hukmronligiga qarshi xalqni uyushtirish maqsadida Sharqiy Turkistonga koʻchdi. Zaif kuchlari magʻlubiyatga uchragach, Abdulkarim avval Hindistonga qochdi, keyin esa Amerika Qoʻshma Shtatlaridan boshpana soʻradi. Umrining oxirlariga kelib u deyarli pulsiz edi. Boy, turmushga chiqqan bir ayol (u orqali ahvolini yaxshilashga umid qilgan) uni rad etgach, Abdulkarim afandi 1935-yil 3-avgust kuni Nyu-Yorkdagi 3 dollarlik mehmonxonaning oʻziga tegishli xonasida oʻz joniga qasd qilib vafot etdi[10]. Oʻlimidan keyin uning yonidan atigi 75 sent topilgan[1][4][5].

Maxfiylikdan chiqarilgan OSS (Office of Strategic Services, CIAning avvalgi tashkiloti) hujjatlari hamda oʻsha davr matbuot xabarlari bir ovozdan uning oʻz joniga qasd qilganini (oʻzini otib oʻldirganinini) tasdiqlagan[11]. Biroq uning nabirasi Abdulhamid Kayıhan Osmanoğlu (1979-yilda tugʻilgan) 2014-yilda „Milat“ gazetasiga bergan intervyusida Abdulkarim xitoy agentlari tomonidan oʻldirilganini daʼvo qilgan. Biroq Abdulhamid Kayıhan bu daʼvoni tasdiqlovchi hech qanday dalil keltirmagan[12]. Abdulkarim vidolashuv xati yozib qoldirgan boʻlib, bu xat usmoniylar turk tilida yozilgan va Nyu-York shahri politsiya komissari Lewis Joseph Valentinega yoʻllangan edi. Xatda u boshqa sabablar qatorida kasalligi va badavlat mahalliy ayolga uylanish borasidagi urinishlari muvaffaqiyatsiz tugagani tufayli oʻz joniga qasd qilish niyatida ekanini bildirgan. Shuningdek, u soʻnggi xabarini ham aynan shu ayolga yaʼni Bronxdagi Stebbins Avenue 1050-uyda yashovchi missis Alice de Stefano nomiga yozib qoldirgan[13].

Shahzoda Mehmed Abdulkarim vafotidan keyin Nyu-York shtatining Queens okrugi Maspeth hududida joylashgan Mount Olivet qabristonida dafn etilgan. Uning jasadini yaqin oila aʼzolari yashagan Bayrut shahrida dafn etish haqidagi dastlabki rejalar amalga oshmagan.

Nasabi

Manbalar

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 Öztuna, Y.. II. Abdülhamîd: zamânı ve şahsiyeti. Kubbealtı, 2008 — 231–232-bet. ISBN 978-975-6444-62-7. 
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Osmanoğlu, Ayşe. Babam Sultan Abdülhamid. Mona Kitap Yayinlari, 2000 — 265 and n. 75-bet. ISBN 978-6-050-81202-2. 
  3. ↑ Kirpik, Cevdet (2011). "Şehzade Evliliklerinde Değişim" (tr). OTAM (26): 165–192. https://avesis.erciyes.edu.tr/yayin/5026f280-8103-424e-ae49-04eb5f152a83/sehzade-evliliklerinde-degisim. 
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 Ekinci, Ekrem Buğra „New heir to the former Ottoman throne witnesses horrors of Syrian civil war in Damascus“. ekrembugraekinci.com (2017-yil 10-yanvar). Qaraldi: 2022-yil 30-yanvar.
  5. ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 Öztürk, Sinan „New heir to the former Ottoman throne witnesses horrors of Syrian civil war in Damascus“. Daily Sabah (2017-yil 10-yanvar). Qaraldi: 2022-yil 30-yanvar.
  6. ↑ Ekinci, Ekrem Buğra „Uygurların Tahtında Talihsiz Bir Osmanlı Şehzâdesi“. www.erkembugraekinci.com (2019-yil 1-fevral). Qaraldi: 2022-yil 30-yanvar.
  7. ↑ „Cemil Aydin, "Japan's Pan-Asianism and the Legitimacy of Imperial World Order, 1931–1945", The Asia-Pacific Journal, Vol. 6, Issue 3, No. 0, March 12, 2008“. Japanfocus.org. Qaraldi: 2016-yil 3-yanvar.
  8. ↑ Asia.boun
  9. ↑ A. Merthan Dündar. Pan-İslâmizm'den Büyük Asyacılığa: Osmanlı İmparatorluğu, Japonya ve Orta Asya. Ötüken Neșriyat, 2006. ISBN 978-975-437-579-4. 
  10. ↑ Japanese Infiltration Among the Muslims Throughout the World (page 16). Office of Strategic Services. Retrieved 17 November 2025
  11. ↑ Dolbee, Samuel „The Times Square Suicide of an Ottoman Prince“. Ottoman History Podcast. New York University (2013-yil 5-dekabr). Qaraldi: 2025-yil 17-noyabr.
  12. ↑ Doğan, Özlem „Padişaha Hain Diyenin Kendisi Haindir!“ [The One Who Calls the Sultan a Traitor is Himself a Traitor!] (Turkish). Internet Archive. Milat (2014-yil 19-yanvar). 2016-yil 29-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2025-yil 17-noyabr.
  13. ↑ „PRINCE OF TURKEY ENDS HIS LIFE HERE; Abdul Kerim, 31, Grandson of Sultan Abdul Hamid, Had Only 75 Cents.“. New York: New York Times (1935-yil 4-avgust). Qaraldi: 2025-yil 17-noyabr. 
"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Shahzoda_Mehmed_Abdulkarim&oldid=774190" dan olindi