Kontent qismiga oʻtish

Rojer Ekroydning sirli qotili

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Rojer Ekroydning qotili
Asl nomi The Murder of Roger Ackroyd
Muallif(lar) Agatha Christie
Muqova artist(lar)i Ellen Edwards
Mamlakat Buyuk Britaniya
Til Ingliz tili
Qismlar Hercule Poirot
Janr(lar)i Jinoiy roman
Nashr etilgan sanasi 1926[1]
Nashriyot William Collins, Sons[1]
Sahifalar soni 312[1]
Avvalgisi The Murder on the Links
Keyingisi Katta to‘rtlik (roman)

Rojer Ekroydning sirli qotili – britaniyalik yozuvchi Agatha Christiening detektiv romanlaridan biri boʻlib, mashhur detektiv Hercule Poirot bosh qahramon sifatida ishtirok etadigan uchinchi romandir. Asar ilk bor 1926-yil iyun oyida Buyuk Britaniyada William Collins, Sons nashriyoti tomonidan chop etilgan[2]. Ushbu roman bunda avvalroq, 1925-yil iyul–sentyabr oylari davomida London Evening News gazetasida „Ekroydni kim oʻldirgan?“ nomi bilan seriya tarzida chop etilgan edi. AQShdagi nashri esa 1926-yilda Dodd, Mead and Company tomonidan chiqarilgan[3].

Asar ilk bor nashr qilingan paytdan boshlab keng jamoatchilik eʼtirofiga sazovor boʻlgan[4][5][6]. Koʻplab tanqidchilar uni Agatha Christiening shoh asari deb atashgan[7]. 2013-yilda Britaniya kriminalist yozuvchilar uyushmasi uni „butun tarixdagi eng yaxshi detektiv roman“ deb eʼtirof etgan[8][9][10][11][12]. Bu asar Christiening eng mashhur va eng bahsli romanlaridan biri boʻlib, uning yangicha va kutilmagan yakuni detektiv janriga ulkan taʼsir koʻrsatgan. Tanqidchi Howard Haycraft uni „eng taʼsirli jinoyat romanlari“ roʻyxatiga kiritgan[13].

Syujeti

Asar doktor James Sheppard tilidan hikoya qilinadi. U Angliyaning Kingʻs Abbot qishlogʻida turmushga chiqmagan singlisi Caroline bilan yashaydi. U hikoyani boy beva ayol – Ferrars xonimning oʻlimiga guvoh sifatida chaqirilganidan boshlaydi. Ayol oʻtgan yili zoʻravon eri vafotidan soʻng oʻz joniga qasd qilgan edi. Caroline Mrs Ferrars erini zaharlaganini, endi esa vijdon azobiga chidolmay oʻzini oʻldirganini taxmin qiladi.

Boy beva erkak va Fernly Park mulkdori Roger Ackroyd Dr Sheppardga zudlik bilan gaplashish kerakligini aytadi va uni shu oqshom kechki ovqatga taklif qiladi. Dr Shepparddan tashqari Major Blunt, Ackroydning xotinining singlisi Mrs Cecil Ackroyd, uning qizi Flora hamda Ackroydning shaxsiy kotibi Geoffrey Raymond ham mehmon boʻladi. Flora doktorga Ackroydning oʻgay oʻgʻli Ralph Paton bilan unashtirilganini aytadi, ammo bu unashtiruv hozircha sir tutilayotganini ham qoʻshib qoʻyadi.

Kechki ovqatdan soʻng oʻz xonasida Ackroyd doktor Sheppardga bir necha oydan beri Ferrars xonim bilan unashtirilganini va ayol kecha erini haqiqatan ham zaharlaganini tan olganini aytadi. Bundan tashqari, u kimdir tomonidan shantaj qilinayotganini va 24 soat ichida shantajchining ismini aytishga vaʼda berganini maʼlum qiladi. Shu payt Ackroydning xizmatkori Parker, Ferrars xonim oʻzini oʻldirishidan oldin yuborgan xatni olib kiradi. Ackroyd uzr soʻrab, doktor Shepparddan xatni yolgʻiz oʻqish uchun chiqib turishini soʻraydi.

Doktor Sheppard uyiga qaytganidan koʻp oʻtmay, Parker deb oʻzini tanishtirgan kishidan telefon qoʻngʻirogʻi oladi. U Carolinega Ackroyd oʻldirilganini aytadi va darhol Fernly Parkka qaytadi. Ammo Parker hech qanday telefon qoʻngʻirogʻi qilmaganini aytadi. Sheppard va Parker Ackroydning xonasini taqillatib javob ololmaganligi sababli eshikni buzib kirishga majbur boʻladi. Ular Ackroydni kresloda oʻlik holatda topadi. U oʻz pichogʻi bilan oʻldirilgan edi. Xat gʻoyib boʻlgan va ochiq derazadan xonaga kirib-chiqqan oyoq izlari topilgan.

Ralph gʻoyib boʻlgach, oyoq izlari uning poyabzaliga mos kelishi aniqlangani bois asosiy gumonlanuvchiga aylanadi. Flora Ralphning aybsiz ekaniga ishonch hosil qilib, yaqinda nafaqaga chiqqan detektiv Hercule Poirotdan tekshiruv oʻtkazishni iltimos qiladi. Poirot rozi boʻladi va jinoyat sodir etilgan joyga tashrif buyurib, doktor Shepparddan oʻzi bilan birga borishini soʻraydi.

Poirot mehmonlar va xodimlarni, jumladan, xizmatkor ayol Ursula Bourneni ham soʻroq qiladi.

Doktor Sheppard bilan yolgʻiz qolgach, Poirot uning oʻzi Ferrarsning shantajchisi hamda Ackroydning qotili ekanini bilishini maʼlum qiladi. Ferrarsning maktubi uni fosh qilishini tushungan Sheppard, kabinetdan chiqishdan oldin Ackroydni pichoqlagan edi.

Manbalar

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 „British Library Item details“. primocat.bl.uk. 2023-yil 18-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2023-yil 18-may.
  2. ↑ The English Catalogue of Books. Kraus Reprint Corporation, 1979 — 317-bet. 
  3. ↑ Marcum, J S „The Classic Years 1920s“. An American Tribute to Agatha Christie (2007-yil may). 2018-yil 4-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2009-yil 1-aprel.
  4. ↑ Review. The Observer (1926-yil 30-may), s. 10.
  5. ↑ Review. The Scotsman (1926-yil 22-iyul), s. 2.
  6. ↑ Barnard, Robert. A Talent to Deceive: An appreciation of Agatha Christie, Revised, Fontana Books, 1990 — 199-bet. ISBN 0-00-637474-3. 
  7. ↑ Brown, Jonathan. „Agatha Christie's The Murder of Roger Ackroyd voted best crime novel ever“ (2013-yil 5-noyabr). 2022-yil 18-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 16-sentyabr.
  8. ↑ The Hatchards Crime Companion. 100 Top Crime Novels Selected by the Crime Writers' Association, London, 1990. ISBN 0-904030-02-4. 
  9. ↑ Penzler, Otto. The Crown Crime Companion. The Top 100 Mystery Novels of All Time Selected by the Mystery Writers of America Mickey Friedman: , New York, 1995. ISBN 0-517-88115-2. 
  10. ↑ Review. The Times Literary Supplement (1926-yil 10-iyun), s. 397.
  11. ↑ Review. The New York Times Book Review (1926-yil 18-iyul).
  12. ↑ Goddard, John. Agatha Christie's Golden Age: An Analysis of Poirot's Golden Age Puzzles. Stylish Eye Press, 2018 — 34–35, 95–101-bet. ISBN 978-1-999612016. 
  13. ↑ Collins, R D: „Haycraft Queen Cornerstones: Complete Checklist“. Classic Crime Fiction (2004). 2009-yil 2-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2009-yil 1-aprel.

Qoʻshimcha oʻqish uchun

Havolalar

"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Rojer_Ekroydning_sirli_qotili&oldid=738072" dan olindi