Rele



Rele elektr bilan boshqariladigan almashtiruvchi uskuna(viklyuchatel). U bitta yoki bir nechta boshqaruv signallari uchun kirish terminallari toʻplamidan va ishlaydigan kontaktli terminallar toʻplamidan iborat. Viklyuchatel bir nechta kontakt shakllarida istalgan miqdorda kontaktlarga ega boʻlishi mumkin, masalan, kontaktlarni oʻrnatish, kontaktlarni uzish yoki ularning kombinatsiyasi.
Relelar mustaqil past kuchli signallar orqali sxemani boshqarish kerak boʻlgan yoki bir nechta sxemalar bir signal orqali boshqarilishi zarur boʻlgan joylarda ishlatiladi. Relelar birinchi marta shaharlararo telegraf zanjirlarida signal takrorlagichlari sifatida ishlatilgan, yaʼni bir sxemedan boshqasiga uzatish orqali signallar yangilanib yetib kelgan. Mantiqiy operatsiyalarni bajarish uchun telefon stansiyalarida va dastlabki kompyuterlarda rele keng qoʻllangan.
Relening anʼanaviy shakli kontaktlarni yopish yoki ochish uchun elektromagnitdan foydalanadi, lekin relelar ishlatadigan boshqa ishlash tamoyillarini ham yaratishgan. Masalan, qattiq holatdagi(solid-state) relelardagi yarimoʻtkazgichning harakatlanuvchi qismlarga tayanmasdan boshqarish xususiyatlari. Rele bilan kalibrlangan operatsion xususiyatlar va baʼzida murakkab operatsion katushkalar elektr zanjirlarni ortiqcha kuch yoki nosozliklardan himoya qilishga ishlatiladi. Zamonaviy elektr energiya sistemalarida bu funksiyalar haligacha himoya relelari deb ataluvchi raqamli asboblar orqali bajarilgan.
Latching rele lari doimiy almashib ishlashi uchun faqat yagona boshqaruv energiyasining pulsini talab qiladi. Boshqa puls boshqaruv terminallarining ikkinchi toʻplami yoki qarama-qarshi qutbli impuls uchun qoʻllanadi, bir xil turdagi takroriy impulslar hech qanday taʼsir koʻrsatmasa, kalitni qayta oʻrnatadi. Magnitli latching relelari uzilgan quvvat rele boshqarayotgan zanjirlarga taʼsir qilmasligi kerak boʻlganda ilovalarda foydali hisoblanadi.U asosan oʻz-oʻzidan ochiluvchi eshiklarda ishlatiladi
Tarix

1809-yilda Samuel Thomas fon Sömmerring oʻzining elektrokimyoviy telegrafining bir qismi sifatida elektrolitik relesini yaratdi.[1]
Elektr relelarni telegrafni yanada takomillashtirish uchun ishlata boshlashdi, amerikalik olim Joseph Henry koʻpincha 1831-yilda ishlab chiqilgan elektr telegrafining oʻz versiyasini yaxshilash uchun 1835-yilda elektromagnit releni ixtiro qilgani aytiladi.[2][3][4][5]
Biroq,1840-yilgacha Samuel Morsega hozirda elektromagnitli relelar deb ataladigan telegrafi uchun rasmiy patent berilmagan. Taʼriflangan mexanizm raqamli kuchaytirgich rolini oʻynadi, telegraf signalini takrorladi va shu tariqa signallarni istalgancha tarqatish imkonini berdi.
Elektronmagnit releli soʻzi 1860-yildan boshlab elektromagnit operatsiyalar kontekstida paydo boʻladi.[6]
Asosiy dizayn va ekspluatatsiya



Oddiy elektromagnit oʻrni yumshoq temir yadro (solenoid) atrofida oʻralgan simdan, past qarshilikli magnit oqim yoʻlini taʼminlaydigan temir yarmadan, harakatlanuvchi temir yakordan va bir yoki bir nechta kontaktlar toʻplamidan iborat. (ulardan ikkitasi fotosuratda). Yakor yarmoga sharnir bilan bogʻlangan va mexanik ravishda bir yoki bir nechta harakatlanuvchi kontaktlar toʻplamiga ulangan. Yakor prujina bilan ushlab turiladi, shuning uchun oʻrni quvvatsizlanganda magnit zanjirda havo boʻshligʻi paydo boʻladi. Bunday holda, rasmda koʻrsatilgan reledagi kontaktlarning ikkita toʻplamidan biri yopiq, ikkinchisi esa ochiq. Boshqa relelar oʻz vazifalariga qarab koʻproq yoki kamroq kontaktlarga ega boʻlishi mumkin. Rasmdagi rele, shuningdek, yakorni yarmaga bogʻlaydigan simga ega. Bu yakor ustidagi harakatlanuvchi kontaktlar va yarma orqali chop etilgan elektron platadagi(PCB) elektron yoʻlning uzluksizligini taʼminlaydi. Fayl:Relais-Finder-12A.webm
Terminologiya

Relelar viklyuchatel boʻlganligi sababli, viklyuchatellarga nisbatan qoʻllanadigan terminologiya rele uchun ham qoʻllanadi. Masalan: rele bir yoki bir nechta qutblarni oʻzgartiradi, har bir kontakti katushkani quvvatlantirish orqali tashlanishi mumkin. Odatda Normally Open(NO) kontaktlari oʻrni faollashtirilganda kontaktlarning bogʻlanishiga olib keladi; rele faol boʻlmaganda sxema uziladi. Odatda Normally Closed(NC) kontaktlari oʻrni faollashtirilganda kontaktlarning uzilishi sodir boʻladi; rele faol boʻlmaganda sxema ulanadi. Barcha aloqa shakllari NO va NC ulanishlarining kombinatsiyasini oʻz ichiga oladi.
Milliy releni ishlab chiqaruvchilar assotsiatsiyasi va uning avlodi, Rele va Switch Industry Assotsiatsiyasi relesi va viklyuchatellarda joylashgan 23 ta alohida elektr aloqa shakllarini belgilaydi. Ulardan quyidagilar tez-tez uchrab turadi:
- SPST-NO (Single-Pole Single-Throw, Normally-Open) relesi bitta Form A kontaktga ega. Ularda ikkita terminal mavjud boʻlib, ularni ulash yoki oʻchirish mumkin. Katushka uchun ikkitasini oʻz ichiga olgan holda boʻladi. Bunday rele jami toʻrtta terminalga ega.
- SPST-NC (Single-Pole Single-Throw, Normally-Closed) relelari bitta From B yoki break kontaktiga ega. SPST-NO relesi kabi, bunday rele jami toʻrtta terminalga ega.
- SPDT (Yagona qutbli ikki marta tashlash) relesi yagona From C toʻplamiga ega, transfer yoki uzatishdan oldin uzish. Yaʼni, umumiy terminal ikkitadan biriga ulanadi, hech qachon ikkalasiga bir vaqtning oʻzida ulanmaydi. Bobin uchun ikkitasini oʻz ichiga olgan holda, bunday oʻrni jami beshta terminalga ega.
- DPST - Ikki qutbli bitta otish oʻrni bir lasan tomonidan boshqariladigan bir juft SPST kaliti yoki oʻrni bilan tengdir. Bobin uchun ikkitasini oʻz ichiga olgan holda, bunday oʻrni jami oltita terminalga ega. Qutblar A shakli yoki B shakli boʻlishi mumkin (yoki har biridan bittasi; noaniqlikni hal qilish uchun NO va NC belgilaridan foydalanish kerak).
- DPDT - Ikki qutbli ikki marta otish oʻrni C shaklidagi kontaktlarning ikkita toʻplamiga ega. Ular ikkita SPDT kalitiga yoki bitta lasan tomonidan boshqariladigan oʻrnilarga teng. Bunday oʻrni bobinni oʻz ichiga olgan sakkizta terminalga ega
- D shakli - tanaffusdan oldin tuzing [7]
- E shakli - D va B kombinatsiyasi [7]
Bu maqola birorta turkumga qoʻshilmagan. Iltimos, maqolaga aloqador turkumlar qoʻshib yordam qiling. (Aprel 2024) |
- ↑ https://mysite.du.edu/~jcalvert/tel/morse/morse.htm#H1
- ↑ Icons of Invention: The Makers of the Modern World from Gutenberg to Gates. ABC-CLIO, 2009 — 153-bet. ISBN 9780313347436.
- ↑ „The electromechanical relay of Joseph Henry“. Georgi Dalakov. 2012-yil 18-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2012-yil 21-iyun.
- ↑ Scientific American Inventions and Discoveries: All the Milestones in Ingenuity--From the Discovery of Fire to the Invention of the Microwave Oven. John Wiley & Sons, 2005-01-28 — 311-bet. ISBN 9780471660248.
- ↑ Thomas Coulson. Joseph Henry: His Life and Work. Princeton: Princeton University Press, 1950.
- ↑ „Relay“. EtymOnline.com.
- ↑ 7,0 7,1 Alexandrovich, George. „The Audio Engineer's Handbook“ (PDF). Db: The Sound Engineering Magazine. September 1968-jild. 10-bet.