Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Реле

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Delta Electronics DPS-350FB A - board 1 - OEG SDT-SS-112M - case removed-3045
Реле расми
Kontakt
Электромеханик реле схемаси одатда то'рт жуфти очиқ ва бир жуфт ёпиқ контактлар бо'лган бошқарув катушкасини ко'рсатмоқда
Relay
Чанг қопқог'и олиб ташланган автомобил услубидаги миниатюра релеси

Реле электр билан бошқариладиган алмаштирувчи ускуна(виключател). У битта ёки бир нечта бошқарув сигналлари учун кириш терминаллари тўпламидан ва ишлайдиган контактли терминаллар тўпламидан иборат. Виключател бир нечта контакт шаклларида исталган миқдорда контактларга эга бўлиши мумкин, масалан, контактларни ўрнатиш, контактларни узиш ёки уларнинг комбинацияси.

Релелар мустақил паст кучли сигналлар орқали схемани бошқариш керак бўлган ёки бир нечта схемалар бир сигнал орқали бошқарилиши зарур бўлган жойларда ишлатилади. Релелар биринчи марта шаҳарлараро телеграф занжирларида сигнал такрорлагичлари сифатида ишлатилган, яъни бир схемедан бошқасига узатиш орқали сигналлар янгиланиб етиб келган. Мантиқий операцияларни бажариш учун телефон стансияларида ва дастлабки компютерларда реле кенг қўлланган.

Реленинг анъанавий шакли контактларни ёпиш ёки очиш учун электромагнитдан фойдаланади, лекин релелар ишлатадиган бошқа ишлаш тамойилларини ҳам яратишган. Масалан, қаттиқ ҳолатдаги(солид-стате) релелардаги яримўтказгичнинг ҳаракатланувчи қисмларга таянмасдан бошқариш хусусиятлари. Реле билан калибрланган операцион хусусиятлар ва баъзида мураккаб операцион катушкалар электр занжирларни ортиқча куч ёки носозликлардан ҳимоя қилишга ишлатилади. Замонавий электр энергия системаларида бу функсиялар ҳалигача ҳимоя релелари деб аталувчи рақамли асбоблар орқали бажарилган.

Латчинг реле лари доимий алмашиб ишлаши учун фақат ягона бошқарув энергиясининг пулсини талаб қилади. Бошқа пулс бошқарув терминалларининг иккинчи тўплами ёки қарама-қарши қутбли импулс учун қўлланади, бир хил турдаги такрорий импулслар ҳеч қандай таъсир кўрсатмаса, калитни қайта ўрнатади. Магнитли латчинг релелари узилган қувват реле бошқараётган занжирларга таъсир қилмаслиги керак бўлганда иловаларда фойдали ҳисобланади.У асосан ўз-ўзидан очилувчи эшикларда ишлатилади

Тарих

Relay contacts
Телеграф релеси контактлари ва пружина

1809-йилда Самуэл Тҳомас фон Сöммерринг ўзининг электрокимёвий телеграфининг бир қисми сифатида электролитик релесини яратди.[1]

Электр релеларни телеграфни янада такомиллаштириш учун ишлата бошлашди, америкалик олим Жосепҳ Ҳенрй кўпинча 1831-йилда ишлаб чиқилган электр телеграфининг ўз версиясини яхшилаш учун 1835-йилда электромагнит релени ихтиро қилгани айтилади.[2][3][4][5]

Бироқ,1840-йилгача Самуэл Морсега ҳозирда электромагнитли релелар деб аталадиган телеграфи учун расмий патент берилмаган. Таърифланган механизм рақамли кучайтиргич ролини ўйнади, телеграф сигналини такрорлади ва шу тариқа сигналларни исталганча тарқатиш имконини берди.

Электронмагнит релели сўзи 1860-йилдан бошлаб электромагнит операциялар контекстида пайдо бўлади.[6]

Асосий дизайн ва эксплуатация

Relay Parts
Оддий электромеханик реле
Relay animation without flyback diode
Флйбаcк диоди-сиз ишлаши, электр ёйининг ҳосил бўлиши ўтказгич контактларининг бузилишига олиб келади
Relay animation with flyback diode
Флйбаcк диоди билан ишлаш, бошқарув палласида электр ёйи пайдо бо'лишининг олдини олади

Оддий электромагнит ўрни юмшоқ темир ядро (соленоид) атрофида ўралган симдан, паст қаршиликли магнит оқим йўлини таъминлайдиган темир ярмадан, ҳаракатланувчи темир якордан ва бир ёки бир нечта контактлар тўпламидан иборат. (улардан иккитаси фотосуратда). Якор ярмога шарнир билан боғланган ва механик равишда бир ёки бир нечта ҳаракатланувчи контактлар тўпламига уланган. Якор пружина билан ушлаб турилади, шунинг учун ўрни қуввацизланганда магнит занжирда ҳаво бўшлиғи пайдо бўлади. Бундай ҳолда, расмда кўрсатилган реледаги контактларнинг иккита тўпламидан бири ёпиқ, иккинчиси эса очиқ. Бошқа релелар ўз вазифаларига қараб кўпроқ ёки камроқ контактларга эга бўлиши мумкин. Расмдаги реле, шунингдек, якорни ярмага боғлайдиган симга эга. Бу якор устидаги ҳаракатланувчи контактлар ва ярма орқали чоп этилган электрон платадаги(ПCБ) электрон йўлнинг узлуксизлигини таъминлайди. Файл:Релаис-Финдер-12А.wебм

Терминология

Relay symbols
Релеларнинг схема белгилари (C СПДТ ва ДПДТ турларида умумий терминални билдиради.)

Релелар виключател бўлганлиги сабабли, виключателларга нисбатан қўлланадиган терминология реле учун ҳам қўлланади. Масалан: реле бир ёки бир нечта қутбларни ўзгартиради, ҳар бир контакти катушкани қувватлантириш орқали ташланиши мумкин. Одатда Нормаллй Опен(НО) контактлари ўрни фаоллаштирилганда контактларнинг боғланишига олиб келади; реле фаол бўлмаганда схема узилади. Одатда Нормаллй Cлосед(НC) контактлари ўрни фаоллаштирилганда контактларнинг узилиши содир бўлади; реле фаол бўлмаганда схема уланади. Барча алоқа шакллари НО ва НC уланишларининг комбинациясини ўз ичига олади.

Миллий релени ишлаб чиқарувчилар ассоциацияси ва унинг авлоди, Реле ва Сwитч Индустрй Ассоциацияси релеси ва виключателларда жойлашган 23 та алоҳида электр алоқа шаклларини белгилайди. Улардан қуйидагилар тез-тез учраб туради:

  • СПСТ-НО (Сингле-Поле Сингле-Тҳроw, Нормаллй-Опен) релеси битта Форм А контактга эга. Уларда иккита терминал мавжуд бўлиб, уларни улаш ёки ўчириш мумкин. Катушка учун иккитасини ўз ичига олган ҳолда бўлади. Бундай реле жами тўртта терминалга эга.
  • СПСТ-НC (Сингле-Поле Сингле-Тҳроw, Нормаллй-Cлосед) релелари битта Фром Б ёки бреак контактига эга. СПСТ-НО релеси каби, бундай реле жами тўртта терминалга эга.
  • СПДТ (Ягона қутбли икки марта ташлаш) релеси ягона Фром C тўпламига эга, трансфер ёки узатишдан олдин узиш. Яъни, умумий терминал иккитадан бирига уланади, ҳеч қачон иккаласига бир вақтнинг ўзида уланмайди. Бобин учун иккитасини ўз ичига олган ҳолда, бундай ўрни жами бешта терминалга эга.
  • ДПСТ - Икки қутбли битта отиш ўрни бир ласан томонидан бошқариладиган бир жуфт СПСТ калити ёки ўрни билан тенгдир. Бобин учун иккитасини ўз ичига олган ҳолда, бундай ўрни жами олтита терминалга эга. Қутблар А шакли ёки Б шакли бўлиши мумкин (ёки ҳар биридан биттаси; ноаниқликни ҳал қилиш учун НО ва НC белгиларидан фойдаланиш керак).
  • ДПДТ - Икки қутбли икки марта отиш ўрни C шаклидаги контактларнинг иккита тўпламига эга. Улар иккита СПДТ калитига ёки битта ласан томонидан бошқариладиган ўрниларга тенг. Бундай ўрни бобинни ўз ичига олган саккизта терминалга эга
  • Д шакли - танаффусдан олдин тузинг [7]
  • Э шакли - Д ва Б комбинацияси [7]
  1. ↑ ҳттпс://мйсите.ду.эду/~жcалверт/тел/морсе/морсе.ҳтм#Ҳ1
  2. ↑ Иcонс оф Инвентион: Тҳе Макерс оф тҳе Модерн Wорлд фром Гутенберг то Гатес. АБC-CЛИО, 2009 — 153-бет. ИСБН 9780313347436. 
  3. ↑ „Тҳе элеcтромечаниcал релай оф Жосепҳ Ҳенрй“. Георги Далаков. 2012-йил 18-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 21-июн.
  4. ↑ Сcиэнтифиc Америcан Инвентионс анд Дисcовериэс: Алл тҳе Милестонес ин Ингенуитй--Фром тҳе Дисcоверй оф Фире то тҳе Инвентион оф тҳе Миcроwаве Овен. Жоҳн Wилей & Сонс, 2005-01-28 — 311-бет. ИСБН 9780471660248. 
  5. ↑ Тҳомас Cоулсон. Жосепҳ Ҳенрй: Ҳис Лифе анд Wорк. Принcетон: Принcетон Университй Пресс, 1950. 
  6. ↑ „Релай“. ЭтймОнлине.cом.
  7. ↑ 7,0 7,1 Алехандрович, Георге. „Тҳе Аудио Энгинеэр'с Ҳандбоок“ (ПДФ). Дб: Тҳе Соунд Энгинеэринг Магазине. Септембер 1968-жилд. 10-бет.