Reftarıdil Kadın
| Reftarıdil Kadın | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Tugʻilishi |
1838 Shimoliy Kavkaz | ||||
| Vafoti |
1936-yil 3-mart Ortaköy, Istanbul, Turkiya | ||||
| Turmush oʻrtogʻi |
Murod V (turm. 1859; vaf. 1904) | ||||
| Farzandlari | Shahzoda Mehmed Salohiddin | ||||
| |||||
| Uy | Usmoniylar (nikoh orqali) | ||||
| Dini | Islom sunniylik | ||||
Reftarıdil Kadın (usmonli turkcha: رفتاردل قادین – „qayta tirilish“; 1838-yilda tugʻilgan – 1936-yil 3-martda vafot etgan) – Usmoniylar imperiyasi sultoni Murod V ning ikkinchi xotini.
Yoshligi
Reftarıdil Kadın taxminan 1838-yilda tugʻilgan[1]. U Hatko oilasiga mansub boʻlib, kelib chiqishi cherkas-abxaz edi. Uning Terandil xonim va Jeylanyar xonim ismli ikki opasi boʻlgan[2][3]. Jeylanyar doktor Mehmed Emin poshoga turmushga berilgan. Undan keyin Hojı Nazif beyga turmushga chiqqan va ismi Melek deb oʻzgartirilgan. Melekning ikki farzandi, bir qizi[4] va Rüşdü bey ismli oʻgʻli boʻlgan[1]. Terandil xonim esa Reftarıdil bilan birga qolgan, keyinchalik Nuri beyga turmushga chiqqan va yashash uchun Oqsaroyga ketgan[5].
Nikohi
Reftarıdil sulton Abdulmajid I hukmronligi davrida Murod hali shahzoda boʻlgan paytda 1859-yil 4-fevralda Dolmabahçe saroyida unga turmushga chiqdi. Oʻshanda u 20 yoshda, Murod esa 18 yoshda edi. Reftarıdil Murodning Mevhibe Kadından keyingi ikkinchi xotini edi[6][7]. Sulton Abdulmajid 1861-yilda vafot etib, uning ukasi sulton Abdulaziz taxtga chiqqanidan soʻng Murod valiahd shahzodaga aylandi. Oʻsha paytda Reftarıdil homilador boʻlgan. 1861-yil 5-avgustda Dolmabahçe saroyida joylashgan valiahd xonalarida yagona farzandi, oʻgʻli Shahzoda Mehmed Salohiddinni dunyoga keltirgan. Usmoniylar shahzodalariga sulton boʻlishlaridan avval farzand koʻrish man qilingan edi. Biroq sulton Abdulazizning oʻzi ham taxtga chiqishidan avval oʻgʻil koʻrgani uchun Murodni ham buning uchun jazolamagan[8].
Murod va uning xotinlari Abdulaziz tomonidan ajratilgan Kurbağalıderedagi saroyda yashashardi. Qish mavsumini esa Dolmabahçe saroyida joylashgan valiahd xonalarida va Nisbetiye saroyida oʻtkazishardi[9]. Reftarıdil pushti terili, koʻzlari yirik va moviy, yuzi dumaloq, chiroyli ayol edi. Shuningdek, u rostgoʻy va mehribon ham edi. Musiqa va kitob oʻqishni yaxshi koʻrar, juda savodli va dolzarb voqealardan doimo xabardor edi. Reftarıdil doimo kulib yurardi[10].
Sulton Abdulaziz taxtdan agʻdarilgach[11], 1876-yil 30-mayda Murod taxtga oʻtirdi. Reftarıdilga esa „Ikkinchi Kadın“ unvoni berildi[12]. Biroq atigi 3 oy hukmronlik qilganidan soʻng, Murod 1876-yil 30-avgustda ruhiy beqarorligi tufayli taxtdan agʻdarildi[13] va Çırağan saroyida qamoqda saqlandi. Reftarıdil ham Murod bilan birga saroyga bordi[14]. 1904-yilda Murod vafot etgach, Reftarıdil beva qoldi va uning Çırağan saroyidagi azobli hayotiga yakun yasaldi[15].
Soʻnggi yillari va vafoti
Murodning vafotidan keyin Reftarıdil avval oʻgʻli bilan birga yashadi. Keyunchalik 1924-yilda Usmoniylar sulolasi vakillari surgun qilingach, Reftarıdil sulolaning qondosh aʼzosi boʻlmaganligi sababli unga Istanbulda qolishga ruxsat berildi. U Ortaköydagi uyda yashadi. Shuningdek, u yerda Murodning uchinchi xotini Şayan Kadınni ham mehmon qilardi. Ogʻir davrda yashagani va moliyaviy ahvoli tang boʻlganiga qaramay, u doimo quvnoq va kulib yurardi. Keyinchalik „Familiya toʻgʻrisidagi qonun“ qabul qilingach, Reftaridil Hatgil familiyasini oldi[1].
Reftarıdil Kadın 1936-yil 3-martda vafot etdi[1].
Farzandlari
| Ismi | Tugʻilgan yili | Vafot etgan yili | Izohlar |
|---|---|---|---|
| Shahzoda Mehmed Salohiddin | 1861-yil 5-avgust[8][16] | 1915-yil 29-aprel[8][16] | 7 marta uylangan, 8 oʻgʻil va 8 qiz farzand koʻrgan |
Yana qarang
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Vâsıb, Ali; Osmanoğlu, Osman Selaheddin. Bir şehzadenin hâtırâtı: vatan ve menfâda gördüklerim ve işittiklerim. YKY, 2004 — 28, 95-bet. ISBN 978-9-750-80878-4.
- ↑ Uluçay 2011, s. 239.
- ↑ Argit, Betül Ipsirli. Life after the Harem: Female Palace Slaves, Patronage and the Imperial Ottoman Court. Cambridge University Press, October 29, 2020 — 86-bet. ISBN 978-1-108-48836-5.
- ↑ Türk Tarih Kurumu. Belleten. Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1944 — 340-bet.
- ↑ ; Osman S. KocahanoğluSultan Murad ve Ali Suavi olayı: Sarıklı ihtilâlcinin Çırağan baskını. Temel, 2003 — 185-bet. ISBN 978-975-410-050-1.
- ↑ Adra, Jamil. Genealogy of the Imperial Ottoman Family 2005, 2005 — 19-bet.
- ↑ Brookes 2010, s. 288.
- ↑ 8,0 8,1 8,2 Uluçay 2011, s. 238.
- ↑ Satı, İbrahim. Sultan V.Murad'ın Hayatı ve Kısa Saltanatı (1840-1904). Karamanoğlu Mehmetbey University Institute of Social Sciences, 2020 — 17-bet. Qaraldi: 2022-yil 4-fevral (2022-yil 4-fevralda asl nusxadan arxivlangan).
- ↑ Brookes 2010, s. 38.
- ↑ Roudometof, Victor. Nationalism, Globalization, and Orthodoxy: The Social Origins of Ethnic Conflict in the Balkans. Greenwood Publishing Group, 2001 — 86–87-bet. ISBN 978-0-313-31949-5.
- ↑ Açba, Harun. Kadın efendiler: 1839-1924. Profil, 2007 — 101-bet. ISBN 978-9-759-96109-1.
- ↑ Williams, Augustus Warner; Gabriel, Mgrditch Simbad. Bleeding Armedia: Its History and Horrors Under the Curse of Islam. Publishers union, 1896 — 214-bet.
- ↑ Brookes 2010, s. 64.
- ↑ Brookes 2010, s. 17.
- ↑ 16,0 16,1 Brookes 2010, s. 289.
Adabiyotlar
- Brookes, Douglas Scott. The Concubine, the Princess, and the Teacher: Voices from the Ottoman Harem. University of Texas Press, 2010. ISBN 978-0-292-78335-5.
- Uluçay, Mustafa Çağatay. Padişahların kadınları ve kızları. Ankara: Ötüken, 2011. ISBN 978-9-754-37840-5.