Ramla oq masjidi

Ramla Oq masjidi
	Masjid
	Ramla Oq masjidi; arabcha: المسجد الأبيض‎‎
	Masjidning faqatgina minorasi saqlanib qolgan, 2016-yil
Mamlakat	Isroil
Shahar	Ramla
Koordinatalar	31°55′39″N 34°51′58″E / 31.92750°N 34.86611°E
Meʼmor	Umar ibn Abdulaziz
Binokorlik sanasi	milodiy 717-yil (atrofi oʻrab olingan); milodiy 1047-yil (qayta qurilgan); milodiy 1190-yil (ikkinchi davr); milodiy 1268-yil (minora); milodiy 1318-yil (qayta qurilgan); milodiy 1408-yil;
Gumbazlar soni	1
Gumbazlar soni	1
Minoralar soni	1
Minoralar soni	1
Minoralar balandligi	27 m (89 ft)
Qurilish materiallari	marmar, sarv va kedr yogʻochi

Oq masjid (arabcha: المسجد الأبيض‎‎; ibroniycha: המסגד הלבן‎) – hozirgi kunda qisman xarobaga aylangan, markaziy Isroilning Ramla shahrida joylashgan Umaviylar davriga oid masjid^[1]. Uning faqat minorasi saqlanib qolgan. Mahalliy islomiy anʼanaga koʻra, masjidning shimoli-gʻarbiy qismida Solih paygʻambarning ziyoratgohi joylashgan^[2].

Masjid minorasi, shuningdek, Qirq shahidlar minorasi nomi bilan ham tanilgan^[3]^[4]^[5]. Milodiy 146-yildan boshlab qayd etilgan islomiy anʼanaga koʻra, masjid hududiga islom paygʻambari Muhammadning qirq nafar sahobasi dafn etilgan.

2000-yilda masjid joyi UNESCOning Butunjahon merosi nomzodlar roʻyxatiga kiritilgan^[1].

Tarixi

Qayta qurilishlar

20-asr boshlarida sharqdan koʻrinadigan Oq masjid

1034-yil yanvar oyida sodir boʻlgan zilzila masjidni vayronaga aylantirib yuborgan. 1047-yilda esa Nosir Xisrav masjid qayta tiklanganini xabar qilgan^[6].

Dastlabki qayta qurilish ishlaridan soʻng, 1190-yilda Salohuddin oʻzining mashhur meʼmorlardan biri Ilyos ibn Abdullohga masjidning ikkinchi qurilish bosqichini nazorat qilishni buyurdi. Ilyos masjidning gʻarbiy tomonini va gʻarbiy tashqi devorini, shuningdek, markaziy vudu inshootini qurgan^[7].

Uchinchi bosqich 1267–1268-yillarda nasroniy Quddus salibchilar qirolligi qulaganidan keyin boshlandi. Mamluk sultoni az-Zohir Boybars farmoni bilan masjid qayta vaqf qilinib, minora, gumbaz, yangi minbar va mehrob, minoraning sharq tomonida ayvon va tashqi qismida 2 ta zal qoʻshish yoʻli bilan oʻzgartirildi^[2]^[6]^[7]. Keyinchalik mamluk sultoni an-Nosir Muhammad 1318-yil oktyabridagi zilziladan soʻng minorani taʼmirladi^[7]. Mamluklar 1408-yilda yana taʼmirlash ishlarini olib borishni buyurdi^[8].

Ramladagi Oq masjidning soʻnggi taʼmiri 1844–1918-yillar oraligʻida amalga oshirilgan. Shundan beri masjid, asosan, vayron boʻlib, uning faqat minorasi saqlanib qolgan^[9].

Meʼmoriy tuzilishi

Reja va namozxona

Oq masjid majmuasi toʻrtburchak shaklda boʻlib, oʻlchami 93 x 84 m^[8]. Katta ochiq sahn atrofini inshootlar va devorlar oʻrab turadi^[8].

Masjidning katta qismi oq marmardan qurilgan boʻlib, eshiklari uchun sarv va kedr yogʻochidan foydalanilgan. Toʻrt fasadidan sharqiy tomoni yaroqsiz holga kelgan^[2].

Minora

Mamluklar qurdirgan hozirgi minoraning rasmiy nomi Qirq shahidlar minorasi deb nomlanadi, shuningdek, Oq minora nomi bilan ham tanilgan. Ushbu minora masjid majmuasining shimoliy tomonida joylashgan, kvadrat shaklda, besh qavatdan iborat. Yuqori qismida balkon mavjud^[2]. Balandligi 27 metr (89 ft)^[10], 125 pogʻonali zina orqali chiqiladi va ichida dam olish yoki oʻquv xonasi sifatida foydalanish mumkin boʻlgan kichik xonalar mavjud^[7].

Arxeologik qazishmalar

Isroil davlati tomonidan 1949-yilda Diniy xizmatlar vazirligi va Isroil qadimiy yodgorliklar va muzeylar boshqarmasi topshirigʻiga binoan oʻtkazilgan qazishmalar masjid majmuasi toʻrtburchak shaklda qurilganini va uning tarkibiga masjidning oʻzi, toʻrtburchakning sharqiy va gʻarbiy devorlari boʻylab ikkita ayvon, shimoliy devor, minora, markaziy qismdagi aniqlanmagan bino va uchta yer osti suv ombori kiritilganini koʻrsatdi. Masjid keng namozxonaga ega boʻlib, qibla Makkaga qaratilgan. Masjidning taʼmiri haqida ikki yozuv topilgan, ularning birinchisida sulton Baybars minoraning ustiga gumbaz qurib, eshik qoʻshgani aytiladi. Ikkinchi yozuv esa 1408-yilda Sayfiddin Baygʻut az-Zohiriy janubiy suv ombori devorlarini suvoq bilan qoplatgani haqida xabar beradi^[1].

Yana qarang

Manbalar

↑ ^1,0 ^1,1 ^1,2 „White Mosque in Ramle“ (en). UNESCO World Heritage Centre. Qaraldi: 2022-yil 18-dekabr.
↑ ^2,0 ^2,1 ^2,2 ^2,3 „Al-Abyad Mosque“. ArchNet.org. 2013-yil 18-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan.
↑ Lamartine, A. de. A Pilgrimage to the Holy Land. A. Waldie, 1835 — 166-bet.
↑ Chateaubriand, F.-R. de. Travels in Greece, Palestine, Egypt, and Barbary, During the Years 1806 and 1807. Van Winkle and Wiley, 1814 — 242-bet.
↑ Khalidi, Walid. Before Their Diaspora : A Photographic History of the Palestinians, 1876-1948. Washington, D.C.: Institute for Palestine Studies, 1991 — 68-bet.
↑ ^6,0 ^6,1 Pringle, 1998, pp. 182-185
↑ ^7,0 ^7,1 ^7,2 ^7,3 „Excavation in Marcus Street Ramla“. Reports and studies of the recanati Institute for maritime studies Excavations (2007). 2016-yil 3-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2009-yil 11-mart.
↑ ^8,0 ^8,1 ^8,2 „Ramla: Arab Capital of the Province of Palestine“. Reports and studies of the recanati Institute for maritime studies Excavations. Haifa: Israel Ministry of Foreign Affairs (1999-yil 17-noyabr). 2016-yil 3-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 23-avgust.
↑ „Great Mosque of Ramla, White Mosque“ (en-US). www.islamicarchitecturalheritage.com (2020-yil 8-sentyabr). Qaraldi: 2022-yil 18-dekabr.
↑ White Mosque Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online. 26 Dec. 2008.

Adabiyotlar

Le Strange, G.. Palestine Under the Moslems: A Description of Syria and the Holy Land from A.D. 650 to 1500. London: Committee of the Palestine Exploration Fund, 1890.
Pringle, D.. The Churches of the Crusader Kingdom of Jerusalem: L-Z (excluding Tyre). Cambridge University Press, 1998. ISBN 0-521-39037-0.

Qoʻshimcha adabiyotlar

Conder, C.R.; Kitchener, H. H.. The Survey of Western Palestine: Memoirs of the Topography, Orography, Hydrography, and Archaeology. London: Committee of the Palestine Exploration Fund, 1882 — 270, ff-bet.

Havolalar

Vikiomborda „Ramladagi Oq masjid“ mavzusi boʻyicha mediafayllar bor.
- Vikiomborda „Ramladagi Oq minora“ mavzusi boʻyicha mediafayllar bor.

[UNESCO-1] 1,0 ^1,1 ^1,2 „White Mosque in Ramle“ (en). UNESCO World Heritage Centre. Qaraldi: 2022-yil 18-dekabr.

[ADL-2] 2,0 ^2,1 ^2,2 ^2,3 „Al-Abyad Mosque“. ArchNet.org. 2013-yil 18-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan.

[Lamartine1835-3] Lamartine, A. de. A Pilgrimage to the Holy Land. A. Waldie, 1835 — 166-bet.

[Chateaubriand1814-4] Chateaubriand, F.-R. de. Travels in Greece, Palestine, Egypt, and Barbary, During the Years 1806 and 1807. Van Winkle and Wiley, 1814 — 242-bet.

[5] Khalidi, Walid. Before Their Diaspora : A Photographic History of the Palestinians, 1876-1948. Washington, D.C.: Institute for Palestine Studies, 1991 — 68-bet.

[Pringle-6] 6,0 ^6,1 Pringle, 1998, pp. 182-185

[HURI-7] 7,0 ^7,1 ^7,2 ^7,3 „Excavation in Marcus Street Ramla“. Reports and studies of the recanati Institute for maritime studies Excavations (2007). 2016-yil 3-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2009-yil 11-mart.

[MFA-8] 8,0 ^8,1 ^8,2 „Ramla: Arab Capital of the Province of Palestine“. Reports and studies of the recanati Institute for maritime studies Excavations. Haifa: Israel Ministry of Foreign Affairs (1999-yil 17-noyabr). 2016-yil 3-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 23-avgust.

[9] „Great Mosque of Ramla, White Mosque“ (en-US). www.islamicarchitecturalheritage.com (2020-yil 8-sentyabr). Qaraldi: 2022-yil 18-dekabr.

[EBO-10] White Mosque Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online. 26 Dec. 2008.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]