Kontent qismiga oʻtish

Qaṭari ibn al-Fujaʾa

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Qaṭari ibn al-Fujaʾa
Tavalludi
Qatari ibn al-Fuja'a al-Mazini al-Tamimi

Al Xuvayr, Umaviylar xalifaligi
(hozirgi Qatar)[1].
Vafoti taxm. 698–699-yillar
Semnan, Fors
(hozirgi Eron)
Faoliyat yillari 687–698/699
Mashhur ishlari Azoriqa kichik firqasining yetakchisi
Unvoni Amir al-Moʻminin
(moʻminlar amiri)
Avvalgisi Nofi ibn al-Azraq

Qaṭari ibn al-Fujaʾa (arabcha: قطري بن الفجاءة ‎‎; taxm. 698–699-yillarda vafot etgan[2][3]) – xorijiylar yetakchisi va shoir[4]. Al Xuvayrda tugʻilgan boʻlib, tax. 685-yilda Nofi ibn al-Azroq vafotidan keyin oʻn yildan ortiq muddat davomida xorijiylarning Azoriqa qanotini boshqargan[5]. U Umaviylar xalifaligiga qarshi 20-yildan ortiq qoʻzgʻolonga boshchilik qilgan[6]. Garchi faqat oz sonli badaviy arablar guruhiga qoʻmondonlik qilgan boʻlsa-da, Qatari ibn al-Fujaʼa Forsning katta qismini nazorat qila olgan[7][8]. katta talafot va vayronagarchilik keltirib chiqargan, shu sababli u Umaviylar qoʻshinlari tomonidan yakunda tor-mor etilgungacha „Oʻlim otasi“ taxallusini olgan[9].

XIII asr ulamosi Ibn Xallikonning qayd etishicha, „Qatari“ uning asl ismi emas, balki u kelib chiqqan mintaqa nomiga ishoradir[6]. U Banu Tamim qabilasi aʼzosi boʻlgan[10], Amir al-Moʻminin unvonini olgan, bu „moʻminlar amiri“ deb tarjima qilinadi va xalifalarning rasmiy unvoni boʻlgan[6]. Uning taxalluslari Naʼama (tuyaqush) va Abu al-Mavt (oʻlim otasi) edi[6]. Uning sheʼrlari Xudo nomi bilan jasorat, oʻlim va urushni ulugʻlagani bois, u jihod gʻoyasini targʻib qilgan birinchi xorijiy yetakchi boʻlgani ham taʼkidlanadi[6].

U xorijiylar orasidagi ilk maʼlum tangalarni zarb qildirgan, ularning eng qadimiysi 688 yoki 689-yillarga taalluqlidir[11]. U arab-sosoniy uslubida zarb etilgan. Tangada pahlaviy yozuvida „Abdulloh Qatari, moʻminlar amiri, podshohona shon-shuhratni ziyoda qilgan“ degan bitik boʻlgan[12].

Azoriqa firqasidagi roli

687-yilda Ibn al-Fujaʼa Ikkinchi fitna davrida islomdagi xavorij oqimining Azoriqa kichik firqasiga yetakchilikni qoʻlga olgan. Kirmandan turib qoʻshinlariga boshchilik qilib, Ahvozning ayrim qismlarini qaytarib olgan va Basra tomon yurish qilgan[11].

Taxminan 698 yoki 699-yillarda Iroq noibi al-Hajjaj ibn Yusuf oʻzining ikki sarkardasi – al-Muhallab ibn Abi Sufra va Sufyon ibn al-Abrad al-Kalbiyni Tabaristonda qarorgoh qurgan Ibn al-Fujaʼa va uning odamlari ustiga hujumga yuborgan. Semnanga qochgach, Ibn al-Fujaʼa Sufyon qoʻshinlari bilan yuzma-yuz kelgan. Ibn al-Fujaʼaning qoʻshini magʻlub etilgan va toʻqnashuvda boshi kesilgan[13][14]. Jangdan koʻp oʻtmay, Azoriqa firqasining qolgan-qutganlari 'Abida ibn Hilal yetakchiligida yakson etilgan, bu esa ushbu islomiy kichik firqaning yakun topganini bildirgan[11].

Manbalar

  1. ↑ al-Aqlām. Wizārat al-Thaqāfah wa-al-Irshād. „وذكر في وفيات الاعيان لابن خنكان ابو نعامة قطري بن الفجاءة واسمه جعونة ين مازن بن يزيد اين زياد ين حبتر بن مالك ين عمرو رين تهيم بن مر التميمي الثسيباني ولد في الجنوب الشرقي من قرية الخوير شمال قطر في“ 
  2. ↑ al-Jahjah, 'Ghurabaʼ’ ('Strangers'), Sada al-Malahim 6 (Nov 2008)
  3. ↑ Meisami, Julie Scott; Starkey, Paul. Encyclopedia of Arabic Literature, Volume 2. Routledge, 1998 — 437-bet. ISBN 978-0415571135. 
  4. ↑ Nicholson, Reynold Alleyne. A Literary History of the Arabs. Kitab Bhavan, 1994 — 213-bet. ISBN 978-8171511945. 
  5. ↑ Sonbol, Amira El-Azhary. Gulf Women. Bloomsbury Academic Publishing, 2012 — 42-bet. Qaraldi: 2015-yil 11-may (2015-yil 18-mayda asl nusxadan arxivlangan). 
  6. ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 Lo, Mbaye. Understanding Muslim Discourse: Language, Tradition, and the Message of Bin Laden. UPA, 2009 — 56, 57-bet. ISBN 978-0761847489. 
  7. ↑ Album, Stephen (2011). "Islamic Coins and Their Values Volume 1: The Arab-Byzantine and Post-Reform Umayyad Dynasties". Spink & Son Ltd. 
  8. ↑ Hagemann, Hannah-Lena (2020). "The Kharijites in Early Islamic Historical Tradition: Heroes and Villains". Edinburgh University Press. 
  9. ↑ Crone, Patricia. The Nativist Prophets of Early Islamic Iran: Rural Revolt and Local Zoroastrianism. Cambridge University Press, 2012. ISBN 9781107018792. 
  10. ↑ Yosri, Mohamed „Vom Stamm der Quraisch“ (de). Qantara.de (2018-yil 28-mart). Qaraldi: 2019-yil 9-mart.
  11. ↑ 11,0 11,1 11,2 Gaiser, Adam R (2010). "What do we learn about the early Kharijites and Ibadiyya from their coins?". Journal of the American Oriental Society (The Journal of the American Oriental Society). http://www.thefreelibrary.com/What+do+we+learn+about+the+early+Kharijites+and+Ibadiyya+from+their...-a0253322405. 
  12. ↑ „Rival caliph Qatari bin al-Fuja'a“. Digitaler Ausstellungskatalog. 2015-yil 18-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 10-may.
  13. ↑ E.J.W. Gibb Memorial Series, Volume 2, 1905 — 104-bet. ISBN 9781286740378. 
  14. ↑ Hottinger, Arnold. Arabs. University of California Press — 58-bet. ISBN 9780520005730. 

Adabiyotlar

  • Yūnus, Ibrāhīm ʻAbd al-Muṭṭalib. قطري بن الفجاءة : فارس من قطر (Qaṭarī ibn al-Fujāʼah : fāris min Qaṭar) (ar). Qohira : al-Muʼassasah al-Afrū-ʻArabīyah, 1976. 
  • Qassab, Walid. قطري بن الفجاءة : حياته وشعره / وليد قصاب (Qaṭarī ibn al-Fujāʾah : ḥayātuhu wa-shiʻruh) (ar). al-Davha : Dār al-Thaqāfah, 1993. 
  • Shammarī, Hazzāʻ ibn ʻĪd. قطري بن الفجاءة : الفارس الشاعر (Qaṭarī ibn al-Fujāʼah : al-Fāris al-shāʻir) (ar). ar-Riyoz : Dār Ajā, 2000. 

Havolalar

"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Qaṭari_ibn_al-Fujaʾa&oldid=719227" dan olindi