Nofiy ibn al-Azroq
Nofiy ibn al-Azroq ibn Qays al-Hanafiy al-Bakriy (arabcha: نافع بن الأزرق بن قيس الحنفي البكري; 685-yilda vafot etgan) – Ikkinchi fitna davrida Azoriq xorijiylar guruhining rahbari[1].
Nofiy ibn al-Azroqning kelib chiqishi aniq emas. Tarixchi Benjamin Jokischlekinning fikriga koʻra, Nofiyning otasining ismi arablar orasida kam uchraganligi bois u asli yunon millatiga mansub ozod etilgan qul boʻlishi mumkin. Boshqa manbalarga koʻra, u Banu Hanifa qabilasidan chiqqan arab boʻlishi ham mumkin[2]. Maʼlumotlarga koʻra, Nofiy dastlab siyosiy faollikdan yiroq boʻlgan, lekin xorijiy shoir Abu al-Vaziy uni harakatga qoʻshilishga undagan[3]. Abu al-Vaziy namuna sifatida xorijiylarga qarshi gapirgan kishiga hujum qilgan[4]. 683-yilda Makkaning birinchi qamalida Nofiy Abdulloh ibn az-Zubayr tarafida boʻlib, shaharni Umaviylar askarlaridan himoya qilgan, biroq qamal tugagandan soʻng uchinchi xalifa Usmonning (h. 644–656) oʻldirilishi bilan bogʻliq kelishmovchiliklar tufayli Abdulloh ibn az-Zubayr tomonini tark etib, Basraga joʻnab ketgan. Basrada qabilaviy nizolar tufayli fuqarolar urushi boshlangan paytda Nofiy shaharni boshqaruvini oʻz qoʻlga olgan, hokim oʻrinbosarini oʻldirgan va qamoqxonani buzib xorijiy doʻstlarini ozod qilgan. Keyinchalik Zubayriy hokim tomonidan shahardan chiqarib yuborilgan va Ahvozga qochib ketgan. Ahvozdan turib Iroq janubidagi hududlarga bostirib kirish uchun qilingan hujumlarni amalga oshirgan, ammo 685-yilda hukumat kuchlari tomonidan oʻldirilgan[1].
Manbalar
Adabiyotlar
- Gaiser, Adam. Muslims, Scholars, Soldiers: The Origin and Elaboration of the Ibadi Imamate Traditions. Oxford: Oxford University Press, 2010. ISBN 9780199738939.
- Jokisch, Benjamin. Islamic Imperial Law: Harun-Al-Rashid's Codification Project. De Gruyter, 2011. ISBN 978-3-11-092434-3.
- Wellhausen, Julius. Die religiös-politischen Oppositionsparteien im alten Islam (de). Berlin: Weidmannsche buchhandlung, 1901. OCLC 453206240.
- Wensinck, A. J. (1993). "Nāfiʿ b. al-Azraḳ al-Ḥanafī al-Ḥanẓali". in Bosworth, C. E.. Encyclopaedia of Islam. Volume VII: Mif–Naz (2nd nashri). Leiden: E. J. Brill. 877–878 b. ISBN 978-90-04-09419-2. https://referenceworks.brillonline.com/search?s.q=N%C4%81fi%CA%BF+b.+al-Azra%E1%B8%B3+al-%E1%B8%A4anaf%C4%AB+al-%E1%B8%A4an%E1%BA%93ali&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-of-islam-2&search-go=Search.