Kontent qismiga oʻtish

Piro Milkani

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Piro Milkani

Milkani 2008-yilda
Tavalludi
Piro Kristaq Milkani

1939-yil 9-dekabr (1939-12-09) (86 yosh)
Korça, Albaniya
Vafoti 24-may 2025-yil(2025-05-24)
(85 yoshda)
Tirana, Albaniya
Taʼlimi Pragadagi Sanʼat akademiyasi
Kasbi Kino rejissyor, ssenariy muallifi, kinooperator, film prodyuseri
Faoliyat yillari 1960–2025
Mashhur ishlari Shahar ayoli
Turmush oʻrtogʻi Margarita Kristidhi
Bolalari Eno Milkani
Otasi Kristaq Milkani
Onasi Magalina Kita
Mukofotlari Xalq artisti

Piro Kristaq Milkani (1939-yil 9-dekabr — 2025-yil 24-may) — alban kino rejissyori. U eng mashhur alban filmlaridan ikkitasi — Shahar ayoli va uning davomini suratga olgani bilan tanilgan[1]. Uning alban kinosidagi faoliyati uni barcha davrlarning eng buyuk rejissyorlaridan biri sifatida tanilishiga sabab boʻlgan[2].

Yoshligi va faoliyati

Milkani 1939-yil 9-dekabrda Korça shahrida Kristaq Milkani va Magalina Kitaning oilasida tugʻilgan. Oʻrta taʼlimni tugatgach, Pragadagi Sanʼat akademiyasida oliy taʼlim oldi[3]. U kinematografiya yoʻnalishini tamomladi[4].

Milkanining kino sohasidagi professional faoliyati bir necha oʻn yilliklarni qamrab olgan boʻlib, shu davrda u 20 dan ortiq badiiy va hujjatli filmga rejissyorlik qilgan[5]. Uning eng mashhur asarlari qatoriga When the Day Dawned (1971), Shahar ayoli[6] (1976), Face to Face (1979)[7], The Militant (1984)[8] va The Colors of Age (1990)[9] kiradi.

Rejissyorlikdan tashqari, Milkani alban kinosiga ssenariy muallifi, kinooperator va film prodyuseri sifatida ham katta hissa qoʻshgan. Bu uning mamlakat kino tarixidagi eng nufuzli sanʼatkorlardan biri sifatidagi mavqeini mustahkamlagan. 2005-yilda Milkani Chexiyada Shnayder xonimning qaygʻusi filmini suratga olishni boshladi[10]. Bu film alban va chex kinosi aktyorlari ishtirokidagi qoʻshma loyiha boʻlgan[11]. Unda Nik Xhelilaj, Anna Geislerová va Arta Dobroshi kabi taniqli aktyorlar rol ijro etgan. Filmda italyan va alban kinosining ikki taniqli vakili — Michele Placido[12] va Violeta Manushi ham ishtirok etgan. Milkani bundan avval Manushi bilan oʻzining mashhur alban filmi Shahar ayolida hamkorlik qilgan[13].

Oilaviy fojia

Milkanining akasi Mihallaq Milkani Albaniyada taniqli harbiy-dengiz zobiti va professor boʻlgan. 1957-yilda, 22 yoshida, u Albaniyani tark etib, oʻsha paytda Sovet Ittifoqi tarkibida boʻlgan Sankt-Peterburg va Rigadagi nufuzli harbiy-dengiz akademiyalarida tahsil olgan. Albaniyaga qaytgach, Albaniya harbiy-dengiz kuchlarida, jumladan, Sazan oroli yaqinidagi suvosti kemalarida xizmat qilgan. Keyinchalik u qariyb oʻn yil davomida Vlorëdagi Harbiy-dengiz akademiyasida dars bergan[14].

2024-yil 29-martda Mihallaq Vorsester, Massachusetsda (AQSh) avtomobil toʻxtash joyida turgan vaqtida yuk mashinasi urib ketishi oqibatida vafot etdi[15]. U 88 yoshda edi. Hodisa yuk mashinasi orqaga harakatlanayotgan paytda sodir boʻlgan. Uning vafotidan soʻng Piro Milkani akasini „hayotimdagi eng yaxshi doʻstim“ deb atagan[16].

Uning kenja ukasi Vaskë Milkani 1973-yilda 32 yoshida vafot etgan[17].

Shaxsiy hayoti va vafoti

Milkani taniqli alban pianinochisi va pedagog Margarita Kristidhiga uylangan[18]. U mehr bilan „Bebi“ yoki „Bebi Kristidhi“ deb atalgan[19]. Er-xotin yoshligida tanishgan va umrining oxirigacha birga yashab, Albaniyadagi eng taniqli sanʼatkor oilalardan birini tashkil etgan. Kristidhi Tirana Sanʼat akademiyasida fortepiano professori boʻlib ishlagan va mamlakat mumtoz musiqa sohasida katta hurmatga ega boʻlgan[20].

Ularning Eno Milkani ismli oʻgʻli boʻlgan[21]. U otasining izidan borib, kino rejissyori boʻlgan. Ota va oʻgʻil keyinchalik kasbiy jihatdan hamkorlik qilgan, xususan, 2008-yilda suratga olingan Shnayder xonimning qayg‘usi filmida birga ishlagan. Film Piro Milkanining Pragada talaba boʻlgan davridagi shaxsiy tajribalariga asoslangan[22].

Milkani oilasi jamoat hayotidagi faolligi bilan ham tanilgan. 2019-yilda er-xotin Tiranadagi Katta bogʻda nabiralari nomidan daraxt ekish orqali ramziy ekologik harakatda ishtirok etgan[23].

Milkani 2025-yil 24-mayda Tiranada 85 yoshida vafot etdi[24][25].

Mukofotlari

Albaniya kinosiga qoʻshgan ulkan hissasi uchun Piro Milkani faxriy unvon — „Xalq artisti“ (Artist i Popullit) unvoni bilan taqdirlangan. Bu Albaniya davlatining sanʼat sohasidagi yuksak xizmatlar uchun beradigan eng yuqori mukofotlaridan biridir[26].

Manbalar

  1. ↑ re, Kinostudio Shqipëria e. Albanian film (sq). 8 Nëntori, 1977. 
  2. ↑ Elsie, Robert. Historical Dictionary of Albania (en). Rowman & Littlefield, 2010. ISBN 978-0-8108-6188-6. 
  3. ↑ International Directory of Cinematographers, Set and Costume Designers in Film (en). Saur, 1986. ISBN 978-3-598-21436-3. 
  4. ↑ Saracino, Vito. A Century of the Media in Italian-Albanian Cultural Relationships (en). Springer Nature, 2024-11-23. ISBN 978-3-031-75515-6. 
  5. ↑ „Dokumentar për Kadarenë. Prodhuar nga Pirro Milkani dhe Top Channel, shfaqet në Gjirokastër“ (en-US). top-channel.tv. Qaraldi: 2025-yil 25-may.
  6. ↑ Hoxha, Abaz. Filmi artistik shqiptar, 1957–1984: filmografi (sq). Shtëpia Botuese, 1987. 
  7. ↑ „Ballë Për Ballë – AQSHF“ (sq-AL). Qaraldi: 2025-yil 25-may.
  8. ↑ „Militanti – AQSHF“ (sq). Qaraldi: 2025-yil 25-may.
  9. ↑ „Ngjyrat e moshës – AQSHF“ (sq). Qaraldi: 2025-yil 25-may.
  10. ↑ „“Trishtimi i Zonjës Shnajder”/ Milkani: Historia ime, e kërkova pas 30 vitesh t’i tregoj se i kam dedikuar filmin, nuk e gjeta“ (sq). Qaraldi: 2025-yil 25-may.
  11. ↑ „Figurë emblematike që la gjurmë të pashlyeshme në artin dhe kulturën shqiptare, kush ishte Piro Milkani?!“ (en-US). top-channel.tv. Qaraldi: 2025-yil 25-may.
  12. ↑ „Kujtimet e Regjisorit Piro Milkani për 'Gjeneralin e Ushtrisë së Vdekur'! Intervista e dhënë për 'Esencë' në Report Tv - Shqiptarja.com“ (sq). Qaraldi: 2025-yil 25-may.
  13. ↑ „Prapaskenat e “Zonjës nga qyteti”, pse zgjodha Violeta Manushin“ (sq). www.panorama.com.al (2025-yil 24-may). Qaraldi: 2025-yil 25-may.
  14. ↑ „Humb jetën tragjikisht në SHBA, oficeri i marinës Mihallaq Milkani!“. dritare.net. Qaraldi: 2025-yil 25-may.
  15. ↑ „U përplas nga kamioni, humb jetën në SHBA, Mihallaq Milkani, vëllai i regjisorit të njohur – Vendi“. www.oranews.tv. Qaraldi: 2025-yil 25-may.
  16. ↑ „Mihallaq Milkani Obituary – Worcester Telegram & Gazette“ (en). telegram.com (2024-yil 2-aprel). Qaraldi: 2025-yil 25-may.
  17. ↑ „FamilySearch.org“. ancestors.familysearch.org. Qaraldi: 2025-yil 25-may.
  18. ↑ „MARGARITA KRISTIDHI, IKONË E PIANIZMIT SHQIPTAR“ (sq). Peizazhe të fjalës (2022-yil 6-sentyabr). Qaraldi: 2025-yil 25-may.
  19. ↑ „Bebi Kristidhi mbush 80 vjeç“ (sq). Peshku pa ujë (2017-yil 7-sentyabr). Qaraldi: 2025-yil 25-may.
  20. ↑ „Si festohej Viti i Ri në Klubin e Lidhjes në komunizëm, me ‘Rum’ kubanez, e balerinën ruse që, mahniste sallën! Dëshmia e rrallë“ (sq). shqiptarja.com. Qaraldi: 2025-yil 25-may.
  21. ↑ „Producenti Eno Milkani zbulon 5 përzgjedhjet e tij filmike dhe përse të gjithë duhet t’i shohin“. www.topalbaniaradio.com. Qaraldi: 2025-yil 25-may.
  22. ↑ „Regjisori Eno Milkani, një baba i kujdesshëm“. sot.com.al (2013-yil 3-iyun). Qaraldi: 2025-yil 25-may.
  23. ↑ „Pirro Milkani dhe bashkëshortja e tij dhurojnë pemë“ (sq). Qaraldi: 2025-yil 25-may.
  24. ↑ „Albanian cinematography in mourning, the prominent director Piro Milkani passes away“. voxnews.al, 24 May 2025. Retrieved 25 May 2025.
  25. ↑ „Renowned Albanian director Piro Milkani dies“. KOHA.net (2025-yil 24-may). Qaraldi: 2025-yil 25-may.
  26. ↑ „Filmmaker Piro Milkani receives “Albanian Film Ambassador” award – Tirana Times“ (en-US) (2019-yil 5-iyul). Qaraldi: 2025-yil 25-may.

Havolalar

"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Piro_Milkani&oldid=1032539" dan olindi