Oʻratepa jangi
| Oʻratepa jangi | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Buxoro-Qo‘qon urushlari | |||||||||
.jpg) Oʻratepadagi qalʼa. | |||||||||
| |||||||||
| Raqiblar | |||||||||
 Qoʻqon xonligi
|
 Buxoro amirligi
| ||||||||
| Qoʻmondonlar | |||||||||
| Alimqul
|
Buxoro amirligi Abdul Gʻafforbek Buxoro amirligi Baratbek
| ||||||||
| Harbiy birliklar | |||||||||
| 1000 ta oʻqchi | 18 ming sarboz 500 ta miltiq | ||||||||
| Yoʻqotishlar | |||||||||
| uncha katta boʻlmagan | salmoqli 1000 ta asir | ||||||||
Oʻratepa jangi — 1861-yil 5-yanvarda Chahorbogʻ yaqinida, Oʻratepa (hozirgi Istaravshan shahri) devorlari yonida Alimqul qoʻmondonligidagi Qoʻqon qoʻshinlari bilan Abd ar-Gʻaffor bek (Buxoro hokimi Oʻratepa) ga yordamga kelayotgan Buxoro qoʻshini oʻrtasida boʻlib oʻtgan jang.
Avvalgi tarix
1858—1859-yillarning dekabr-yanvar oylarida Buxoroning koʻzga koʻringan amaldori Kanaatshoh Buxoro amiridan chegara qal’asi Navni olib, qoʻqonliklarga topshirgan va Mallaxonning koʻnglini ovlagan. Oʻshanda qoʻqonliklar ikkinchi marta Qorateginni ishgʻol qildilar. Bu voqealar Qoʻqonning Buxoro bilan munosabatlarini murakkablashtirgan va chegaradagi vaziyatni keskinlashtirgan[1].
„Tuhfat at-tavorixi Xoniy“da Qorategin yurishidan soʻng darhol Qoʻqon qoʻshinlari Dushobay pansod va Sarimsoq qoʻmondonligida Jizzax tomon hujum qilib, Uchquduq (Qizilqum) koʻchmanchilaridan katta oʻlja olishga muvaffaq boʻlgani aytiladi. Qoʻqonliklar uchun Ribot yaqinida jizzaxliklar bilan toʻqnashuv ham muvaffaqiyatli boʻlgan (1860-yil yanvar-fevral)[1].
Mallaxon 1859—1860-yillarda Ilonliq va Qoratepa (Oʻratepaning orqasida) degan joyga ataylab 3—4 ming kishilik qoʻshin yuborgan. Bosqin xonga xos shafqatsizlik bilan amalga oshirilgan. Ammo qaytish yoʻlida otryad Oʻratepa hukmdori tomonidan tor-mor etilgan. Bir yil oʻtgach, Oʻratepa hukmdorlari avlodlaridan biri boʻlgan Nav qal’asi noibi (Abd ar-Gʻafforbek) Mallaxonga qarshi isyon koʻtargan, soʻngra Isfaraga hujum qilgan, bu esa Mallaxonni Oʻratepaga yurish qilishga undagan[2].
Jangning borishi
Qoʻqonliklar Oʻratepani qamal qildilar, Gʻafforbekka yordamga Buxoro kuchlari yaqinlashmoqda edi. Oʻratepa devorlari yonidagi jangda Buxoroning 18 ming kishilik qoʻshini qoʻqonlik yosh sarkarda Alimqul tomonidan tor-mor etilgan. Turli hisob-kitoblarga koʻra, 600 dan 1000 gacha buxorolik askarlar qoʻqonliklarga asir tushgan.
Qoʻqon manbalarida „Tuhfat at-Tavorixi Xoniy“, „Tarixi jahonnoma“, „Mir’at al-futuh“ va „Ansob as-salotin va tavorix al-havoqin“da jang tafsilotlari bayon etilgan.
Oʻratepa yaqinidagi jangda Alimqul dushmanning 400-500 ta mushketining oʻqiga qarshi 10 qatorga tizilgan va otishmadan soʻng hujumga oʻtgan oʻz merganlarining 1000 yoki 2000 ta miltigʻidan oʻq uzdi, bu esa jang taqdirini hal qildi[1].
Oqibat
Qoʻqonliklar Oʻratepani qamal qilishda davom etdilar. Qal’a qamali 1861-yil bahoriga kelib oʻz taʼsirini koʻrsatgan. Bu qamal juda katta moddiy zarar keltirgan, Baratbek (Gʻafforbek oʻrniga Muzaffar tomonidan tayinlangan Oʻratepa hokimi) qoʻqonliklar bilan muzokara olib borishga majbur boʻldi. Muzokaralar natijasida Oʻratepa qal’asi Qoʻqon xonligi tarkibiga kirgan[1].
Yana qarang
- Qoʻqon xonligidagi ichki kurashlar
- Qoʻqonning ikkinchi qamali (1842)
- Toshkentning egallanishi (1842)
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Бейсембиев 2009.
- ↑ Набиев Р. Н.. Из истории Кокандского ханства (феодальное хозяйство Худояр-хана). Таш.: Изд-во ФАН Узбекской ССР, 1973 — 56-bet.
Adabiyotlar
- Бейсембиев Т. К.. Кокандская историография. Исследование по источниковедению Средней Азии XVIII-XIX веков, Алм., 2009. ISBN 978-9-96548-284-7.
- Набиев Р.Н.. Из истории Кокандского ханства (феодальное хозяйство Худояр-хана). Ташкент: Изд-во ФАН Узбекской ССР, 1973.