Nur jamoati
Nur jamoati (turkcha: Nurculuk yoki Nur jamoasi[1]) islomiy harakat boʻlib, 20-asr boshlarida Turkiyada asos solingan va Said Nursiy (1877–1960) asarlariga tayangan[2]. U bu dunyo va oxiratda najot topishda taʼlim va erkinlik, islom va fanni sintez qilish hamda qonun ustuvorligi doirasida boshqaruvning eng yaxshi shakli sifatida demokratiyaning ahamiyatini taʼkidlagan[3].
Taqlid asosidagi eʼtiqod oʻrniga tahqiq asosidagi eʼtiqod orqali musulmonlar oʻsha paytda Gʻarb dunyosida vujudga kelgan pozitivizm, materializm va ateizm kabi falsafalarni rad etishlari lozim edi[2]. Uning shariat haqidagi tushunchasi ikki qirrali. Shariat insonlarning ixtiyoriy harakatlariga tatbiq etiladi hamda tabiat qonunlari majmuini bildiradi. Ikkalasi ham yakunda bitta manbadan, yaʼni Xudodan kelib chiqadi[4]. Uning Risolai Nurdagi Qur’on haqidagi asarlari Markaziy Osiyoning deyarli barcha tillariga tarjima qilingan[5]. Nur harakati Qur’onni abadiy hujjat deb bilish tushunchasini ilgari suradi, biroq uni doimiy ravishda qayta talqin etib borish zarurligini taʼkidlaydi[6]. Nursiy vafotidan soʻng Nur harakati tarkibida bir necha guruhlar paydo boʻldi, jumladan Gulen harakati, Yangi Osiyo harakati, Nashriyotchilar (Yazıcılar) va Oʻquvchilar (Okuyucular)[7].
1960–1970-yillarda bu guruh hukumat tomonidan qarshilikka uchradi[8]. 1970–1980-yillarda guruh sezilarli darajada parchalandi[9].
1999-yildagi bir ilmiy nashrda Nur harakatining aʼzolari soni 2 milliondan 6 milliongacha ekani aytilgan[10].
1960-yil 23 martda Said Nursiy vafotidan soʻng boshqaruvni tushunish, siyosiy voqealarga qarash, etnik kelib chiqish va xizmat usuli kabi masalalardagi fikr farqlari natijasida koʻplab Nurchi guruhlar paydo boʻldi[11][12]. Said Nursiyning taʼkidlashicha, „yashirin dushmanlar deb gumon qilinadigan kishilar“ nurchilarning birliklarini buzgan[13].
2009-yilda Ozarbayjonda nurchilar harakatiga aloqador bir qancha shaxslar hibsga olingan[14].
Manbalar
- ↑ Güler, Orhan „Risale-i Nur’un ve Nur Cemaati’nin şahs-ı manevîsi“. saidnursi.de.
- ↑ 2,0 2,1 Svante E. Cornell Azerbaijan Since Independence M.E. Sharpe ISBN 9780765630049 p. 283.
- ↑ Robert W. Hefner Shariʻa Politics: Islamic Law and Society in the Modern World Indiana University Press 2011 ISBN 978-0-253-22310-4 p. 170.
- ↑ Robert W. Hefner Shariʻa Politics: Islamic Law and Society in the Modern World Indiana University Press 2011 ISBN 978-0-253-22310-4 p. 171.
- ↑ Bayram Balci Islam in Central Asia and the Caucasus Since the Fall of the Soviet Union Oxford University Press 2018 ISBN 978-0-19-005019-1 p. 53.
- ↑ Miller. The Movement: Circumspect Activism in Faith-Based Reform. Cambridge Scholars Publishing, 3 January 2013 — 2-bet. ISBN 978-1-4438-4507-6.
- ↑ SACMALI, AHMET (2019). RECONCILING RELIGION AND NATIONALISM: The Nur Movement in Modern Turkey (2002-2018) (Doctoral thesis). Durham University.
- ↑ Abu-Rabi'. Islam at the Crossroads: On the Life and Thought of Bediuzzaman Said Nursi. SUNY Press, 9 April 2003 — 280-bet. ISBN 978-0-7914-5700-9.
- ↑ ; Bo UtasThe Role of the State in West Asia. Swedish Research Institute in Istanbul, 2005 — 53-bet. ISBN 978-91-86884-13-0.
- ↑ Yavuz, Hakan (Autumn 1999). "Towards an Islamic Liberalism?: The Nurcu Movement and Fethullah Gülen". The Middle East Journal 53 (4): 584–605. https://www.jstor.org/stable/4329392.
- ↑ Odatv „Nurcular hakkında bu sırları ilk kez okuyacaksınız“ (tr). Odatv (2015-yil 11-iyul). Qaraldi: 2024-yil 25-dekabr.
- ↑ „Nurcular Hakkındaki Bilinmeyenler“ (tr-TR). Aktif Haber. 2016-yil 24-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 25-dekabr.
- ↑ „Gizli Düşmanların Fitne Planları“ (tr). husrevaltinbasak.info. Qaraldi: 2024-yil 25-dekabr.
- ↑ „Islamic Movements in Azerbaijan“ (en-US). Al-Mesbar Center (2018-yil 17-may). Qaraldi: 2025-yil 17-iyun.