Nozik al-Obid
| Nazik al-Abid نازك العابد | |
|---|---|
 Al-Obid Maysalun jangi (1920-yil) oldidan harbiy libosda | |
| Tavalludi |
Nozik Xotim al-Obid Bayhum 1887 |
| Vafoti |
1959 Damashq, Suriya |
| Taʼlimi | Istanbuldagi Ayollar kollejida qishloq xoʻjaligi boʻyicha bakalavr darajasi |
| Kasbi | ayollar huquqlari faoli, millatchi va Suriyadagi Usmoniylar hamda fransuz mustamlakachiligini tanqid qiluvchi |
Nazik al-Obid (arabcha: نازك العابد; 1887–1959) — „Arablarning Janna d’Arki“ nomi bilan tanilgan[1] suriyalik ayollar huquqlari faoli, millatchi, Suriyadagi Usmoniylar hamda fransuz mustamlakachiligini tanqid qilgan shaxs[2]. Maysalun jangi paytida Xalqaro Qizil Xoch va Qizil Yarim Oy Harakatining „Qizil yulduz“ jamiyatini tashkil etishdagi roli uchun Suriya armiyasida unvon olgan ilk ayol. Suriyada milliy mustaqillik va ayollarning ishlash hamda ovoz berish huquqi uchun kurashgan inqilobchi[3]:61.
Faolligi
Usmoniylar imperiyasiga qarshi
Al-Obid ayollarning saylov huquqi va Suriyaning Usmonylari bosqiniga qarshilik tarafdori boʻlgan. 1919-yilgi suriyalik ayollar harakati davrida Damashq gazetalarida koʻpincha erkak taxallusi ostida yozgan[4][5]:120. 1914-yilda ayollar huquqlarini himoya qiluvchi guruh tuzgan va Usmoniylar rahbariyati tomonidan Qohiraga surgun qilingan. U yerda 1918-yilda Usmoniylar imperiyasi qulaguniga qadar istiqomat qilgan[6]. 1919-yilda Obid Nur al-Fayha' (Damashq nuri) jamiyati va jurnalini, keyinroq 1922-yilda shu nomdagi maktabni tashkil etgan. Al-Obir urushda halok boʻlganlarning yetim qizlariga ingliz tili va tikuvchilik kurslarini taklif qilgan[5][3]:61.
Suriyaning fransuzlar tomonidan bosib olinishiga qarshi
Ayollar delegatsiyasi rahbari sifatida al-Obid King–Crane komissiyasi huzurida chiqish qilib, dunyoviy boshqaruv tarafdori ekanini koʻrsatish maqsadida amerikalik diplomatlar bilan roʻmolsiz uchrashgan hamda Fransiyaning Suriya ustidan mandat asosida hukmronlik oʻrnatishiga qarshi guvohlik bergan[6].
1920-yilda al-Obid Qizil yulduz uyushmasi „Qizil yarim oy jamiyati“ning dastlabki shaklini tuzdi va Amir Faysal tomonidan Suriya armiyasining faxriy prezidenti unvoni bilan taqdirlandi[7]. Obid 1920-yil iyulida Maysalun jangida fransuz qoʻshinlariga qarshi Suriya armiyasi tarkibida Qizil yulduz hamshiralariga boshchilik qilgan. Suriya armiyasi magʻlubiyatidan soʻng fransuz hukumati tomonidan surgun qilinganiga qaramay, Obid mamlakat ichida Suriyaning Janna d’Arki sifatida ulugʻlangan[7]. Suriyadagi ilk ayol general sifatida u harbiy forma va hijobsiz suratga tushgan, biroq konservatorlarning noroziligidan soʻng yana yopinchiqqa qaytgan[5]:128.
Fransuz hukumati 1921-yilda unga afv bergan va Obid siyosatdan chetda turish sharti bilan Suriyaga qaytgan[7]. Oʻsha yili Damashq nuri maktabini tashkil etgach[8]:95, fransuz maʼmuriyati uni hibsga olish bilan tahdid qilgan va u Suriyani tark etib Livanga qochgan[9].
Ayollar huquqlari
1933-yilda al-Obid „Niqabat al-Marʼa al-Amila“ (tarjimasi „Ishchi ayollar jamiyati“)ni tuzgan. U Suriyada ayollar nomidan mehnat masalalari ustida ishlagan hamda ayollar uchun siyosiy ozodlikka erishishning vositasi sifatida iqtisodiy ozodlikni targʻib qilgan[3]:73.
Shaxsiy hayoti
Al-Obid katta taʼsirga ega damashqlik oilada tugʻilgan[7]. Uning otasi Mustafo al-Obid Kirkda maʼmuriy ishlar bilan shugʻullangan zodagon kishi boʻlib, keyinroq Usmoniylar sultoni Abdulhamid II davrida imperiyaning Mosulga elchisi boʻlib ishlagan. Al-Obid sultonning sudyasi va maslahatchisi Ahmad Izzat posho al-Obidning jiyani edi[9]. Turkiyada yashagan paytida al-Obid turk, Amerika va fransuz maktablarida bir necha tillarni oʻrgangan. Istanbuldagi Ayollar kollejida qishloq xoʻjaligi yoʻnalishi boʻyicha bakalavr darajasini olgan[10].
1922-yilda Livanga surgun qilingach, al-Obid livanlik ziyoli va siyosatchi Muhammad Jamil Bayhum bilan tanishib, u bilan turmush qurgan[3]:59.
Manbalar
- ↑ Zachs, Fruma; Ben-Bassat, Yuval (2015). "Women's Visibility in Petitions from Greater Syria During the Late Ottoman Period". International Journal of Middle East Studies 47 (4): 765–781. doi:10.1017/S0020743815000975. ISSN 0020-7438. https://www.cambridge.org/core/journals/international-journal-of-middle-east-studies/article/womens-visibility-in-petitions-from-greater-syria-during-the-late-ottoman-period/ABED33CADE2BA7D14650DDF200A5952D.
- ↑ Al-Hassan Golley, Nawar; Homsi Vinson, Pauline „3“, . Mapping Arab Women's Movements : A Century of Transformations from Within. Cairo, Egypt: The American University in Cairo Press, 2012 — 67-bet. ISBN 9789774164989.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Zachs, Fruma (2013). "Muḥammad Jamīl Bayhum and the Woman Question". Die Welt des Islams 53 (1): 50–75. doi:10.1163/15700607-0003A0003.
- ↑ Talhami, Ghada. Historical dictionary of women in the Middle East and North Africa. Lanham, Md.: Scarecrow Press, 2013 — 11-bet. ISBN 978-1885942401.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 Thompson, Elizabeth (May 2011). "The woman's movement and its development. The colonial Welfare state in Syria (1920-1946)". Clio. Femmes, genre, histoire (33): 107–124. doi:10.4000/clio.10030. https://clio.revues.org/10030.
- ↑ 6,0 6,1 Moubayed, Sami. Steel & Silk: Men and Women who Shaped Syria 1900-2000. Cune Press, 2006 — 360-bet. ISBN 9781885942401.
- ↑ 7,0 7,1 7,2 7,3 Zachs, Fruma; Halevi, Sharon. Gendering Culture in Greater Syria: Intellectuals and Ideology in the Late Ottoman Period. I.B.Tauris, 2014 — 124-bet. ISBN 978-0857736727.
- ↑ Thompson, Elizabeth. Colonial Citizens: Republican Rights, Paternal Privilege, and Gender in French Syria and Lebanon. New York: Columbia University Press, 2000 — 121-bet. ISBN 9780231106603.
- ↑ 9,0 9,1 Meininghaus, Esther. Creating Consent in Ba'thist Syria: Women and Welfare in a Totalitarian State. I.B.Tauris, 2016. ISBN 9780857729774.
- ↑ Moubayed, Sami M.. Steel & silk : men and women who shaped Syria 1900-2000. Seattle, WA: Cune, 2006 — 360-bet. ISBN 9781885942401.
Adabiyotlar
- Moubayed, Sami M.. Steel & Silk: Men and Women who Shaped Syria 1900-2000. Cune Press, 2006 — 360--bet. ISBN 9781885942418.
Havolalar
Vikiomborda „Nozik al-Obid“ mavzusi boʻyicha mediafayllar bor.
