Nevzad xonim
| Nevzad xonim | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Tugʻilishi |
Nimet Bargu 1902-yil 2-mart Husayn bey saroyi, Vişnezade, Beshiktosh, Istanbul, Usmoniylar imperiyasi | ||||
| Vafoti |
23-iyun 1992-yil (90 yoshda) Goksu, Istanbul, Turkiya | ||||
| Dafn etilgan joy |
Karacaahmet qabristoni | ||||
| Turmush oʻrtogʻi |
| ||||
| Farzandlari |
Ikkinchi nikoh Fulan Seferoğlu Fulane Seferoğlu | ||||
| |||||
| Uy |
Bargu (tugʻilganidan) Usmoniylar (nikoh orqali) | ||||
| Otasi | Shabon afandi | ||||
| Onasi | Hadicha xonim | ||||
| Dini | Islom, sunniylik | ||||
Nevzad xonim (usmonli turkcha: نمت نوزاد خانم – „yosh qahramon“, asl ismi – Nimet Bargu, dastlab Nevzad xalfa, 1928-yildan keyin Nimet Seferoʻgʻlu nomini olgan; 1902-yil 2-martda tugʻilgan – 1992-yil 23-iyunda vafot etgan) – Usmoniylar imperiyasining soʻnggi sultoni Mehmed VI ning beshinchi xotini. Usmoniylar sultoniga turmushga chiqqan soʻnggi ayol[2].
Yoshligi
Nevzad xonim 1902-yil 2-martda Istanbulda tugʻilgan. Kelib chiqishi alban boʻlgan[2]. Asl ismi Nimet Bargu boʻlib, saroy bogʻboni Shabon afandi[3] va Hadicha xonimning qizi edi. Uning 2 yosh kichik Nesrin xonim ismli singlisi[4][5] hamda va Solih bey ismli ukasi boʻlgan[5]. Ammasining eri Husayn bey Nimet Nimet va uning singlisi Nesrinni imperiya haramiga taqdim etgan. U yerda Usmoniylar saroyi urf-odatlariga koʻra ismi Nevzad deb oʻzgartirilgan[6]. Shundan soʻng u Shahzoda Mehmed Ziyoyiddinning haramiga yuborilgan[4], u yerda Usmoniylarga dars bergan Safiya Ünüvarning shogirdi boʻlgan malikalar atrofida xalfa sifatida xizmat qilgan hamda ular bilan bir xil dars olib, tayyorgarlikdan oʻtgan. Uni Ceylanyar xonim ismli ayol tarbiyalagan. Mehmed 1918-yilda taxtga chiqqach, Nevzad xalfalardan biriga aylangan va sultonning saroyiga koʻchib oʻtgan[7][8].
Birinchi nikohi
Nevzad xonim 1921-yil 1-sentyabrda[2][9] Yıldız saroyida Mehmed VI ga turmushga chiqdi. U Usmoniylar sultoniga turmushga chiqqan soʻnggi ayol edi. Nikohdan soʻng unga „Ikkinchi Iqbol“ unvoni berildi, holbuki oʻsha paytda sultonning toʻrtinchi juft sifatida u „Toʻrtinchi Kadın“ unvoniga ega boʻlishi kerak edi[10][11]. Oʻsha paytda sulton Mehmed 61 yoshda, Nevzad esa 19 yoshda edi[12]. Nevzad bilan nikohi Mehmedning farzandlari va oilasi oʻrtasida avvaldan mavjud boʻlgan sovuq munosabatlarni yanada yomonlashtirdi. Bundan tashqari, Mehmed yangi yosh xotiniga shunchalik mahliyo boʻlib qolganki, haramdan chiqishni va undan ayrilishni istamas edi. Aynan shu sababli poytaxtda uning xatti-harakatlari haqida turli gʻiybat va mish-mishlar tarqalgan[13].
Nevzad xonimdan zurriyod qolmagan. Uning Yıldız saroyi hududida villasi bor edi[14]. Ismi Sadiru deb oʻzgartirilgan singlisi Nesrin uning bosh xizmatchi xonimiga aylangan[8]. Mehmed 1922-yilda taxtdan tushirilgach, Nevzad va Mehmedning boshqa oila aʼzolari Feriye saroyida qamoqqa olindi. Biroq Nevzad xalfa qiyofasida yashirincha u yerdan chiqib ketishga muvaffaq boʻldi[15]. Usmoniylar imperiyasi oila aʼzolari 1924-yil mart oyida surgun qilinganda, Nevzad sulolaning qondosh aʼzosi boʻlmaganligi sababli Istanbulda qolgan[16]. Mehmedning tinimsiz iltimoslariga binoan u va singlisi Nesrin 1924-yil mayda taxtdan tushirilgan sulton huzuriga San-Remoga borgan[1][2][16].
Nevzad 1926-yil 15-mayda Mehmed vafot etgan paytda uning yonida edi[17][18]. Sultonning opasi Mediha Sultonning oʻgʻli Sultonzoda Sami bey Nevzad bilan yuzlashib, Mehmed oʻldirilgan boʻlishi mumkin degan fikrga keldi. Sami bey togʻasining oʻlimiga Nevzadning aloqasi boʻlishi mumkin degan shubhaga bordi. U Nevzadni soʻroq qildi, soʻngra sultonning sandiqlariga qoʻshib Nevzadning shaxsiy mol-mulkini ham muhrlab yopib qoʻydi[19]. Mehmedning oʻlimidan koʻp oʻtmay, Nevzad singlisi bilan Istanbulga qaytdi[20].
Ikkinchi nikohi
1928-yilda Nevzad kapitan Ziyo bey Seferoğluga turmushga chiqdi[1][21] va uning ismini Nimet Seferoğlu deb oʻzgartirdi[21]. Nevzadning bu nikohdan bir oʻgʻli va bir qizi boʻlgan[21].
Xotiralar
1937-yilda Nevzad „Yıldız’dan San Remoʻya“ nomi ostida xotiralarini nashr ettirdi[22]. Xotiralar „Tan“ gazetasida chop etildi va undan Sulton Mehmed VI haqida eʼtiborga molik maʼlumotlar olindi. Biroq oʻsha davrda xotiralarning ishonchliligi borasida jiddiy munozaralar bor edi. 1937-yilda oʻz xotiralarini eʼlon qilgan boʻlsa-da, Nevzad sulton haqida gapirishdan bosh tortgan. 1974-yilda bir jurnalist undan sulton Mehmed VI bilan hayoti qanday kechgani haqida soʻraganda, u: „Men u davrni yuragimning tubiga koʻmib qoʻyganman“, deya javob bergan[23].
Vafoti
Nevzad xonim 1992-yil 23-iyunda 90 yoshida Istanbuldagi saroyida vafot etgan[24].
Farzandlari
Nevzad xonimning Mehmed VI dan farzandi boʻlmagan. Ikkinchi nikohidan bir oʻgʻil va bir qizi boʻlgan.
- Fülan Seferoğlu
- Fülane Seferoğlu
Mukofoti
- 1-darajali Xayriya ordeni, 1921-yil 4-sentyabr[25]
Yana qarang
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 1,2 Sakaoğlu 2008, s. 708.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Uluçay 2011, s. 264.
- ↑ Açba 2004, ss. 123, 125.
- ↑ 4,0 4,1 Açba 2004, s. 126.
- ↑ 5,0 5,1 Açba 2004, s. 123.
- ↑ Açba 2004, ss. 125–126.
- ↑ Brookes 2010, s. 269.
- ↑ 8,0 8,1 Açba 2004, s. 127.
- ↑ Sakaoğlu 2008, s. 707.
- ↑ Açba 2004, s. 124.
- ↑ Aredba, Rumeysa; Açba, Edadil. Sultan Vahdeddin'in San Remo Günleri. Timaş Yayınları, 2009 — 28-bet. ISBN 978-9-752-63955-3.
- ↑ Brookes 2010, s. 269 n. 65.
- ↑ Brookes 2010, s. 269 n. 67.
- ↑ Brookes 2010, s. 270.
- ↑ Brookes 2010, s. 271.
- ↑ 16,0 16,1 Açba 2004, s. 198.
- ↑ Bardakçı, Murat. Neslishah: The Last Ottoman Princess. Oxford University Press, 2017 — 85–86-bet. ISBN 978-9-774-16837-6.
- ↑ Yanatma 2007, ss. 89–90.
- ↑ Yanatma 2007, s. 91.
- ↑ Açba 2004, s. 180 n. 9.
- ↑ 21,0 21,1 21,2 Günay Günaydın. Haremin son gülleri. Mevsimsiz Yayınları, 2006 — 134-bet. ISBN 978-9944-987-03-5.
- ↑ Brookes 2010, s. 286.
- ↑ Yanatma 2007, s. 86 n. 199.
- ↑ Açba 2004, s. 194.
- ↑ Açba 2004, s. 125.
Adabiyotlar
- Açba, Leyla. Bir Çerkes prensesinin harem hatıraları. L & M, 2004. ISBN 978-9-756-49131-7.
- Brookes, Douglas Scott. The Concubine, the Princess, and the Teacher: Voices from the Ottoman Harem. University of Texas Press, 2010. ISBN 978-0-292-78335-5.
- Sakaoğlu, Necdet. Bu mülkün kadın sultanları: Vâlide sultanlar, hâtunlar, hasekiler, kadınefendiler, sultanefendiler. Oğlak Yayıncılık, 2008. ISBN 978-9-753-29623-6.
- Uluçay, Mustafa Çağatay. Padişahların kadınları ve kızları. Ankara: Ötüken, 2011. ISBN 978-9-754-37840-5.
- Yanatma, Servet. The Deaths and Funeral Ceremonies of Ottoman Sultans (From Sultan Mahmud II TO Sultan Mehmed VI Vahideddin). Boğaziçi University, 2007.