Neo-nuar
_-_Lobby_Card.jpg)
Neo-nuar — 1970-yillarda, Yangi Gollivud davrida shakllangan kino janri boʻlib[1][2], asosan klassik nuar film usullarining oʻzgacha talqin qilinishi va vizual uslubi bilan bogʻliq hamda 1940- va 1950-yillardagi Amerika nuari mavzularini zamonaviy auditoriya uchun moslashtiradi[3]. Koʻpincha yorqin ranglar va yuqori kontrastli tasvirlar, zoʻravonlik yoki shahvoniylikning yanada ochiq-oydin tasvirlanishi[4], tematik motivlar hamda chiziqli boʻlmagan hikoya qilish yoki montajdan foydalaniladi[5][6] .
1970-yillar va 1980-yillarning oʻrtalarida „neo-nuar“ atamasi Roman Polanskining „Chinatown“ (1974), Martin Scorsesening „Taxi Driver“ (1976), Sydney Pollakning „Absence of Malice“ (1981), Ridley Scottning „Blade Runner“ (1982), Paul Verhoevenning „The Fourth Man“ (1983-yil) va David Lynchning „Blue Velvet“ (1986) kabi filmlar tufayli ommaviylik choʻqqisiga chiqdi. Fransuzcha „film noir“ atamasi ingliz tiliga soʻzma-soʻz „black film“ („qora film“) deb tarjima qilinadi[7], bu koʻpincha soyali kinematografik uslubda taqdim etiladigan mash’um hikoyalarni anglatadi. Neo-nuar shunga oʻxshash uslubga ega, biroq unda mavzular, mazmun, uslub va vizual elementlar yangilangan.
Taʼrifi
Neo-nuar neologizmi, „yangi“ soʻzi uchun yunoncha old qoʻshimchadan foydalangan holda, Mark Konard tomonidan „klassik nuar davridan keyin paydo boʻlgan, nuar mavzulari va nuar hissiyotini oʻz ichiga olgan har qanday film“ deb taʼriflanadi. Boshqa bir taʼrif uni koʻpincha turli janrlarni sintez qiladigan, shu bilan birga nuar filmining asosiy tuzilmasini oldingi planga chiqaradigan keyingi nuar deb tavsiflaydi[8].
Tarixi
„Nuar“ atamasi 1946-yilda tanqidchi Nino Frank tomonidan muomalaga kiritilgan va 1955-yilda fransuz tanqidchilari Raymond Borde hamda Etienne Chaumeton tomonidan ommalashtirilgan[7]. Bu atama 1980-yillardan boshlab, uslubning qayta tiklanishi bilan birga yana keng isteʼmolga qaytdi.
Klassik film nuar davri odatda 1940-yillarning boshidan 1950-yillarning oxirigacha boʻlgan davrni oʻz ichiga oladi. Filmlar koʻpincha Amerika kriminal romanlarining ekranizatsiyasi boʻlib, ular „hardboiled“ deb ham taʼriflangan. Baʼzi mualliflar bu atamalarga qarshilik koʻrsatishgan. Masalan, „The Postman Always Rings Twice“ (1934) va „Double Indemnity“ (1943) asarlari muallifi James M. Cain shafqatsiz detektiv adabiyotining asosiy vakillaridan biri hisoblanadi. Har ikkala roman kriminal film sifatida ekranlashtirilgan, birinchisi bir necha bor. Caindan shunday iqtibos keltiriladi: „Men hech qanday maktabga, shafqatsiz detektiv yoki boshqasiga mansub emasman va ishonamanki, bu deb ataladigan maktablar asosan tanqidchilarning xayolotida mavjud boʻlib, haqiqatda boshqa hech qayerda ularga monand narsa yoʻq“[9].
Manbalar
- ↑ Team, LTX Studio „What Is Film Noir? Examples & Style Explained | LTX Studio“ (en). ltx.studio. Qaraldi: 2025-yil 10-dekabr.
- ↑ Nette, Andrew „10 Underappreciated American Noirs of the Late 1950s and the 1960s“ (en-US). CrimeReads (2021-yil 23-noyabr). Qaraldi: 2025-yil 14-oktyabr.
- ↑ on, David Olsson „Top 30 Best Neo-Noir Films, Ranked for Filmmakers“ (en-US). www.studiobinder.com (2019-yil 18-noyabr). Qaraldi: 2025-yil 14-oktyabr.
- ↑ „Neo-noir“. Encyclopedia Britannica (2024-yil 28-oktyabr). Qaraldi: 2024-yil 26-noyabr.
- ↑ Oxford Academic. Film Noir and the Cinema of Paranoia.
- ↑ „Neo-Noir Film Genre: 4 Common Traits of the Neo-Noir Genre - 2025“ (en). MasterClass. Qaraldi: 2025-yil 14-oktyabr.
- ↑ 7,0 7,1 Borde, Raymond; Chaumeton, Etienne. A panorama of American film noir (1941–1953). San Francisco: City Lights Books, 2002. ISBN 978-0872864122.
- ↑ Pettey, Homer B.. International Noir. Edinburgh: Edinburgh University Press, 2014 — 62-bet. ISBN 9780748691104.
- ↑ O'Brien, Geoffrey. Hardboiled America – The Lurid Years of Paperbacks. New York; Cincinnati: Van Nostrand Reinhold, 1981 — 71–72-bet. ISBN 0-442-23140-7.
Havolalar
- Arnett, Robert (Fall 2006). "Eighties Noir: The Dissenting Voice in Reagan's America". Journal of Popular Film and Television 34 (3): 123–129. doi:10.3200/JPFT.34.3.123-129. https://archive.org/details/sim_journal-of-popular-film-television_fall-2006_34_3/page/123.
- Conard, Mark T.. The Philosophy of Neo-noir. Lexington, Ky.: The University Press of Kentucky, 2007. ISBN 978-0-8131-2422-3. The Philosophy of Neo-noir Google Booksda.
- Hirsch, Foster. Detours and Lost Highways: A Map of Neo-Noir. New York: Proscenium Publishers, 1999. ISBN 0-87910-288-8. Detours and Lost Highways: A Map of Neo-Noir Google Booksda.
- Martin, Richard. Mean Streets and Raging Bulls: The Legacy of Film Noir in Contemporary American Cinema. Lanham, Md.: Scarecrow Press, 1997. ISBN 0-8108-3337-9.
- Snee, Brian J. (July 2009). "Soft-boiled Cinema: Joel and Ethan Coens' Neo-classical Neo-noirs". Literature/Film Quarterly 37 (3). http://www.thefreelibrary.com/Soft-boiled+cinema%3a+Joel+and+Ethan+Coens'+neo-classical+neo-noirs.-a0204565670.[sayt ishlamaydi]