Muvassin masjidi

Muvassin masjidi
	Masjid
	Muvassin masjidi; arabcha: جامع المواسين‎‎
Mamlakat	Marokash
Shahar	Marokash
Koordinatalar	31°37′46″N 7°59′22″W / 31.62944°N 7.98944°W
Yoʻnalishi	sunniy
Masjid turi	Jomeʼ-Masjid
Meʼmoriy uslub	Marokash meʼmorchiligi
Asoschi	Abdulloh al-Gʻolib
Binokorlik	1562—1573
Minoralar soni	1 ta
Minoralar soni	1 ta
Qurilish materiallari	gʻisht, yogʻoch
Holati	amaldagi
Tarovih
Saharlik va iftorlik

Movassin masjidi yoki Muvassin masjidi^[1]^[2] (arabcha: جامع المواسين‎‎) — Marokashning Marokash shahridagi Movassin mahallasida joylashgan yirik masjid. U XVI asrda Saʼdiylar sultoni Abdulloh al-Gʻolib buyrugʻi bilan qurilgan. Masjid yangi qayta qurilgan mahalla uchun jome masjidi sifatida xizmat qilishi moʻljallangan boʻlib, madrasa, hammom, kutubxona va Movassin favvorasini ham oʻz ichiga olgan yirik diniy-xayriya majmuasining markaziy qismi hisoblangan. Masjidning oʻzi ushbu davrdagi Marokash meʼmorchiligiga xos tarzda qurilgan, faqat uning minorasi nisbatan past va sodda boʻlishi bilan ajralib turadi.

Etimologiyasi

„Movassin“ (yoki muvāssīn) nomining kelib chiqishi aniq emas^[3]^[4]^[5].

Tarixchi Gaston Deverdun bu nom mahallada yashagan shariflar oilasi bilan bogʻlanadi degan xalq orasidagi qarashni qayd etadi. Shu sababli masjid baʼzan Jami' al-Ashraf („Shariflar masjidi“) deb ham ataladi^[5]. Biroq tarixchilar bunday oila mavjud boʻlganini tasdiqlovchi aniq dalil topa olmagan^[5]^[6]^:34.

Deverdunning yana bir taxminiga koʻra, bu nom arab tilidagi „pichoq yasovchilar“ yoki „pichoqsozlar“ maʼnosini bildiruvchi soʻzdan kelib chiqqan boʻlishi mumkin. Bu hududning asosiy koʻchasida ilgari hunarmandlar faoliyat yuritganini bildiradi^[5]. Iñigo Almela ham ushbu talqinni eng ehtimolli deb hisoblaydi, ammo bu masala hanuz bahsli ekanini taʼkidlaydi^[4].

Tarixi

Masjid Saʼdiylar sultoni Moulay Abdulloh al-Gʻolib tomonidan buyurtma qilingan^[6]. Qurilish ishlari 1562–1563-yillar (hijriy 970-yil) va 1572–1573-yillar oraligʻida olib borilgan^[6].

1557–1558-yillarda sulton shahar yahudiy aholisini qasba (qirollik qal’asi) yaqinidagi hududga koʻchirishni buyurgan. Natijada yangi yahudiy mahallasi — mellah tashkil etilgan va u hozirgi davrgacha mavjud boʻlib kelgan. Mellah qurilishi taxminan 1562–1563-yillarda yakunlangan^[7].

Eski yahudiy mahallalarining boʻshab qolishi shaharda katta hududlarni qayta qurish imkonini yaratdi. Movassin masjidi, shuningdek qurilishi biroz avval boshlangan Bab Doukkala masjidi bilan birga, bu hududda yangi „namunaviy“ mahallalar barpo etish va Marokash shahrini yangilash rejasining bir qismi boʻlgan^[7]^[2].

Bab Doukkala masjidi kabi, u ham masjid bilan bir qatorda madrasa, kutubxona, boshlangʻich maktab, hammom (jamoat hammomi), tahoratxona (midaʼa) va hojatxonalar, hayvonlar uchun suv icish joyi hamda aholi uchun suv tarqatiladigan jamoat favvorasini oʻz ichiga olgan yagona diniy va fuqarolik majmuasi sifatida loyihalashtirilgan^[6].

Meʼmorchiligi va tuzilishi

Masjid oʻzaro tutashgan bir nechta inshootlardan iborat majmuaning eng yirik qismi hisoblanadi. Ushbu majmua tarkibiga midaʼa (tahoratxona), hammom (jamoat hammomi), kutubxona, bolalar uchun Qur’on oʻqish maktabi, madrasa (hozir mavjud emas) hamda ayniqsa oʻsha davrda mashhur boʻlgan jamoat favvorasi va hayvonlar uchun suv ichish qismi kiradi.

Yana qarang

Manbalar

↑ „Marrakesh“, The Grove Encyclopedia of Islamic Art and Architecture. Oxford University Press, 2009. ISBN 9780195309911.
↑ ^2,0 ^2,1 ^2,2 Manba xatosi: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named :1
↑ Bloom, Jonathan M.. Architecture of the Islamic West: North Africa and the Iberian Peninsula, 700-1800. Yale University Press, 2020 — 249-bet. ISBN 9780300218701.
↑ ^4,0 ^4,1 Almela, Iñigo (2019). "Religious Architecture as an Instrument for Urban Renewal: Two Religious Complexes from the Saadian Period in Marrakesh". Al-Masāq 31 (3): 272–302. doi:10.1080/09503110.2019.1589973.
↑ ^5,0 ^5,1 ^5,2 ^5,3 Deverdun, Gaston. Marrakech: Des origines à 1912. Rabat: Éditions Techniques Nord-Africaines, 1959 — 358-bet.
↑ ^6,0 ^6,1 ^6,2 ^6,3 Salmon, Xavier. Marrakech: Splendeurs saadiennes: 1550-1650 (fr). Paris: LienArt, 2016 — 34–76-bet. ISBN 9782359061826.
↑ ^7,0 ^7,1 Wilbaux, Quentin. La médina de Marrakech: Formation des espaces urbains d'une ancienne capitale du Maroc. Paris: L'Harmattan, 2001. ISBN 2747523888.

Havolalar

Vikiomborda „Muvassin masjidi“ mavzusi boʻyicha mediafayllar bor.

Masjid haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, ZiyoSferaga yordam berishingiz mumkin.

[:24-1] „Marrakesh“, The Grove Encyclopedia of Islamic Art and Architecture. Oxford University Press, 2009. ISBN 9780195309911.

[:1-2] 2,0 ^2,1 ^2,2 Manba xatosi: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named :1

[3] Bloom, Jonathan M.. Architecture of the Islamic West: North Africa and the Iberian Peninsula, 700-1800. Yale University Press, 2020 — 249-bet. ISBN 9780300218701.

[:17-4] 4,0 ^4,1 Almela, Iñigo (2019). "Religious Architecture as an Instrument for Urban Renewal: Two Religious Complexes from the Saadian Period in Marrakesh". Al-Masāq 31 (3): 272–302. doi:10.1080/09503110.2019.1589973.

[:27-5] 5,0 ^5,1 ^5,2 ^5,3 Deverdun, Gaston. Marrakech: Des origines à 1912. Rabat: Éditions Techniques Nord-Africaines, 1959 — 358-bet.

[:32-6] 6,0 ^6,1 ^6,2 ^6,3 Salmon, Xavier. Marrakech: Splendeurs saadiennes: 1550-1650 (fr). Paris: LienArt, 2016 — 34–76-bet. ISBN 9782359061826.

[:0-7] 7,0 ^7,1 Wilbaux, Quentin. La médina de Marrakech: Formation des espaces urbains d'une ancienne capitale du Maroc. Paris: L'Harmattan, 2001. ISBN 2747523888.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]