Mushrikun

Mushrikun (arabcha: المشركون‎‎ yoki arabcha: المشركين‎‎, birlikda mushrik arabcha: مشرك‎‎) — Qurʼonda milodiy VII asr boshlarida paygʻambar Muhammad va uning izdoshlariga qarshi chiqqan musulmon boʻlmagan arablarni ifodalash uchun qoʻllanilgan atama. Bu atama shirk otidan kelib chiqqan boʻlib, „Allohga sherik qoʻshuvchilar“, yaʼni „Allohga boshqani sherik qiluvchilar“ va Allohga boshqa ilohni teng qoʻyuvchilar" deb tarjima qilinishi mumkin. Ayrim olimlarning fikricha, Qurʼonda tanqid qilingan mushriklar aslida monoteistlar yaʼni (yakkaxudolik tarafdorlari) yoki henoteistlar (bir oliy xudoni tan olgan holda boshqa ilohlarga ham sigʻingan kishilar) boʻlgan deb hisoblaydi.

Muhammad paygʻambar oʻzini paygʻambarligini eʼlon qilganidan soʻng mushrikun endigina shakllanayotgan musulmon jamoasi aʼzolarini taʼqib qila boshladilar. Ularga Amr ibn Hishom boshchilik qilgan. Mushriklar va musulmonlar oʻrtasidagi ziddiyatlar kuchayib borgach, Muhammad paygʻambar va uning sahobalari qoʻshni Madina shahriga hijrat qilgan. U yerda Muhammad paygʻambarga shahar boshqaruvi taklif qilingan. Madinada islomiy davlat tuzildi; u mushriklar tomonidan keskin qarshilikka uchradi va keyinchalik har ikki tomon 624-yilda Badr jangida toʻqnashdi, natijada ular magʻlubiyatga uchradi.

Etimologiyasi

Arabcha mushrikun atamasi (mushrik soʻzining koʻpligi) ashraka („(kimnidir) sherik qilish; sherik qoʻshish“) feʼlidan yasalgan ish-harakat egasini bildiruvchi ot boʻlib, uning oʻzakdosh oti shirkdir. Bu atama „(Allohga) sherik qoʻshuvchilar“, yaʼni „Allohga [sherik] qoʻshadiganlar“ va „Allohga teng qilib boshqa bir ilohni qoʻyadiganlar“ deb tarjima qilinishi mumkin. Qurʼonning zamonaviy inglizcha tarjimalarida u koʻpincha „polyteistlar“ („koʻpxudolilar“) deb tarjima qilinadi (ammo quyidagi Diniy oʻzlik va amaliyotlar boʻlimiga qarang). Shirk va mushrikun atamalari „polyteizm“ soʻziga nisbatan koʻproq qoralash maʼnosini anglatadi.

Yana qarang

• Shirk
• Kofir
• Zimmiy
• Ridda
• Ahl ul-kitob

Adabiyotlar

• Al-Azmeh, Aziz. So‘nggi antik davrda Islomning vujudga kelishi: Alloh va Uning xalqi. Cambridge University Press, 2017. ISBN 978-1-316-64155-2. 
• The History of al-Ṭabarī, Volume X: The Conquest of Arabia, A.D. 632–633/A.H. 11, SUNY Series in Near Eastern Studies.. Albany, New York: State University of New York Press, 1993. ISBN 978-0-7914-1071-4. 
• Grasso, Valentina A. „Qur’ondagi xudolar: so‘nggi antik davrda Ḥijāziy henoteizmning yuksalishi“, . Islom kelib chiqishlarini o‘rganish. De Gruyter, 25 October 2021 — 297–324-bet. DOI:10.1515/9783110675498-013. ISBN 978-3-11-067549-8. 
• Lindstedt, Ilkka. Muhammad va uning izdoshlarining kontekstdagi o‘rni: so‘nggi antik davr Arabistonining diniy xaritasi. Leiden: Brill, 2023. ISBN 978-90-04-68713-4. 
• Robin, Christian J. „Arabiston va Efiopiya“, . So‘nggi antik davr bo‘yicha Oksford qo‘llanmasi, Oxford handbooks. Oxford: Oxford University Press, 2012 — 247–332-bet. ISBN 978-0-19-533693-1. 
• Sinai, Nicolai „Ko‘pxudolik“. Encyclopaedia of Islam Three Online. Brill (2018). Qaraldi: 2026-yil 23-aprel.
• Watt, W. Montgomery (1960). "Abū Sufyān". in Gibb, H. A. R.. Encyclopaedia of Islam. Volume I: A–B (2nd nashri). Leiden: E. J. Brill. p. 151. OCLC 495469456. https://referenceworks.brillonline.com/search?s.q=Ab%C5%AB+Sufy%C4%81n&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-of-islam-2&search-go=Search. 
• Watt, Montgomery William. Muhammad: payg‘ambar va davlat arbobi. London: Oxford University Press, 1961. ISBN 9780198810780.