Muhammad ibn Yoqut
Abu Bakr Muhammad ibn Yaqut (arabcha: أبو بكر محمد بن ياقوت) – 930–935-yillarda Abbosiy xalifaligida yuz bergan notinch siyosiy voqealarda muhim rol oʻynagan davlat arbobi. Ayniqsa, 932–934-yillarda hukmronlik qilgan xalifa al-Qohir davrida va xalifa ar-Radiy taxtga chiqqan ilk oylarda xalifalikdagi eng qudratli shaxslardan biri boʻlgan. Biroq raqiblari uning lavozimdan olinishi va hibsga olinishiga sababchi boʻlishgan. 935-yil aprelida qamoqqa tashlangan va oradan koʻp oʻtmay qamoqda vafot etgan.
Al-Muqtadir hukmronligi davrida
Otasi Yoqut 930-yilda xalifa al-Muqtadir (h. 908–932) davrida saroy bosh xizmatkori (hojib) lavozimida xizmat qilayotgan paytda Muhammadning oʻzi Abbosiylar xalifaligi poytaxti Bagʻdodda xavfsizlik kuchlari boshligʻi (shurta) etib tayinlandi. Oʻsha davrda shahar harbiy guruhlar oʻrtasidagi qurolli toʻqnashuvlar bilan toʻlib-toshgan edi. 930-yil fevral oyida yuz bergan shunday toʻqnashuvlardan birida Muhammad Hujariyya otliq qoʻshini tomonida turib bu ishlarga aralashdi, raqib piyoda askarlarini shahardan chekinishga majbur qildi, shaharni tark etmagan qora tanli afrikalik askarlarning bir boʻlinmasi esa taslim boʻldi[1]. Biroq bir necha oy oʻtib, bu askarlar maoshning kechikishi tufayli isyon koʻtardilar va natijada Bagʻdoddan chiqarib yuborildilar. Shundan keyin ular Vosit yaqinida Abbosiylar bosh qoʻmondoni Muʼnis al-Muzaffar tomonidan hujumga uchrab, butunlay yoʻq qilindi[1].
Ammo oradan koʻp oʻtmay, Muhammad va Mu’nis oʻrtasida kelishmovchilik yuzaga keldi va 931-yil iyun/iyul oylarida Muhammad ishdan boʻshatildi. Mu’nis uning surgun qilinishini talab qildi. Dastlab qarshilik koʻrsatgan boʻlsa-da, xalifa al-Muqtadir oxir-oqibat Mu’nisning bosimiga boʻysundi va 931-yil iyul oyida Muhammadni uzoq Seyiston viloyatiga joʻnatdi[1]. Ammo al-Muqtadir Mu’nis bilan kelishmovchilikka borgach, Muhammad yana shaharga chaqirib olindi va 932-yil yanvar oyida u Bagʻdodga qaytib keldi[1]. Muhammad Takritga yuborilgan qoʻshin boshligʻi etib tayinlandi, biroq Mu’nis Mosuldan Bagʻdod tomonga harakatlana boshlagach, Muhammad va uning ittifoqchisi Said ibn Hamdon jang qilmasdan turib orqaga chekindilar[1].
Manbalar
Adabiyotlar
- Zetterstéen, K. V. (1993). "Muḥammad b. Yāḳūt". in Bosworth, C. E.. Encyclopaedia of Islam. Volume VII: Mif–Naz (2nd nashri). Leiden: E. J. Brill. 413–414 b. doi:10.1163/1573-3912_islam_SIM_5374. ISBN 978-90-04-09419-2. https://referenceworks.brillonline.com/search?s.q=Mu%E1%B8%A5ammad+b.+Y%C4%81%E1%B8%B3%C5%ABt&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-of-islam-2&search-go=Search.