Muflih at-Turkiy
Muflih at-Turkiy (arabcha: مفلح التركي; 872-yil 2-aprelda vafot etgan) – IX asr oʻrtalarida Abbosiylar xalifaligining turk harbiy zobiti. Samarradagi anarxiya voqealarida muhim rol oʻynagan va keyinchalik Iroq janubida sodir boʻlgan Zanjilar qoʻzgʻoloniga qarshi jangda halok boʻlgan.
Faoliyati
Muflih at-Turkiy qoʻmondon Muso ibn Bugʻo al-Kabirning yaqin hamkori boʻlgan[1]. Uning nomi ilk bor solnomachi at-Tabariy tomonidan 865–866-yillardagi fuqarolar urushi voqealarida tilgan olingan. Bu urushda Muflih Bagʻdod shahrini qamal qilgan qoʻshin tarkibida boʻlgan[2]. Urushdan soʻng, 867-yilda Muso Jibal hokimi etib tayinlangan. Jibalda boʻlgan davrida Muhlif Musoning oʻrinbosari sifatida xizmat qilib, bir nechta harbiy yurishlarda ishtirok etgan. Hamadon va al-Karaj yaqinida Dulofiylar hukmdori Abdulaziz ibn Abu Dulafni magʻlub etgan[2] hamda Qum aholisiga qarshi hujum qilgan[2].
869-yilda Muflih Zaydiy isyonchisi al-Hasan ibn Zayd tomonidan nazorat qilinadigan Tabariston viloyatiga kirib bordi. U yerda al-Hasanni magʻlub etib, Sari va Omul hududlarini egallashga muvaffaq boʻldi. Shundan soʻng, al-Hasan qochib ketgan Daylam mintaqasiga yoʻl oldi[3]. Biroq safar chogʻida Muso tomonidan poytaxt Samarra shahriga chaqirib olindi. Shu sababli Muflih Tabaristonni tashlab ketdi va al-Hasan ushbu hududda yana qayta oʻz hukmronligini tikladi[4].
Samarraga qaytib kelgach, Muflih xalifa al-Muhtadiyning (h. 869–870) qisqa hukmronligi davrida Musoning yaqin tarafdorlaridan biriga aylandi[5]. U Musoning raqibi boʻlgan sarkarda Solih ibn Vosifning hokimiyatdan agʻdarilishida ishtirok etdi, shuningdek, xalifani taxtdan agʻdarish fitnasida ham qatnashgan deb gumon qilindi[4]. 870-yilda Muso, Muflih va Bayakbak Yuqori Mesopotamiyaga joʻnab ketdi va u yerda xorijiylar yetakchisi Musavvirga qarshi jang qilib, uni qochishga majbur etdilar[4]. Shu safar davomida Muso va Muflih al-Muhtadiy ularni lavozimdan olib tashlash, hibsga olish yoki oʻldirish rejasini tuzayotganini eshitib, yurishni tark etishdi va qoʻshinlari bilan birga Samarra tomon yoʻl olishdi. Yuzaga kelgan siyosiy inqiroz davomida al-Muhtadiy taxtdan agʻdarildi va oʻldirildi, Muso va Muflih esa poytaxtga qaytishga muvaffaq boʻldi[4].
Manbalar
- ↑ Gordon 2001.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Saliba 1985.
- ↑ Ibn Isfandiyar 1905.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 Waines 1992.
- ↑ Kennedy 2001.
Adabiyotlar
- Gordon, Matthew S.. The Breaking of a Thousand Swords: A History of the Turkish Military of Samarra (A.H. 200–275/815–889 C.E.). Albany, New York: State University of New York Press, 2001. ISBN 0-7914-4795-2.
- Ibn al-Athir, 'Izz al-Din. Al-Kamil fi al-Tarikh, Vol. 6. (Arabic). Beirut: Dar al-'Ilmiyyah, 1987.
- Ibn Isfandiyar, Muhammad ibn al-Hasan. An Abridged Translation of the History of Tabaristan, Compiled About A.H. 613 (A.D. 1216)., Trans. Edward G. Browne., Leyden: E.J. Brill, 1905.
- Kennedy, Hugh. The Armies of the Caliphs: Military and Society in the Early Islamic State. London and New York: Routledge, 2001. ISBN 0-415-25093-5.
- Al-Mas'udi, Ali ibn al-Husain. Les Prairies D'Or, Tome Huitieme., Trans. C. Barbier de Meynard (French), Paris: Imprimerie Nationale, 1874.
- The History of al-Ṭabarī, Volume XXXV: The Crisis of the ʿAbbāsid Caliphate: The Caliphates of al-Mustaʿīn and al-Muʿtazz, A.D. 862–869/A.H. 248–255, SUNY Series in Near Eastern Studies.. Albany, New York: State University of New York Press, 1985. ISBN 978-0-87395-883-7.
- The History of al-Ṭabarī, Volume XXXVI: The Revolt of the Zanj, A.D. 869–879/A.H. 255–265, SUNY Series in Near Eastern Studies.. Albany, New York: State University of New York Press, 1992. ISBN 978-0-7914-0763-9.