Mualliflik huquqini jamoaviy asosda boshqaradigan tashkilot

Mualliflik huquqini jamoaviy asosda boshqaradigan tashkilot (shuningdek, mualliflik huquqi jamiyati, mualliflik huquqi boʻyicha jamlovchi agentlik, litsenziyalash agentligi yoki jamoaviy boshqaruv tashkiloti deb ham yuritiladi^[1]^[2]^[3]) — mualliflik huquqi qonunchiligi yoki xususiy kelishuv asosida tashkil etilgan, mualliflar nomidan mualliflik huquqi obyektlarini litsenziyalaydigan hamda huquqlarni jamoaviy boshqarish faoliyati bilan shugʻullanadigan nodavlat tuzilma^[4]. Mualliflik huquqi jamiyatlari mualliflik huquqi bilan himoyalangan asarlardan foydalaniladigan barcha tadbirlar va joylarni kuzatib boradi hamda ushbu jamiyatda roʻyxatdan oʻtgan huquq egalariga bunday foydalanish uchun haq toʻlanishini taʼminlaydi. Mazkur jamiyat oʻz veb-saytlarida tariflar tizimini eʼlon qiladi va har bir tranzaksiyadan nominal maʼmuriy toʻlov yigʻib oladi.

Mualliflik huquqi jamiyatlari intellektual mulk obyektlarini litsenziyalash va boshqarish uchun tizimlashgan organga boʻlgan ehtiyoj tufayli vujudga kelgan hamda rivojlangan. Bunday jamiyatlarsiz restoranlar, savdo markazlari va yirik tadbirlar tashkilotchilari kabi foydalanuvchilar uchun har bir mualliflik huquqi egasidan alohida-alohida litsenziya olish va ular bilan shartnoma shartlarini kelishish mutlaq imkonsiz boʻlar edi. Mualliflik huquqi jamiyatlari oʻzlari vakillik qilayotgan mualliflar nomidan narxlar boʻyicha muzokaralar olib boradi hamda tariflarni belgilaydi, bu esa foydalanuvchilar va huquq egalari oʻrtasidagi kuchlar nomutanosibligini tenglashtiradi. Mualliflik huquqi jamiyatlarining lobbichilik kuchi, ayniqsa, mualliflar va huquq egalari koʻpincha noqulay sharoitga tushib qoladigan musiqa sanoati kabi sohalarda muhim ahamiyatga ega. Musiqa strimingi (onlayn tinglash) inqilobi ham dastlab musiqa sanoatidagi ana shu kuchlar nomutanosibligiga qarshi zarba sifatida baholangan edi. Texnologiyalarning rivojlanishi hamda Spotify, Apple Music va Pandora kabi musiqa agregatorlarining taʼsiri mualliflik huquqini litsenziyalashning amaldagi tizimini oʻzgartirmoqda va kelajakda mualliflik huquqi jamiyatlarini butunlay keraksiz qilib qoʻyishi mumkin^[5].

Mualliflik huquqi jamiyatlari tizimi barcha mamlakatlarda oʻxshash boʻlsa-da, ularning sohaga boʻlgan taʼsiri va ish yuritish uslubi davlatdan davlatga farq qiladi.

Vazifalari

Mualliflik huquqi jamiyatlari huquq egalaridan asarlarni litsenziyalash huquqini qoʻlga kiritish, soʻngra ushbu asarlar boʻyicha muzokaralar olib borish va ularni boshqa shaxslarga litsenziya asosida taqdim etish orqali faoliyat koʻrsatadi. Ular odatda muayyan bir tarmoqda ish yuritadi va ushbu tarmoqda ijod qiluvchi barcha mualliflarning asarlariga boʻlgan huquqlarni jamlashga harakat qiladi. Mualliflik huquqi jamiyatlari tomonidan belgilanadigan tariflar litsenziat (ruxsat oluvchi tomon) oʻtkazayotgan tadbir turiga yoki uning obyektiga asoslanadi va odatda litsenziatga mualliflik huquqi jamiyati ixtiyorida boʻlgan asarlarning butun jamlanmasidan foydalanish imkoniyatini beradi^[6]. Huquq egalariga taqsimlanadigan royalti miqdori ularning bozordagi nufuzi hamda asarlariga boʻlgan talabdan kelib chiqib belgilanadi. Tranzaksiya xarajatlarining kamayishi va jamoaviy boshqaruvning boshqa afzalliklari faqatgina mualliflik huquqi jamiyati muayyan tarmoqdagi barcha yoki aksariyat mualliflik huquqi obyektlari ustidan nazoratni qoʻlga kiritgandagina oʻzini oqlaydi.

Turli mamlakatlarda qoʻllanilishi

Mualliflik huquqi qonunchiligi tabiatan hududiy xarakterga ega, biroq mualliflik huquqlari Bern konvensiyasi va TRIPS bitimi kabi xalqaro hujjatlar orqali koʻplab mamlakatlarda himoya qilinadi. Mualliflik huquqi jamiyatlari litsenziyalash bilan bir qatorda, oʻzlariga topshirilgan asarlardan foydalanilishini kuzatib boradi hamda huquq egalariga bunday foydalanish uchun adolatli haq toʻlanishini taʼminlaydi. Mualliflik huquqi obyektlaridan chet elda foydalanilishini nazorat qilish maqsadida, ushbu jamiyatlar mazkur tarmoqdagi xorijiy hamkasblari bilan oʻzaro anglashuv memorandumlarini yoki xalqaro litsenziyalash shartnomalarini tuzadilar va intellektual mulk obyektlaridan foydalanilgani toʻgʻrisida oʻzaro axborot almashadilar.

Huquqlarni jamoaviy boshqaruvchi jamiyatlar yalpi litsenziyalar sotishi mumkin, bunday litsenziyalar muayyan vaqt davomida ushbu tashkilot katalogidagi barcha asarlarni ijro etish huquqini beradi. Masalan, bunday litsenziya teleradiokompaniyaga minglab bastakorlar, matn mualliflari va nashriyotlarga tegishli boʻlgan minglab qoʻshiqlarni qamrab oluvchi yagona yillik ruxsatnomani taqdim etishi mumkin. Jamiyatlar, shuningdek, musiqani nusxa koʻchiradigan va tarqatadigan foydalanuvchilar uchun alohida litsenziyalarni ham sotadi. Masalan, Apple kompaniyasi iTunes Store doʻkoni uchun yuklab olishlar toʻgʻrisidagi hisobotlarni taqdim etishi shart boʻlib, ushbu hisobotlar asosida ularning royalti toʻlovlari miqdori belgilanadi.

Huquqlarni bunday qoʻlga kiritish jarayoni mamlakatning huquqiy rejimi bilan tartibga solinadi. Vengriya kabi ayrim yurisdiksiyalar qonuniy monopoliyalarni yaratadi, boshqalarida esa amaldagi monopoliyalar vujudga keladi^[7]. Huquqlar qoʻlga kiritilgach, mualliflik huquqini jamoaviy asosda boshqaradigan tashkilot asarlardan foydalanilgani toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni toʻplashi kerak. Ushbu maʼlumotlarni qayta ishlash jamoaviy tashkilotga oʻz funksiyalarini bajarish imkonini beradi, bularga asarlardan ruxsatsiz foydalanish holatlarini aniqlash, litsenziya shartnomalari boʻyicha muzokaralar olib borish, haq undirish va toʻplangan maʼlumotlar asosida ushbu mablagʻlarni tashkilot aʼzolari oʻrtasida taqsimlash kiradi^[7].

Yana qarang

Manbalar

↑ „Copyright in Switzerland - Lexology“. www.lexology.com (2019-yil 31-iyul). Qaraldi: 2020-yil 25-avgust.
↑ mbiance „Collective rights management and copyright collectives“ (en). Copibec. Qaraldi: 2020-yil 25-avgust.
↑ „Copyright Collective Management in Music“ (en). www.wipo.int. Qaraldi: 2020-yil 25-avgust.
↑ Gervais, Daniel. Collective Management of Copyright. Netherlands: Kluwer Law International, 2010 — 6-bet. ISBN 978-90-411-2724-2.
↑ Teague, E.Jordan „Saving the Copyright Revolution: Recalibrating the Power Imbalance in Digital Copyright“.
↑ Uchtenhagen, Ulrich „The Setting-up of New Copyright Societies“. WIPO.
↑ ^7,0 ^7,1 Supra note 1, at p. 7

Adabiyotlar

Thomas Gergen: Die Verwertungsgesellschaft VG WORT: Genese und neue Herausforderungen In: Journal on European History of Law, London: STS Science Centre, Vol. 1, No. 2, pp. 14 – 19, (ISSN 2042-6402).

[1] „Copyright in Switzerland - Lexology“. www.lexology.com (2019-yil 31-iyul). Qaraldi: 2020-yil 25-avgust.

[2] mbiance „Collective rights management and copyright collectives“ (en). Copibec. Qaraldi: 2020-yil 25-avgust.

[3] „Copyright Collective Management in Music“ (en). www.wipo.int. Qaraldi: 2020-yil 25-avgust.

[4] Gervais, Daniel. Collective Management of Copyright. Netherlands: Kluwer Law International, 2010 — 6-bet. ISBN 978-90-411-2724-2.

[5] Teague, E.Jordan „Saving the Copyright Revolution: Recalibrating the Power Imbalance in Digital Copyright“.

[6] Uchtenhagen, Ulrich „The Setting-up of New Copyright Societies“. WIPO.

[:0a-7] 7,0 ^7,1 Supra note 1, at p. 7

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]