Muʼizziy
| Muʼizziy | |
|---|---|
,_Divan,_poetry,_Persia,_19th_Century.jpg) Amir Mu‘izziyning devoni qoʻlyozmasi. Nusxa 19-asrda Qojarlar davridagi Eronda koʻchirilgan | |
| Tavalludi |
1048/9 |
| Vafoti | 1125/7 |
| Kasbi | Shoir |
| Qarindoshlari | Abdulmalik Burhoniy (otasi) |
Amir ash-Shuaroʻ Abu Abdulloh Muhammad b. Abdulmalik Muizziy (forscha: امیرمعزی) (Nishopurda 1048/9-yilda tugʻilgan) — forscha qasida janrining buyuk ustalaridan biri hisoblangan shoir.
Mu‘izziyning otasi Abdulmalik Burhoniy Malikshoh va Sanjar davrida Sanjarning saroy shoiri boʻlgan. Oʻgʻli otasining yoʻlidan borib, oʻzini otasining oʻrinbosari deb atagan va uning vazifasini meros qilib olgan.[1][1]. U ham oʻz davrida, ham keyingi tadqiqotlarda mashhur boʻlgan[2].
Bizgacha yetib kelgan devoni 18 000 baytni oʻz ichiga oladi. Anvariy Mu‘izziyni boshqa shoirlarning misralarini koʻchirganlikda ayblaydi (buni qatʼiy isbotlab boʻlmaydi), biroq Anvariyning oʻzi ham Mu‘izziyning misralarini koʻchirganligi maʼlum. Aytilishicha, Mu‘izziy 1125-yilda nomaʼlum sabablarga koʻra podshohning oʻgʻli otgan oʻqdan vafot etgan. Uni Sanjar tasodifan otib qoʻygan.[2]
Hayoti
Mu‘izziy fors[3] kelib chiqishiga mansub edi. U saljuqiylar hukmdorlari Alp Arslon va Malikshoh saroylarida boʻlib turgan mashhur saroy shoiri (Amir ash-Shuaro) Abdulmalik Burhoniy oilasida tugʻilgan[4].
Ijodi
Uning ayrim sheʼrlari otasining homiylariga bagʻishlangan. Otasining ijodi haqida koʻp narsa maʼlum emas. Burhoniy Malikshoh hukmronligining ilk yillarida Qazvinda vafot etgan. Mu‘izziyning otasidan keyin „bulbulning farzandi“ sifatida uning oʻrnini egallaganini daʼvo qilishi, goʻyoki Nizomiy Aruziy Ibn Samarqandiy va Avfiy Buxoriy keltirgan mashhur bayt bilan asoslangandek tuyulsa-da, boʻshliqlar va misraning boshqa muallifga nisbat berilishi ehtimoli sababli shubha ostiga olingan. Burhoniyning devoni tarixning ilk davrlaridayoq yoʻqolib ketganga oʻxshaydi va tazkiralar hamda keyingi asarlar orqali kelib tushgan ishoralar juda oz. Raduyani Burhoniyni Tarjuman ul-Balagʻa asarida bir marta keltiradi, biroq bundan tashqari uning nomi keyingi asrlarda yaratilgan, masalan, Rashididdin Vatvatning Hadaʼiq al-sihri va Shamsi Qaysning al-Mujami kabi mashhur asarlarda uchramaydi. Har ikki keyingi asarda Mu‘izziy haqida eslatmalar bor, ammo uning otasi haqida yoʻq. Mu‘izziy oʻzi ham otasining ijodidan bir marta, Nizomulmulk noibi uchun yozilgan bir qasidada iqtibos keltiradi[5].
Farruxiy Seyistoniy bilan qiyos
Mu‘izziy Unsuri va Farruxiy Seyistoniyning muxlisi edi. Uning sheʼrlari ular asos solgan madh anʼanasi doirasida bitilgan boʻlib, keyinchalik Sanoiy va boshqalar tomonidan taqlid qilingan[6].
Manbalar
- ↑ A. A. Seyed-Gohrab, Courtly Riddles: Enigmatic Embellishments in Early Persian Poetry (Leiden: Leiden University Press, 2010), p. 113.
- ↑ A. A. Seyed-Gohrab, Courtly Riddles: Enigmatic Embellishments in Early Persian Poetry (Leiden: Leiden University Press, 2010), p. 113-14.
- ↑ Donzel, E. J. van. Islamic Desk Reference. BRILL, 1 January 1994 — 291-bet. ISBN 90-04-09738-4. „Muizzi*, Muhammad b. Abd* almalik: Persian panegyrist of the Saljuq period and poet laureate of the Great Saljuqs malik Shah II and Sanjar; 1049ca. 1125.“
- ↑ Davarpanah, Hormoz (2008). "MOʿEZZI NIŠĀBURI". in Yarshater, Ehsan. Encyclopædia Iranica, Online Edition. Encyclopædia Iranica Foundation. https://iranicaonline.org/articles/moezzi-nisaburi.
- ↑ Tetley, Gillies. The Ghaznavid and Seljuk Turks: Poetry as a Source for Iranian History. Routledge, 2009 — 91-bet.
- ↑ Tetley, Gillies. The Ghaznavid and Seljuk Turks: Poetry as a Source for Iranian History. Routledge, 2009 — 91-bet.
Manbalar
- Tetley, Gillies. The Ghaznavid and Seljuk Turks: Poetry as a Source for Iranian History. Routledge, 2008. ISBN 9781134084388.
Qoʻshimcha oʻqish uchun
- Thomas Miller, Matthew (2022). "The Qalandar King: Early Development of the Qalandariyyāt and Saljuq Conceptions of Kingship in Amir Moʿezzi's Panegyric for Sharafshāh Jaʿfari". Iranian Studies 55 (2): 521–549. doi:10.1017/irn.2021.8.