Misrning tarixiy poytaxtlari roʻyxati
Misr oʻz tarixi davomida koʻplab poytaxtlarga ega boʻlgan. Eng birinchi poytaxt — miloddan avvalgi taxminan 3100-yilda Misr birlashtirilgan davrda — Tjenu (yoki kengroq maʼlum boʻlgan nomi bilan Tinis) shahri boʻlgan; bu shahar birlashgan qirollik tashkil topishidan avval mavjud boʻlgani taxmin qilinadigan Tinis konfederatsiyasining ham poytaxti boʻlishi mumkin. Birinchi, ikkinchi va uchinchi oraliq davrlarda Misrda raqib sulolalar tomonidan boshqariladigan bir nechta poytaxtlar mavjud boʻlgan. Hozirgi vaqtda Misrning hozirgi de-yure poytaxti Qohira hisoblanadi, ammo 2024-yil 2-apreldan boshlab hukumat qarorgohi va amaldagi (de-fakto) poytaxt vazifasini sharqda 45 kilometr masofada joylashgan yangi rejalashtirilgan shahar — Yangi poytaxt bajarmoqda[1].
Misrning rasmiy poytaxti boʻlib qolayotgan Qohira bu maqomni 972-yildan beri saqlab kelmoqda. Bu Qohirani Misr tarixidagi eng uzoq vaqt davomida poytaxt boʻlib kelgan shaharga aylantiradi; u olti sulola hukmronligi, shuningdek, Britaniya protektorati va Misr Respublikasi davrlarida, jami 1050 yildan ortiq vaqt mobaynida ushbu maqomni saqlab qolgan. Iskandariya Misrning ikkinchi eng uzoq vaqt poytaxtlik qilgan shahri boʻlib, 973 yil davom etgan yunon-rim davrida toʻliq poytaxt vazifasini bajargan. Memfis 700 yildan ortiq vaqt davomida Misr poytaxti boʻlgan va butun Qadimgi podsholik davrida hokimiyat markazi hisoblangan. Fiva shahri esa taxminan 485 yil davomida, asosan Oʻrta va Yangi podsholiklar davrida poytaxt vazifasini bajargan.
Tinis
Heracleopolis Magna
Itjtawy
Avaris
Amarna
Pi-Ramesses
Tanis
Bubastis
Leontopolis
Sais
Mendes
Misr poytaxtlari roʻyxati
| Umumiy nomi | Nomi variantlari | Asoschisi | Davri | Hukmron sulolalar | Manbalar |
|---|---|---|---|---|---|
| Naqada | Qadimgi Misr tili: Nbyt Qadimgi yunon tili: Παμπανις Pampanis Qibtiy tili: ⲛⲉⲕⲁⲧⲏⲣⲓⲟⲛ Nekatērion Misr arab tili: نقادة Naqāda |
tax. mil. av. 3200–3150-yillar | Naqada III | ||
| Tinis | Qadimgi Misr tili: Tjenu Qadimgi yunon tili: Θίνις Thinis, Θίς This Qibtiy tili: Ⲧⲓⲛ Misr arab tili: طين |
tax. mil. av. 3150–2686-yillar | Birinchi sulola Ikkinchi sulola |
[3] | |
| Memfis | Qadimgi Misr tili (Birinchi oraliq davr): Djed-Sut Qadimgi Misr tili (Oʻrta podsholik): Ankh-Tawy Qadimgi Misr tili (Yangi podsholik): mn-nfr, Men-nefer Qadimgi yunon tili: Μέμφις, Memphis Qibtiy tili: ⲙⲉⲙϥⲓ, Memfi Misr arab tili: مَنْف Manf |
Menes (Anʼanaviy) | tax. mil. av. 2686–2160-yillar tax. mil. av. 720–664-yillar mil. av. 525–404-yillar mil. av. 343–332-yillar |
Uchinchi sulola Toʻrtinchi sulola Beshinchi sulola Oltinchi sulola Yettinchi sulola Sakkizinchi sulola Yigirma beshinchi sulola (Kush podsholigi) Yigirma yettinchi sulola (Ahamoniylar davlati) Oʻttiz birinchi sulola (Ahamoniylar davlati) |
[4] |
| Heracleopolis Magna | Qadimgi Misr tili: nn nswt, Henen-Nesut Qadimgi yunon tili: Μεγάλη Ἡρακλέους πόλις, Megálē Herakléous pólis Qibtiy tili: Ϩⲛⲏⲥ, Hnes Misr arab tili: اهناس, Ahnas |
tax. mil. av. 2160–2040-yillar | Toʻqqizinchi sulola Oʻninchi sulola |
[5] | |
| Fiva | Qadimgi Misr tili: wꜣs.t, Waset Qadimgi yunon tili: Θῆβαι, Thēbai Misr arab tili: طيبة, Tyba |
tax. mil. av. 2130–1991-yillar tax. mil. av. 1650–1346-yillar tax. mil. av. 1332–1279-yillar mil. av. 664–656-yillar |
Oʻn birinchi sulola Oʻn oltinchi sulola Oʻn yettinchi sulola Oʻn sakkizinchi sulola Oʻn toʻqqizinchi sulola Yigirma birinchi sulola (Kush podsholigi)[6] |
||
| Itjtawy | Qadimgi Misr tili: Itjtawy yoki Amenemhat-itjtawy | Amenemxet I | tax. mil. av. 1991–1650-yillar | Oʻn ikkinchi sulola Oʻn uchinchi sulola |
[7] |
| Avaris | Qadimgi Misr tili: ḥw.t wꜥr.t, hut-waret Qadimgi yunon tili: Αὔαρις, Auaris Misr arab tili: اڤاريس, Avaris |
Amenemxet I[8] | tax. mil. av. 1725–1550-yillar | Oʻn toʻrtinchi sulola Oʻn beshinchi sulola (Giksoslar) |
|
| Amarna | Qadimgi Misr tili: Akhetaten Misr arab tili: العمارنة, al-ʿAmārna |
Exnaton | tax. mil. av. 1346–1332-yillar | Oʻn sakkizinchi sulola (Amarna davri) | [9] |
| Pi-Ramesses | Qadimgi Misr tili: pr-rꜥ-ms-sw, Pi-Ramesses | Ramses II | tax. mil. av. 1279–1077-yillar | Oʻn toʻqqizinchi sulola Yigirmanchi sulola |
|
| Tanis | Qadimgi Misr tili: ḏꜥn.t Qadimgi yunon tili: Τάνις, Tanis Qibtiy tili: ϫⲁⲛⲓ Misr arab tili: صان الحجر, Ṣān al-Ḥaǧar |
tax. mil. av. 1077–943-yillar | Yigirma birinchi sulola | [10] | |
| Bubastis | Qadimgi Misr tili: Pr-Bȝst.t, Per-Bast Qadimgi yunon tili: Βούβαστις, Boubastis Qibtiy tili: Ⲡⲟⲩⲃⲁⲥϯ, Poubasti Misr arab tili: Tell-Basta |
tax. mil. av. 943–720-yillar | Yigirma ikkinchi sulola | ||
| Leontopolis | Qadimgi Misr tili: Taremu Qadimgi yunon tili: Λεόντων πόλις, Leontopolis Misr arab tili: Tell el-Muqdam |
tax. mil. av. 837–720-yillar | Yigirma uchinchi sulola | ||
| Sais | Qadimgi Misr tili: Sꜣw Qadimgi yunon tili: Σάϊς Qibtiy tili: Ⲥⲁⲓ Misr arab tili: صا الحجر, Sa el-Hagar |
tax. mil. av. 732–720-yillar mil. av. 664–525-yillar mil. av. 404–398-yillar |
Yigirma toʻrtinchi sulola Yigirma oltinchi sulola Yigirma sakkizinchi sulola |
[11] | |
| Mendes | Qadimgi Misr tili: Djedet Qadimgi yunon tili: Μένδης Misr arab tili: تل الربع, Tell el-Ruba |
Mil. av. 398–380-yillar | Yigirma toʻqqizinchi sulola | ||
| Samannud | Qadimgi Misr tili: ṯb-(n)-nṯr Qadimgi yunon tili: Σεβέννυτος, Sebennytos Qibtiy tili: ϫⲉⲙⲛⲟⲩϯ Misr arab tili: سمنود, Samannūd |
Mil. av. 380–343-yillar | Oʻttizinchi sulola | [12] | |
| Iskandariya | Qadimgi yunon tili: Ἀλεξάνδρεια, Alexandreia Misr arab tili: الإسكندرية, Aleksandaria |
Makedoniyalik Aleksandr III | Mil. av. 332-yil—mil. 641-yil | Makedoniya Misri Ptolemeylar Misri Rim Misri Palmira imperiyasi Vizantiya imperiyasi Sosoniylar davlati |
|
| Fustat | Misr arab tili: الفُسطاط, al-Fusṭāṭ | Amr ibn al-Os | 641–750 905–972 |
Roshidun xalifaligi Damashq xalifaligi Bagʻdod xalifaligi Ixshidiylar Fotimiylar xalifaligi |
|
| Al-Askar | Misr arab tili: العسكر, al-‘Askar | As-Saffoh | 750–868 | Bagʻdod xalifaligi | |
| Al-Qattoiy | Misr arab tili: القَطائِع, al-Qaṭāʾi | Ahmad ibn Tulun Abulabbos | 868–905 | Tuluniylar | |
| Qohira | Misr arab tili: القاهرة, al-Qāhirah Qibtiy tili: Ϯⲕⲉϣⲣⲱⲙⲓ, Tikešrōmi |
Al-Muʼizz li-dinillah | 972-yildan hozirgacha | Fotimiylar xalifaligi Ayyubiylar Mamluklar davlati Misr iyolati Misr Xadivligi (1882-yildan keyin) Misr sultonligi Misr Qirolligi Misr Respublikasi Birlashgan Arab Respublikasi Misr Arab Respublikasi |
|
| Yangi poytaxt | Misr arab tili: العاصمة الجديدة, el-ʿĀṣima el-Gedīda | Abdulfattoh as-Sisiy | 2024-yildan hozirgacha (de fakto hukumat qarorgohi) | Misr Arab Respublikasi | [1] |
Yana qarang
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 El-Din, Gamal Essam „Special status for the New Capital? - Egypt - Al-Ahram Weekly“. Ahram Online. Qaraldi: 2026-yil 7-oktyabr.
- ↑ Map of ancient Egypt
- ↑ Wilkinson, Toby A.H.. Early Dynastic Egypt. Abingdon: Routledge, 2000 — 67-bet. ISBN 0-415-26011-6.
- ↑ Shaw, Ian (2003). The Oxford History of Ancient Egypt. Oxford University Press, p.279
- ↑ An Introduction to the Archaeology of Ancient Egypt, 2008. Oxford: Blackwell Publishing, 2008.
- ↑ Török, László. The Kingdom of Kush: Handbook of the Napatan-Meroitic Civilization. Leiden: BRILL, 1998 — 185-bet. ISBN 90-04-10448-8.
- ↑ Arnold, Dorothea (1991). "Amenemhat I and the Early Twelfth Dynasty at Thebes". Metropolitan Museum Journal (The Metropolitan Museum of Art) 26: 5–48. doi:10.2307/1512902. https://www.academia.edu/5344656.
- ↑ Aaron A. Burke, „Amorites in the Eastern Nile Delta: The Identity of Asiatics at Avaris during the Early Middle Kingdom“, 2019, p. 69-71
- ↑ „The Official Website of the Amarna Project“. 2008-yil 8-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2008-yil 1-oktyabr.
- ↑ Snape, Steven. The Complete Cities of Ancient Egypt. Thames & Hudson, 2014 — 335-bet. ISBN 978-0-500-77240-9.
- ↑ Ian Shaw & Paul Nicholson, The Dictionary of Ancient Egypt, British Museum Press, 1995. p.250
- ↑ Gray, Leon. The New Cultural Atlas of Egypt. Marshall Cavendish, 2010 — 143-bet. ISBN 9780761478775.
