Mingechaurning sanoat va nemis shaharsozligi izlari
| Mingechaurning sanoat va nemis shaharsozligi izlari Mingəçevirin sənaye və alman şəhərsalma izləri | |
|---|---|
| Turi | Tarixiy me'morchilik va sanoat merosi |
| Joylashuvi | Mingechaur, Ozarbayjon |
| Built | 1940-yillar oxiri — 1950-yillar |
Mingechaurning sanoat va nemis shaharsozligi izlari (ozarbayjoncha: Mingəçevirin sənaye və alman şəhərsalma izləri) — Ozarbayjon Respublikasining Mingechaur shahrida Ikkinchi jahon urushidan keyingi yillarda barpo etilgan sanoat inshootlari hamda asirga olingan nemis harbiylari tomonidan qurilgan me'morchilik va shaharsozlik namunalarini o'zida mujassam etgan tarixiy-madaniy merosdir[1]
Tarixi
Mingechaur shahri zamonaviy ko'rinishda XX asrning o'rtalarida, aniqrog'i 1940-yillarning oxiri va 1950-yillarda Mingechaur gidroelektrostansiyasi (GES) qurilishi munosabati bilan barpo etilgan. Qurilish jarayonida sovet fuqarolari bilan bir qatorda, Ikkinchi jahon urushida asirga olingan minglab nemis askarlari ham qatnashgan. Ular nafaqat ulkan sanoat obyektlarini, balki shaharning turar-joy binolari va ijtimoiy infratuzilmasini qurishda ham asosiy ishchi kuchi sifatida muhim rol o'ynagan.
Nemis shaharsozligi va me'morchiligi
Nemis asirlari tomonidan qurilgan binolar o'zining mustahkamligi, o'ziga xos arxitektura yechimlari va Yevropa shaharsozlik an'analarini o'zida aks ettirishi bilan ajralib turadi. Shaharning markaziy ko'chalarida qad rostlagan ikki va uch qavatli turar-joy binolari an'anaviy nemis uslubida (Gothic Revival elementlari bilan) qurilgan bo'lib, ular keng va yorug' xonalari, baland shiftlari, pishgan g'ishtdan ishlangan qalin devorlari va mustahkam fasadlari bilan mashhur. Ushbu binolar xalq orasida bugungi kunga qadar "nemis uylari" (ozarbayjoncha: alman evləri) deb ataladi[2].
Shuningdek, shahardagi dastlabki ko'chalar, xiyobonlar va maydonlarning loyihalashtirilishida ham nemis muhandislarining tartib-intizomi, to'g'ri chiziqli ko'chalar tarmog'i va mukammal shaharsozlik madaniyati o'z ifodasini topgan.
Sanoat merosi
Mingechaur Ozarbayjonning muhim sanoat markazlaridan biri hisoblanadi. Nemis asirlari tomonidan poydevori qo'yilgan Mingechaur GES bugungi kunda ham mamlakatning asosiy energiya manbalaridan biri bo'lib qolmoqda. Bundan tashqari, shahar hududida qurilgan yirik to'qimachilik kombinati, kabel zavodi va boshqa sanoat korxonalari Mingechaurning ulkan sanoat merosini tashkil qiladi. Ushbu obyektlarning ko'pchiligi hozirgi kunda ham o'zining ilk tarixiy qiyofasini qisman saqlab qolgan.
Nemis harbiylari qabristoni
Qurilish yillari davomida turli kasalliklar va og'ir mehnat sharoitlari tufayli vafot etgan yuzlab nemis asirlari Mingechaurning chekkasida dafn etilgan. Bugungi kunda ushbu hududda restavratsiya qilingan maxsus nemis qabristoni mavjud bo'lib, u Ozarbayjon va Germaniya o'rtasidagi tarixiy xotira ramzi sifatida saqlanib kelinmoqda. Qabristonda asirlarning xotirasiga bag'ishlangan obida va metall xochlar o'rnatilgan[3].
Manbalar
- ↑ Fəxrəddin Məmmədov. Mingəçevir: Tarixi, sənayesi və memarlığı, Bakı, 2015 — 45-50-bet.
- ↑ „Mingəçevirdə alman əsirlərinin tikdiyi binalar“ (az). AZƏRTAC. Qaraldi: 15-avgust 2026-yil.
- ↑ „Mingəçevirdəki alman qəbiristanlığı - Tarixin səssiz şahidləri“ (az). Mingəçevir Şəhər İcra Hakimiyyəti. Qaraldi: 15-avgust 2026-yil.