Mingechaur GES
| Mingachevir to‘g‘oni | |
|---|---|
 | |
  Mingachevir to‘g‘oni joylashuvi | |
| Mamlakat | Ozarbayjon |
| Manzil | Mingechaur |
| Koordinatalar | 40°47′24″N 47°1′42″E / 40.79000°N 47.02833°E |
| Maqsad | Energiya ishlab chiqarish, sug‘orish |
| Holat | Foydalanilmoqda |
| Qurilish boshlandi | 1945 |
| Ochilish sana | 10-yanvar, 1954-yil |
| Toʻgʻon va suv oʻtkazgichlar | |
| Toʻgʻon turi | To‘ldirma, tuproq to‘g‘oni |
| Impounds | Kura daryosi |
| Uzunlik | 1,550 metr (5,090 ft) |
| suv ombori | |
| yaratadi | Mingachevir suv ombori |
| Umumiy sigʻimi | 15.730 cubic kilometre (3.774 cu mi) |
| Faol sigʻimi | 9 cubic kilometre (2.2 cu mi) |
| Sirt hududi | 605 square kilometre (234 kv mi) |
| Maksimal uzunlik | 70 kilometr (43 mi) |
Mingachevir to‘g‘oni (Mingachevir gidroelektr stansiyasi) — Ozarbayjonning Mingechaur shahri shimolida, Kura daryosida joylashgan tuproq to'ldirilgan to‘g‘ondir. U bir nechta maqsadga xizmat qiladi, jumladan, gidroelektr energiya ishlab chiqarish hamda sug‘orish uchun suv zaxirasini to‘plash[1]. To‘g‘on ortida hosil bo‘lgan Mingechaur suv ombori Yuqori Qorabog‘ va Yuqori Shirvon kanallarini suv bilan ta’minlaydi; bu kanallar mamlakatdagi taxminan 1,000,000 ga (2,500,000 akr) qishloq xo‘jaligi yerlarini sug‘orishga yordam beradi. Uning oltita Francis turbinasi-generatorlari 2000-yilda ta’mirlangan yoki 70 megawatt (94,000 hp) quvvatli agregatlar bilan almashtirilgan[2]. Mingechaur suv omborining sig‘imi 15.730 cubic kilometre (12,753,000 acre⋅ft) bo‘lib, u 605 km2 (234 kv mi) maydonni qamrab oladi. To‘g‘on uzunligi 1,550 metr (5,090 ft), eni 16 metr (52 ft) va balandligi 80 m (260 ft)[3]. U Janubiy Kavkazdagi eng yirik gidroelektr stansiya hisoblanadi.
Tarixi
Stansiya qurilishi 1945-yilda boshlangan, birinchi gidroagregat 1953-yilda ishga tushirilgan. Asosiy turbinalar dastlab Manchjuriya hududida (hozirgi Shimoliy-Sharqiy Xitoy) joylashgan Fengman gidroelektr stansiyasida o‘rnatilgan yapon ishlab chiqarishidagi uskunalar bo‘lib, 1945-yilda Manchjuriya bosqini vaqtida Qizil Armiya tomonidan qo‘lga kiritilgan[4]. 1954-yilda stansiya to‘liq quvvatda ishga tushirilgan.
Mingachevir gidroelektr stansiyasi qurilishi va o‘rnatilishi sababli Ozarbayjonning turli hududlaridan ko‘plab odamlar bu yerga kelgan. Umuman olganda, stansiya qurilishida 20 000 kishi qatnashgan. 1940-yillarning oxirlarida o‘rnatish ishlariga taxminan 10 000 nafar nemis harbiy asirlari ham jalb etilgan[5].
2018-yil 27-fevral kuni Prezident Aliyev rekonstruksiyadan so‘ng Mingachevir gidroelektr stansiyasini ishga tushirish marosimida ishtirok etdi. Rekonstruksiya doirasida stansiyaning barcha gidrogenerator va gidroturbinalari yangilariga almashtirildi. Natijada stansiyaning ishlab chiqarish quvvati 284 MWdan 424 MWgacha oshirildi[5].
Texnik ko‘rsatkichlar
Mingachevir GES quvvati 359 MW bo‘lib, u 6 ta gidroagregatdan iborat. O‘rtacha yillik elektr energiyasi ishlab chiqarish hajmi 1,4 milliard kVt·soatni tashkil etadi.
Suv o‘tkazish majmuasiga 3 ta teshikka ega beton to‘g‘on (kengligi 30 m bo‘lgan ochiq kanal), 6 ta teshikdan iborat bosimli suv quvurlariga suv oluvchi inshoot (uzunligi 66 m), tuproq to‘g‘oni (uzunligi 1550 m, balandligi 80 m) hamda Yuqori Qorabog‘ va Yuqori Shirvon kanaliga suv oluvchi 1 teshikli qurilma kiradi[6].
Manbalar
- ↑ „Energy production“. AzerEnerji. 2015-yil 19-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 12-mart.
- ↑ „Hydroelectric Plants in the CIS - other countries“. IndustCards. 2009-yil 19-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 12-mart.
- ↑ „Azerenerji Hydropower Optimization Project“. United Nations CDM. Qaraldi: 2015-yil 12-mart.[sayt ishlamaydi]
- ↑ Sautin, Yevgen (2020-10-28). China's Last Warlord: Gao Gang and The Northeast People's Government (1948-1954) (PhD thesis) (inglizcha). University of Cambridge.
- ↑ 5,0 5,1 Official web-site of President of Azerbaijan Republic „Ilham Aliyev launched newly-renovated Mingachevir Hydroelectric Power Station“ (en). en.president.az. 2018-yil 4-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 30-iyun.
- ↑ „Mingachevir Dam“ (az). 2021-yil 4-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 30-iyun.