Kontent qismiga oʻtish

Mikrotravma

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya

Mikrotravma — tanada yuzaga kelishi mumkin boʻlgan koʻplab kichik shikastlanishlarning umumiy nomidir[1].

Mushak tolalari mikrotravma vaqtida „mikroyirtilishi“ mumkin.

Mikrotravma mushak tolalarining, mushakni oʻrab turuvchi qavatlarning hamda biriktiruvchi toʻqimalarning mikroyirtilishini oʻz ichiga olishi mumkin. Shuningdek, u paylar va suyaklarga tushadigan zoʻriqishlarni ham qamrab oladi. Boylamlarning xuddi shunday tarzda moslashishi yoki moslashmasligi hozircha aniq maʼlum emas. Teri mikrotravmasi (siqilish, zarba, ishqalanish) ham terining qalinlashishiga olib kelishi mumkin. Bunga yalangoyoq yugurish natijasida hosil boʻladigan qadoqlar yoki qoyaga tirmashish vaqtida qoʻllarda paydo boʻladigan qadoqlar misol boʻla oladi. Bu holat zoʻriqish ostidagi joylarda teri hujayralarining koʻproq koʻpayishi, tezroq toʻkilishi yoki siqilish va ishqalanish natijasida yuzaga kelishi mumkin.

Koʻpgina mikrotravmalar koʻzga koʻrinmaydigan yoki sezilmaydigan yengil darajadagi yalligʻlanishni keltirib chiqaradi. Bunday shikastlanishlar mushaklar, boylamlar, umurtqalar va umurtqalararo disklarda alohida yoki birgalikda yuzaga kelishi mumkin. Yetarli tiklanish vaqti berilmagan takroriy mikrotravmalar yanada jiddiy holatlarga, jumladan ogʻir jarohatlar, tendinit, stressli sinish va toʻqimalarning degeneratsiyasiga olib kelishi mumkin[2].

Mikrotravma faol insonlarda keyingi jarohatlar rivojlanishi uchun muhim xavf omili boʻlishi mumkin. AQSh harbiylari hisobotiga koʻra, faol xizmatdagi amerikalik askarlarda mexanik jarohatlarning 70 foizdan ortigʻi moslashuv jarayonidagi mikrotravmalar bilan bogʻliq boʻlgan, oʻtkir travmalar esa bunday jarohatlarning taxminan 25 foizini tashkil qilgan[3].

Salbiy taʼsirlari

Bel ogʻrigʻi vaqt oʻtishi bilan takroriy harakatlar natijasida yuzaga keladigan mikrotravmalar sababli asta-sekin rivojlanishi mumkin. Bunday ichki shikastlanish sekin va bosqichma-bosqich rivojlangani sababli, alomatlar oʻtkir darajaga yetmaguncha koʻpincha eʼtibordan chetda qoladi. Natijada mehnat qobiliyatini cheklovchi jarohatlar rivojlanishi mumkin. Oʻtkir orqa jarohatlari yetarlicha tiklanishsiz bajarilgan ogʻir yuk koʻtarish usullari, ayniqsa keskin harakatlar yoki umurtqa bukilgan holatda umurtqa yozuvchi mushaklarga katta yuk tushadigan mashqlar natijasida yuzaga kelishi mumkin. Bunday holatlarda yukning katta qismi sekinroq tiklanadigan va zoʻriqishga asta-sekin moslashmaydigan boylamlarga tushishi mumkin. Oʻtkir jarohat bitta aniq hodisa natijasida yuz bergandek koʻrinsa-da, u yillar davomida toʻplanib kelgan takroriy mikrotravmalar natijasida oldindan shakllangan boʻlishi mumkin.

Ijobiy taʼsirlari

Avvallari mushaklarga tushadigan zoʻriqish (masalan, ogʻirlik koʻtarish) natijasida yuzaga keladigan mikrotravmalar mushaklarning qayta tiklanishi va ortiqcha moslashuvi orqali qayta jarohatlanish ehtimolini kamaytiradi deb hisoblangan[4]. Biroq yangi tadqiqotlar mikrotravmaning mushak gipertrofiyasidagi roli katta emasligini, balki asosiy omillar mexanik zoʻriqish, metabolik stress[5] hamda harakat birliklarining jalb qilinishi ekanini koʻrsatmoqda[6]. Bu jarayon mushaklarning asta-sekin yuklamasini oshirishga asoslangan progressiv yuklama natijasida yuzaga keladi va mushak gipertrofiyasi sharoitida mexanik zoʻriqishni taʼminlaydi[7][6].

Yana qarang

Manbalar

  1. ↑ Thomas, Clayton L., M.D., M.P.H.. Taber's Cyclopedic Medical Dictionary, Edition 18. F.A. Davis, 1993 — 1212-bet. ISBN 0-8036-0194-8. 
  2. ↑ „NFL Players More Likely to Injure Knee After Shorter Rest Period“ (en). medicine.missouri.edu (2025-yil 7-may). Qaraldi: 2025-yil 25-dekabr.
  3. ↑ „A Standardized Approach to Department of Defense Medical Surveillance of Injuries“. apps.dtic.mil. 2025-yil 8-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2025-yil 25-dekabr.
  4. ↑ The 7 habits of highly effective people. 
  5. ↑ Krzysztofik, Michal; Wilk, Michal; Wojdała, Grzegorz; Gołaś, Artur (2019-12-04). "Maximizing Muscle Hypertrophy: A Systematic Review of Advanced Resistance Training Techniques and Methods". International Journal of Environmental Research and Public Health 16 (24): 4897. doi:10.3390/ijerph16244897. ISSN 1660-4601. PMID 31817252. PMC 6950543. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=6950543. 
  6. ↑ 6,0 6,1 Biomechanical Basis of Human Movement. 
  7. ↑ Adams, Amy. The Muscular System (English). Westport, Conn.: Greenwood Press, November 20, 2004 — 41–45-bet. ISBN 0-313-32403-4.  
"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Mikrotravma&oldid=613417" dan olindi