Masofaviy taʼlim
Masofaviy taʼlim — o‘qituvchi va talaba bir joyda bo‘lmagan holda, axborot-kommunikatsiya texnologiyalari orqali bilim olish imkonini beruvchi taʼlim shakli. Masofaviy taʼlim internet, elektron platformalar, video-darslar, virtual sinflar va masofaviy baholash tizimlariga tayanadi[1].
Masofaviy taʼlim pandemiyadan so‘ng butun dunyoda keng rivojlandi va bugungi kunda oliy taʼlim, maktab taʼlimi hamda malaka oshirish tizimining muhim qismiga aylangan.
Taʼrif va mohiyat
Masofaviy taʼlimning asosiy belgisi — taʼlim jarayonining vaqt va makonga bogʻliq bo‘lmagan holda tashkil etilishidir. Talabalar kompyuter, telefon yoki planshet orqali darslarga qatnashishi, topshiriqlarni bajarishi va baholanishi mumkin[2].
Masofaviy o‘qitish ikki shaklda olib boriladi:
- sinkron — real vaqt rejimida videodarslar;
- asinkron — o‘quvchi istalgan vaqtda materiallarni o‘qiydi.
Masofaviy taʼlimning turlari
- Onlayn taʼlim
- Gibrid taʼlim
- Elektron taʼlim (e-learning)
- MOOC — ommaviy ochiq onlayn kurslar
- Virtual sinf — real vaqtli videodarslar
Masofaviy taʼlimning afzalliklari
- geografik cheklovlar yo‘q;
- istalgan vaqtda o‘qish;
- o‘quv materiallarini tezkor olish;
- xarajatlarning kamayishi;
- dunyodagi yetakchi kurslarga kirish imkoniyati.
Kamchiliklari
- internet sifati past hududlarda qiyinchiliklar;
- nazoratning murakkabligi;
- amaliy mashg‘ulotlarning cheklanishi;
- ijtimoiy muloqotning kamayishi.
O‘zbekistonda masofaviy taʼlim
O‘zbekistonda masofaviy taʼlim 2020-yil pandemiya davrida keng joriy etildi va bugungi kunda oliy o‘quv yurtlari, maktablar va o‘quv markazlarida qo‘llanilmoqda[3].
Oliy taʼlimda masofaviy taʼlim quyidagi platformalarda olib boriladi:
- Moodle;
- Google Classroom;
- Zoom va Microsoft Teams;
- OTMlarning ichki platformalari (masalan, HEMIS bilan integratsiya qilingan tizimlar).
2021-yildan boshlab masofaviy taʼlim O‘zbekistonning normativ-huquqiy hujjatlarida ham mustahkamlangan[4].
Xalqaro tajriba
Dunyoning yetakchi universitetlari — Harvard, MIT, Oxford, Seoul National University — masofaviy taʼlim platformalaridan faol foydalanadi. MOOC kurslari butun dunyoda millionlab o‘quvchilarga bepul yoki arzon taʼlim olish imkonini bergan[5].
Yevropa oliy taʼlim hududi (EHEA) masofaviy kreditlar tan olinishi bo‘yicha maxsus standartlar ishlab chiqqan[6].
Masofaviy taʼlim platformalari
Mashhur xalqaro platformalar:
- Coursera
- Udemy
- edX
- Khan Academy
- FutureLearn
O‘zbekistonda esa masofaviy taʼlim ko‘pincha HEMIS bilan bogʻlangan ichki tizimlar orqali amalga oshiriladi.
Shuningdek qarang
Manbalar
- ↑ UNESCO. "Distance Learning Guidance", 2021.
- ↑ OECD. "The Impact of COVID-19 on Education", 2020.
- ↑ Gazeta.uz — "Masofaviy taʼlim: Oʻzbekistondagi tajriba", 2020.
- ↑ O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining masofaviy taʼlim bo‘yicha qarorlari, 2021.
- ↑ Coursera Global Skills Report, 2022.
- ↑ European Higher Education Area (EHEA) Report, 2020.