Markaziy Qohira

Markaziy Qohira
Markaziy Qohira; arabcha: وسط البلد‎‎ ; Wust al-Balad
	30°02′51″N 31°14′18″E / 30.04750°N 31.23833°E
Mamlakat	Misr
Muhofaza	Qohira
Shahar	Qohira
	Markaziy Qohira

Markaziy Qohira (arabcha: وسط البلد‎‎, Wust al-Balad, „shahar oʻrtasi“) — Misr poytaxti Qohiraning XIX asrda gʻarbga tomon kengaytirilgan qismiga berilgan norasmiy nom boʻlib, u tarixiy Oʻrta asr Qohirasi va Nil daryosi oraligʻida joylashgan hamda XX asrda shaharning savdo markaziga aylangan hudud^[1]. Hidiv Ismoil davridan qolgan boy meʼmoriy merosi tufayli u rasman Hidiv Qohirasi deb nomlangan va hukumat tomonidan Muhim qiymatga ega hudud deb eʼlon qilingan^[2]; uning koʻplab binolari ham muhofaza ostiga olingan.

Maʼmuriy jihatdan Wust al-Balad Qasr an-Nil, Abdin va Azbakiya tumanlari hududlarini qamrab oladi. Muhofaza qilinadigan Hidiv Qohirasi esa janubda Sayyida Zaynab hududigacha choʻzilgan kattaroq maydonni oʻz ichiga oladi^[2].

Tarixi

Markaziy Qohira fransuz meʼmorlari tomonidan loyihalashtirilgan boʻlib, ular Ismoil Poshoning Parijga tashrifi chogʻida yollangan; chunki u Misr poytaxtini Parijdan ham yaxshiroq qilishni va uni Sharq gavhariga aylantirishni maqsad qilgan^{[manba kerak]}. Aynan u Qohirada Yevropa uslubidagi shaharsozlik — keng, toʻgʻri chiziqli va toʻrsimon koʻchalar, geometrik uygʻunlik hamda zamonaviy Yevropa meʼmoriy uslubini joriy etish muhimligini taʼkidlagan edi^{[manba kerak]}.

Taxminan 1941 va 1962-yillardagi Tahrir maydoni (pedestal 1952-yildan oldin Foruq I tomonidan oʻrnatilgan)

Bir vaqtlar bu hududda XIX asr oxiri va XX asr boshlarida Qohiraning badavlat va nufuzli aholisi istiqomat qilgan. U oʻtib ketgan davr — Misrning belle époque (goʻzal davri) — yodgorligi boʻlib^[3], mamlakatni rivojlantirishga doir qarashlarni namoyon etadi. Biroq 1952-yilgi inqilobdan oldin, Jamol Abdul Nosir boshchiligidagi inqilob arafasida yuz bergan mashhur Qohira yongʻini vaqtida shahardagi binolarning aksariyati yonib ketganidan soʻng, mahalla uy egalari va ijarachilarining oʻnlab yillar davomida eʼtiborsizligi hamda yuqori tabaqa vakillarining hududni tark etishi bezakli binolarning koʻrkamligini yemirilish holatiga olib keldi. Qonun va qoidalarning sust ijro etilishi mahallaga savdo korxonalarining kirib kelishiga yoʻl ochdi. Ularning aksariyati Qohira markazining estetik uygʻunligini saqlash yoki tarixiy binolarni asrashga eʼtibor bermadi^{[manba kerak]}. Hozirda ushbu hududdagi tarixiy binolarning aksariyati Uy-joy, kommunal xizmatlar va shaharsozlik vazirligi tomonidan taʼmirlangan.

Diqqatga sazovor joylari

Mustafa Komil maydoni, Tahrir maydoni va Talaat Harb maydonidagi Groppi muzqaymoq doʻkoni

Tahrir maydoni

2011-yilgi Misr inqilobi davrida xalqaro miqyosda mashhur boʻlgan yirik jamoat maydoni.

Qasr an-Nil koʻchasi

Wust al-Baladning asosiy koʻchalaridan biri boʻlib, uning boʻylab XIX asr oxiri va XX asr boshlariga oid Yevropaning Beaux-Arts, shuningdek, Misr, islomiy va Mavritaniya uygʻonishi uslublaridagi tarixiy binolar joylashgan.

Talaat Harb koʻchasi

Wust al-Baladning yana bir muhim koʻchasi boʻlib, mashhur kafe va restoranlari bilan tanilgan.

Qasr al-Ayniy koʻchasi

Qasr al-Ayniy koʻchasi Qohira markazidagi eng qadimiy koʻchalardan biri. Bu bir tomonlama harakatlanish yoʻnalishiga ega koʻcha boʻlib, Tahrir maydoniga olib boradi va bir nechta davlat idoralari binolari yonidan oʻtadi. XIX asrda ochilgan. Koʻcha Ichki ishlar vazirligiga olib boruvchi Shayx Rihan koʻchasi bilan, undan keyin esa Tahrir maydonida Muhammad Mahmud koʻchasi bilan kesishadi. Ilmiy majmua, Hikmat uyi (yoki Shifokorlar uyushmasi) hamda 1875-yilda tashkil etilgan Misr geografiya jamiyati Qasr al-Ayniy koʻchasida joylashgan. Koʻcha oʻz nomini XIX asrda tashkil etilgan eng qadimiy tibbiyot maktabi — Qasr al-Ayniydan olgan.

Mustafo Komil maydoni

Mustafo Komil maydoni Qohira markazining qoq oʻrtasida joylashgan jamoat maydonidir. Maydon taniqli misrlik millatchi yetakchi Mustafo Komil posho (1874–1908) sharafiga nomlangan. Maydon markazida uning haykali oʻrnatilgan^[4]. Maydon dastlab 1867-yilda El-Suares maydoni nomi bilan tashkil etilgan, 1940-yilda esa hozirgi nomini olgan^[5]^[6].

Groppi

Groppi Qohiradagi eng qadimgi va mashhur muzqaymoq doʻkonlaridan biri boʻlib, Talaat Harb maydonida joylashgan. U 1909-yilda shveysariyalik Groppi oilasi tomonidan tashkil etilgan, 1950—1960-yillardagi milliylashtirish siyosatidan omon qolgan va 1981-yilgacha Groppi oilasiga tegishli boʻlgan. Oʻsha yili doʻkonni Abdul-Aziz Lokma sotib olgan^[7].

Café Riche

Talaat Harb koʻchasining 29-uyida joylashgan Café Riche Qohira markazining eng mashhur diqqatga sazovor joylaridan biridir. 1908-yilda ochilgan^[8]. Turli davrlarda ziyolilar va inqilobchilarning uchrashuv joyi boʻlgan ushbu kafe XX asr davomida tarixiy ahamiyatga ega koʻplab voqealarga guvoh boʻlgan. Aytishlaricha, qirol Foruq ikkinchi rafiqasi Narriman Sadekni aynan shu yerda uchratgan^[8]. Shuningdek, 1919-yilda Misrning soʻnggi nasroniy bosh vaziri Yusuf Vahba poshoga nisbatan muvaffaqiyatsiz suiqasd uyushtirgan shaxs nishonini kutib shu yerda yashiringani aytiladi^[8]. 1919-yilgi inqilob davrida qarshilik harakatining bir nechta aʼzosi ham oʻz faoliyatlarini tashkil etish va varaqalar chop etish uchun kafe yertoʻlasida uchrashgan. Kafe mijozlari orasida misrlik Nobel mukofoti sovrindori, millatchi yozuvchi Najib Mahfuz hamda keyinchalik prezident boʻlgan Jamol Abdul Nosir ham boʻlgan.

Restavratsiya qilinishi

Tahrir maydonidagi Mogamma binosi, 2020-yil

Tahrir maydoni halqasi, 2020-yil

2000-yillardan boshlab hukumat va xususiy sektor vakillari Markaziy Qohira / Hidiv Qohirasini qayta tiklashga yana qiziqish bildira boshladi. Hukumat asosan tashqi koʻrinishni yaxshilash bilan cheklanib, binolarning fasadlarini qayta boʻyash va doʻkon peshlavhalarini almashtirish ishlarini amalga oshirdi^[9].

Manbalar

↑ „Khedivial Cairo“ (en). egymonuments.gov.eg. Qaraldi: 2023-yil 26-mart.
↑ ^2,0 ^2,1 Khedival Cairo protection boundaries (Ar). Cairo: National Organistation for Urban Harmony, 2022.
↑ Volait, Mercedes (2013-02-02). "The reclaiming of "Belle Époque" Architecture in Egypt (1989–2010): On the Power of Rhetorics in Heritage-Making" (en). ABE Journal 3 (3). doi:10.4000/abe.371. ISSN 2275-6639.
↑ Travel, D. K.. DK Egypt (en). Dorling Kindersley Limited, 2016-02-01. ISBN 978-0-241-43149-8.
↑ Elshahed, Mohamed. Cairo since 1900: An Architectural Guide (en). American University in Cairo Press, 2020-03-02. ISBN 978-1-61797-905-7.
↑ Homecoming: Sixty Years of Egyptian Short Stories (en). American University in Cairo Press, 2012-04-01. ISBN 978-1-61797-206-5.
↑ Salama, Vivian (August 20, 2012). The enduring charm of Café Groppi. Newsweek.com.
↑ ^8,0 ^8,1 ^8,2 „A Riche history: The café at the heart of revolutionary Cairo“ (2011-yil 17-dekabr). Qaraldi: 2011-yil 29-dekabr.
↑ „Behind the scenes of Egypt's project to face-lift Khedivial Cairo – Al-Monitor: Independent, trusted coverage of the Middle East“ (en). www.al-monitor.com. Qaraldi: 2023-yil 26-mart.

30°02′51″N 31°14′18″E / 30.04750°N 31.23833°E / 30.04750; 31.23833{{#coordinates:}}: cannot have more than one primary tag per page

[1] „Khedivial Cairo“ (en). egymonuments.gov.eg. Qaraldi: 2023-yil 26-mart.

[kc-2] 2,0 ^2,1 Khedival Cairo protection boundaries (Ar). Cairo: National Organistation for Urban Harmony, 2022.

[3] Volait, Mercedes (2013-02-02). "The reclaiming of "Belle Époque" Architecture in Egypt (1989–2010): On the Power of Rhetorics in Heritage-Making" (en). ABE Journal 3 (3). doi:10.4000/abe.371. ISSN 2275-6639.

[4] Travel, D. K.. DK Egypt (en). Dorling Kindersley Limited, 2016-02-01. ISBN 978-0-241-43149-8.

[5] Elshahed, Mohamed. Cairo since 1900: An Architectural Guide (en). American University in Cairo Press, 2020-03-02. ISBN 978-1-61797-905-7.

[6] Homecoming: Sixty Years of Egyptian Short Stories (en). American University in Cairo Press, 2012-04-01. ISBN 978-1-61797-206-5.

[7] Salama, Vivian (August 20, 2012). The enduring charm of Café Groppi. Newsweek.com.

[A_Riche_history-8] 8,0 ^8,1 ^8,2 „A Riche history: The café at the heart of revolutionary Cairo“ (2011-yil 17-dekabr). Qaraldi: 2011-yil 29-dekabr.

[9] „Behind the scenes of Egypt's project to face-lift Khedivial Cairo – Al-Monitor: Independent, trusted coverage of the Middle East“ (en). www.al-monitor.com. Qaraldi: 2023-yil 26-mart.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]