Aralash jang sanʼati
| Aralash Jang San'ati | |
|---|---|
| Jang sanʼati nomi (JS): | Aralash Jang San'ati |
| Boshqa nomlari: | MMA, Aralash Yakkakurash |
| Asos solingan sanasi: | XX asr boshlari |
| Mamlakat: |
 Yaponiya |
MMA („aralash jang sanʼati“ yoki "aralash yakkakurash"), turli jang saʼnati texnikalarini oʻz ichiga umumlashtirgan sport turi hisoblanadi. Boshqa jang sanʼatlaridan farqli oʻlaroq, MMAda jang qoidalari qoʻl va oyoq zarbalari, kurash va ogʻritish usularini oʻz ichiga oladi. MMAda janglar odatda 3-5 raundlar orasida 1 daqiqa tanaffus bilan, va har bir raund 5 daqiqa davom etadi. MMA atamasi ilk bor aralash sport turlari hakami, sobiq politsiya hodimi boʻlgan Jon Makkarti tomonidan qoʻllangan[1] va keyinchalik UFC, PRIDE va boshqa MMA tashkilotlari tomonidan qoʻllanish boshlangan.
Tarixi
Aralash jang sanʼati uzoq tarixga ega va u qadimgi Xitoyga borib taqaladi. Zamonaviy MMA tarixi esa XIX asr oxirlariga borib taqaladi. Bu davrda MMA asosan gibrid formatda shakllangan va aniq bir qoidalarga ega boʻlmagan. Osiyo davlatlari(Gong Kong, Yaponiya va b.) va Amerika qitʼasi(Braziliya, Meksika, AQSH va b.)da turli formatdagi aralash jang sanʼati doirasida musobaqalar tashkil qilinib borilgan. Bu davrda MMAni dunyoga tanilishida eng katta rol oʻynagan sport ustalari Greysi oilasi, Barton Rayt, Bruce Lee, Antonio Inoki va boshqalar boʻlishgan.
MMA tashkilotlari
UFC
UFC – AQSHda tashkil qilingan ilk MMA tashkilotlaridan biri va bugungi kunga kelib, bozor qiymati daromadi boʻyicha dunyodagi eng katta kombat sport promouterlik tashkiloti[2] hisoblanadi.
PRIDE
PRIDE – Yaponiyaning dunyoga mashhur ilk MMA tashklilotlaridan biri boʻlgan. Uning ochilish marosimi 1997-yil 11-oktabrda „Tokyo Dome“ arenasida boʻlib oʻtgan. 2007-yilga kelib tashkilot ZUFFA ostida oʻz faoliyatini tugatgan. PRIDE tarixi davomida 60dan ortiq MMA kechalarini tashkil qildi va dunyoning 40 ga yaqin davlatiga translyatsiya qilindi.
ONE
ONE Championship – 2011-yil Singapurda Chatri Sityodtong va Viktor Kui tomonidan tashkil etilgan jang sanʼatlari tashkiloti[3]. Dastlab aralash jang sanʼatiga (MMA) eʼtibor qaratgan ONE, bugungi kunda muaytay, kikboksing va BJJ janglarini ham oʻtkazib keladi.
MMA Qoidalari
Gʻalaba
Jangda gʻalaba odatda belgilangan vaqt oʻtgandan keyin hakamlarning qarori, hakamning toʻxtatishi (masalan, agar raqib oʻzini himoya qila olmasa) yoki shifokor xulosasi(jarohat tufayli) bilan erishiladi. Boshqa vaziyatlarda esa, raqibni boʻysundirish, nokaut, texnik nokaut, yoki murabbiylar xohishi bilan jang gʻolibi aniqlanadi.
Nokaut
Agarda jangchi ogʻir yoki ketma-ket berilgan zarbalar sabab jangni davom ettirda olmasa nokaut deb topiladi, va jang raqib foydasiga hal boʻladi.
Texnik Nokaut
Hakamning qarori
Agar hakam davom etayotgan oʻyinni toʻxtatishi mumkin, agar:
- Jangchi shu darajada dominant boʻlib qoladiki, raqib oʻzini oqilona himoya qila olmaydi va buning natijasida haddan tashqari zarar koʻradi.
- Jangchi urilganda hushini yoʻqotayotganga oʻxshaydi
- Jangchining kesish yoki singan suyagi kabi jiddiy jarohati bor koʻrinadi
Shifokor xulosasi
Shifokor jangchini tekshiradi va agar uning jarohati jiddiy deb topilsa, jangni davom ettira olmaydi va raqib jangda gʻolib deb topiladi. Ammo, agar raqibning noqonuniy xatti-harakatlari natijasida jarohat olinganligi maʼlum boʻlsa, raqibga diskvalifikatsiya beriladi yoki jang bekor qilinadi.
Murabbiy xohishi
Jangchining murabbiylari jang davomida yoki raundlar oraligʻida sochiqni tashlash orqali jangchi nomidan magʻlubiyatni eʼlon qilishi mumkin. Bunday vaziyatda murabbiylar jangchining holatidan kelib chiqib qaror berishadi.
Boʻysundirish
Jangchi oʻyin davomida magʻlubiyatni ikki usulda tan olishi mumkin:
- raqibning tanasiga yoki gilamiga/poliga kaft bilash urish orqali
- ogʻzaki aytish orqali
Bunday magʻlubiyat uchun jangchi raqib tomonidan jangni davom etishiga imkon qolmaydigan vaziyatga olib kelinish kerak boʻladi.
Oʻzbekistonda MMA
Oʻzbekistonda qisqa tarixga ega boʻlishiga qaramay, MMA bugungi kunga kelib keng ommaga tanilgan sport turlaridan biriga aylangan. Oʻzbekistonlik professional MMA jangchilari turli xalqaro musobaqa va chempionatlarda qatnashib, nufuzli oʻrinlarni egallab kelmoqda. Mamlakatda ushbu sport turini rivojlantirish va muvofiqlashtirish maqsadida 2019-yil noyabr oyida Oʻzbekiston aralash jang sanʼatlari assotsiatsiyasi tashkil etilgan.[4]
Manbalar
- ↑ „Big John McCarthy – Legendary UFC Referee“. Low Kick MMA.
- ↑ „The Most Valuable Combat Sports Promotions 2024“. Forbes.
- ↑ „The History of ONE Championship“. 2024-yil 10-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 10-iyun.
- ↑ „Habib Nurmagomedovning ustozi Xavyer Mendes Toshkentga keldi“ (uz). Daryo (2020-yil 2-noyabr). Qaraldi: 2026-yil 6-iyun.