Müveddet Kadın
| Müveddet Kadın | |||||
|---|---|---|---|---|---|
 | |||||
| Tugʻilishi |
Shodiya Çıhçı 1893-yil 12-oktyabr Derbent, Izmit, Usmoniylar imperiyasi (hozirgi Izmit, Turkiya) | ||||
| Vafoti |
20-dekabr 1951-yil (58 yoshda) Chengelköy, Bosfor, Istanbul, Turkiya | ||||
| Dafn etilgan joy |
Çengelköy qabristoni | ||||
| Turmush oʻrtogʻi |
Mehmed VI (turm. 1911; vaf. 1926) Shokir Bey Eminposhozoda (turm. 1932; ajr. 1936) | ||||
| Farzandlari | Shahzoda Mehmed Ertugʻrul | ||||
| |||||
| Uy |
Çıhçı (tugʻilganida) Usmoniylar (nikoh orqali) | ||||
| Otasi | Kato Davut Çıhçı | ||||
| Onasi | Oysha xonim | ||||
| Dini | Islom, sunniylik | ||||
Müveddet Kadın (usmonli turkcha: مودت قادین – „davomiylik“, asl ismi – Shodiya Çıhçı, 1949-yil 13-iyundan keyin Müveddet Çiftçi; 1893-yil 12-oktyabrda tugʻilgan – 1951-yil 20-dekabrda vafot etgan) – Usmoniylar imperiyasi sultoni Mehmed VI ning uchinchi rafiqasi[1].
Yoshligi
Müveddet Kadın 1893-yil 12-oktyabrda[1] Izmit tumani Derbent hududida tugʻilgan. Asl ismi Shodiya Çıhçı boʻlib, abxaz zodagonlar oilasi Çıhçılar sulolasiga mansub edi. Otasi Kato Davut bey Çıhçı, onasi esa Oysha xonim boʻlgan[2]. Shodiya Mehmed VI ning toʻrtinchi rafiqasi, Nevvare xonimning ammasi boʻlgan. Nevvare xonim uning akasi Mustafo beyning qizi edi[2].
Mehmedning bosh xazinaboni, Shodiyaning ammasi Habibe xonim uni 9 yoshida Dolmabahçe saroyiga olib kelgan. Bu yerda Usmoniylar saroyi urf-odatiga koʻra uning ismi Müveddet deb oʻzgartirilgan[2]. Soʻngra u Mehmedning onasi Şayeste xonimning xizmatiga Çengelköy saroyiga yuborilgan. Müveddet boʻyi baland, koʻzlari koʻk va sochlari malla ayol edi[3].
Birinchi nikohi
Müveddet Mehmedga 1911-yil 24-aprel kuni Çengelköydagi saroyida turmushga chiqdi[1][4]. Nikohdan bir yil oʻtib, 1912-yil 5-noyabr kuni ularning yagona oʻgʻli, Mehmedning yagona oʻgʻil farzandi Shahzoda Mehmed Ertugʻrul dunyoga keldi[5]. Mehmed 1918-yil 4-iyul kuni taxtga chiqqach, Müveddetga „Ikkinchi Kadın“ (ikkinchi xotin) unvoni berildi. Mehmed hukmronligi davrida boʻlgan uning toʻrt rafiqasi ichida Müveddet birinchi xotin Nazikeda Kadından tashqari Kadın unvonini olgan yagona ayol edi. Ehtimol, bu unvon unga sultonning yagona oʻgʻlini dunyoga keltirgani uchun berilgan. Müveddetni sultonning boshqa qizlari hamda nevaralari juda yaxshi koʻrishgan va uni „Mini Anne“ deb atashgan. Malika Leyla Açba uni uyatchan, yumshoq dil va mehnatsevar ayol sifatida tasvirlagan. 1918-yilda Mehmed uning jiyani Nevvare xonimni yoqtirib qolib, Müveddetning eʼtiroziga qaramay u bilan turmush qurgan[1][6].
Mehmed 1922-yil 1-noyabr kuni taxtdan agʻdarildi va 1922-yil 17-noyabr kuni oʻgʻli Ertugʻrul bilan surgun qilindi. Müveddet esa uning oilasining boshqa aʼzolari bilan birga yangi parlament buyrugʻi bilan 1924-yil 10-martgacha[7] Feriye saroyida uy qamogʻida saqlandi. Soʻng ular ham surgunga yuborildi. Müveddet Nazikeda bilan birga Mehmedning oldiga San-Remoga bordi. 1926-yilda Mehmed vafot etguniga qadar Müveddet oʻsha yerda qoldi[5][8].
Ikkinchi nikohi
Mehmedning vafotidan soʻng Müveddet oʻgay qizi Ulviye Sulton bilan Fransiyaga koʻchib ketdi. Soʻngra 1929-yilda Iskandariyaga bordi va 1932-yilda Emin poshoning oʻgʻli Shokir beyga turmushga chiqdi[1][8]. Oʻgʻli Ertugʻrul uning ikkinchi nikohini qabul qilishdan doimo bosh tortgan va onasini boshqa hech qachon koʻrmagan[5]. Müveddet va Shokir bey 1936-yil 28-fevral kuni ajrashgan[1][8].
Soʻnggi yillari va vafoti
1944-yilda yagona oʻgʻlining toʻsatdan vafoti Müveddet Kadınni kuchli depressiyaga solib qoʻydi. Nihoyat, 1948-yilda Turkiyaga qaytishga ruxsat oldi va Çengelköy saroyidagi kichik xonaga joylashdi. 1949-yil 13-iyunda u Çiftçi nomi bilan Turkiya fuqaroligini oldi. Müveddet Kadın 1951-yil 20-dekabrda Çengelköy saroyidagi kichik xonasida vafot etdi va Çengelköydagi maqbaraga dafn qilindi[5][9][1][8].
Farzandlari
| Ism | Tugʻilgan | Vafot etgan | Izohlar |
|---|---|---|---|
| Shahzoda Mehmed Ertugʻrul | 1912-yil 5-noyabr[10] | 1944-yil 2-iyul[10] | uylanmagan va farzandsiz |
Yana qarang
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 Uluçay 2011, s. 263.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Açba 2004, s. 74.
- ↑ Açba 2004, ss. 72, 74.
- ↑ Sakaoğlu 2008, ss. 706–707.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 Bardakçı 2017, s. 94.
- ↑ Açba 2004, s. 73.
- ↑ Açba 2004, s. 198.
- ↑ 8,0 8,1 8,2 8,3 Sakaoğlu 2008, s. 707.
- ↑ Açba 2004, s. 193.
- ↑ 10,0 10,1 Bardakçı 2017, s. xvi.
Adabiyotlar
- Açba, Leyla. Bir Çerkes prensesinin harem hatıraları. L & M, 2004. ISBN 978-9-756-49131-7.
- Bardakçı, Murat. Neslishah: The Last Ottoman Princess. Oxford University Press, 2017. ISBN 978-9-774-16837-6.
- Sakaoğlu, Necdet. Bu Mülkün Kadın Sultanları: Vâlide Sultanlar, Hâtunlar, Hasekiler, Kandınefendiler, Sultanefendiler. Oğlak Yayıncılık, 2008. ISBN 978-6-051-71079-2.
- Uluçay, M. Çağatay. Padişahların kadınları ve kızları. Ötüken, 2011. ISBN 978-9-754-37840-5.