Jaz asri
| Jaz davri | |||
|---|---|---|---|
| 1920-yillar—1930-yillar | |||
|
Yuqaridan pastga, soat yoʻnalishi boʻyicha:
| |||
| Joylashuv | Amerika Qoʻshma Shtatlari va Yevropa | ||
| Qamrovi | madaniy va ijtimoiy tarix | ||
Xronologiya
| |||
Jaz asri – bu 1920-yillardan 1930-yillarning boshlarigacha boʻlgan davr boʻlib, unda jaz musiqasi va raqs uslublari butun dunyo boʻylab mashhurlikka erishgan. Uning madaniy taʼsiri, avvalo, jazning vatani Qoʻshma Shtatlarda kuchli sezilgan. Asosan afro-amerikaliklar madaniyatidan kelib chiqqan va Yangi Orleanda paydo boʻlgan jaz, ushbu davrda keng koʻlamli madaniy oʻzgarishlarda muhim rol oʻynadi hamda uning ommaviy madaniyatga taʼsiri uzoq vaqt davom etdi.
Jaz asri ko‘pincha Shiddatli yigirmanchi yillar bilan birga tilga olinadi va Quruq qonun davri bilan sezilarli darajada madaniyatlararo o‘xshashlikka ega. Bu davrning rivojlanishiga mamlakat bo‘ylab radiotarmoqlarning keng joriy etilishi katta ta’sir ko‘rsatdi. Jaz asri, ayni paytda, rivojlanayotgan yoshlar madaniyatining shakllanishi bilan chambarchas bog‘liq edi. Shu harakat tufayli jaz madaniyati Yevropaga ham kirib bordi. Jaz asri Sving davri boshlanishidan oldin yakun topgan.
Tarixiy sharoiti
„Jaz asri“ atamasi 1920-yilgacha xalq orasida allaqachon ishlatila boshlangan edi[1][2]. 1922-yilda amerikalik yozuvchi F. Scott Fitzgerald ushbu atamani yanada mashhur qildi. U „Jaz asri ertaklari“ (Tales of the Jazz Age) nomli hikoyalar toʻplamini nashr ettirdi[3].
Jaz musiqasi
Jaz – 19-asr oxiri va 20-asr boshlarida AQShning Luiziana shtatidagi Yangi Orlean shahrining qora tanli amerikalik jamoalarida paydo bo‘lgan va blyuz hamda regtaym ildizlaridan rivojlangan musiqa janridir[4][5][6][7]. Yangi Orlean ko‘plab madaniyat va e’tiqodlar tutashgan port shahri bo‘lgani sababli, jaz rivojlanishi uchun zarur madaniy muhitni yaratdi[8]. Yangi Orleanda turli madaniyat va irqlarga mansub odamlar ko‘pincha yonma-yon yashagani sababli, madaniy almashinuv kuchli bo‘lgan[9]. Bu esa shaharda faol musiqiy muhitni rivojlantirishga yordam berdi. Yangi Orleanda jazning rivojlanishiga kreol musiqasi, regtaym va blyuz ta’sir ko‘rsatdi[10].
Ko‘pchilik uchun jaz “Amerikaning klassik musiqasi” hisoblanadi[11]. 1920-yillarning boshlarida Yangi Orlean, Chikago va Nyu-Yorkda paydo bo‘lgan dastlabki jaz uslublari ba’zan “diksilend jaz” deb ataladi. 1920-yillarda jaz musiqiy ifodaning asosiy shakli sifatida tan olindi[12]. U mustaqil, lekin o‘zaro bog‘liq bo‘lgan an’anaviy va ommabop uslublarda rivojlandi. Ularning barchasi afro-amerikalik va yevropa-amerikalik musiqiy an’analarining uyg‘unlashuvidan kelib chiqqan edi. Jaz Afrika an’analaridan o‘zining ritmini, “blyuz”ni va o‘ziga xos ifodali tarzda chalish yoki kuylash an’analarini oldi. Yevropa an’analaridan esa garmoniyasi va cholg‘u asboblarini o‘zlashtirdi[13][14].
Armstrong Lui Daniel improvizatsion yakkaxonlikni asarning markaziga olib chiqib, Yangi Orlean jazining asl polifonik ansambl uslubini o‘zgartirdi[10][9]. Jaz odatda sving va blyuz notalari, chaqiriq va javob vokallari, poliritmlar va improvizatsiya bilan ajralib turadi.
Tanqidlar
Bu davrda jaz axloqsizlik ramzi sifatida tanila boshladi va keksa avlodning ko‘pchiligi uni eski madaniy qadriyatlarga tahdid soluvchi hamda 20-yillarning yangi buzuq qadriyatlarini targ‘ib qiluvchi hodisa deb hisoblardi. Prinston universiteti professori Henry van Dyke shunday yozgan edi: “Bu umuman musiqa emas. Bu shunchaki eshitish asablarini qitiqlovchi, jismoniy ehtiros torlarini erkalovchi bir ta’sir xolos”. O‘sha yillardagi ommaviy axborot vositalari ham jazni salbiy tarzda yoritdi[15]. Masalan, The New York Times 1920-yillarda jazni G‘arb sivilizatsiyasi tanazzulining, italiyalik tenorlar ijrosi sifatining pasayishining, hatto Vengriya bilan savdo muvozanati yomonlashuvi, bir klassik musiqachining yurak xurujidan o‘limi hamda Sibir ayig‘ining qo‘rqib ketishi kabi turli oqibatlar uchun ayblagan edi[16].
Manbalar
- ↑ Oxford English Dictionary 2021.
- ↑ Houghton Line 1919, ss. 6, 9; Literary Digest 1919, s. 31.
- ↑ Berg 1978, s. 217; Henderson 2013.
- ↑ Roth 1952, ss. 305, 312.
- ↑ National Park Service 2015.
- ↑ Roth 1952, s. 306.
- ↑ Germuska 1995.
- ↑ Ward & Burns 2001, ss. 2–3.
- ↑ 9,0 9,1 Orleans „Jazz Origins in New Orleans - New Orleans Jazz National Historical Park (U.S. National Park Service)“ (en). www.nps.gov. Qaraldi: 2024-yil 5-iyun.
- ↑ 10,0 10,1 Biocca 1990, s. 1.
- ↑ Sales 1984, s. 3.
- ↑ Hennessey 1973, ss. 470–473.
- ↑ Ward & Burns 2001, s. 10; Schuller 1968, s. 3.
- ↑ Roth 1952, s. 312: "It is here that we find one of the white, or European, influences upon American Negro music; it is the central one, I think, and the one which has the most to do with the birth of jazz. We may call it—as I have called it heretofore—the instrumentalizing of the human voice."
- ↑ Ward & Burns 2001, s. 78.
- ↑ Suhor 2001, s. 18.
Mavzuga oid adabiyotlar
- „A German Interpreter of Jazz“. The Literary Digest. 62-jild. New York: Funk & Wagnalls. August 23, 1919 — Google Books. „Some might, indeed, suppose that this muse had her jazz age behind her.“
- Barlow, William (January 1, 1995). "Black Music on Radio During the Jazz Age". African American Review (St. Louis, Missouri: Modern Language Association) 29 (2): 325–328. doi:10.2307/3042311. https://archive.org/details/sim_african-american-review_summer-1995_29_2/page/325.
- Berg, A. Scott. Max Perkins: Editor of Genius. New York: Simon & Schuster, 1978. ISBN 0-671-82719-7.
- Berger, Morroe (October 1947). "Jazz: Resistance to the Diffusion of a Culture-Pattern". The Journal of Negro History (Washington, D.C.: Association for the Study of African American Life and History) 32 (4): 461–494. doi:10.2307/2714928.
- Biocca, Frank (1990). "Media and Perceptual Shifts: Early Radio and the Clash of Musical Cultures". The Journal of Popular Culture (Hoboken, New Jersey: Wiley-Blackwell) 24 (2): 1–15. doi:10.1111/j.0022-3840.1990.2402_1.x. https://archive.org/details/sim_journal-of-popular-culture_fall-1990_24_2/page/n3.
- Blake, Jody. Le Tumulte Noir: Modernist Art and Popular Entertainment in Jazz-Age Paris, 1900-1930. University Park, Pennsylvania: Pennsylvania State University Press, 1999. ISBN 978-0-271-01753-2.
- Borzillo, Carrie (June 29, 1996). „Women in Jazz: Music on Their Terms“. Billboard. 108-jild, № 26.
- Chevan, David (2002). „Musical Literacy and Jazz Musicians in the 1910s and 1920s“ (PDF). Current Musicology. № 71–73. New York: Columbia University Libraries. doi:10.7916/cm.v0i71-73.4825. February 25, 2021da asl nusxadan arxivlandi (PDF). Qaraldi: November 21, 2021.
- Cooke, Mervyn. Jazz. London: Thames and Hudson, 1998. ISBN 978-0-500-20318-7.
- Crow, Bill. Jazz Anecdotes. New York: Oxford University Press, 1990. ISBN 0-19-505588-8.
- De Roche, Linda. The Jazz Age: A Historical Exploration of Literature. Santa Barbara, California: ABC-Clio, 2015. ISBN 978-1-61069-668-5.
- Dunkel, Mario (2015). "W.C. Handy, Abbe Niles, and (Auto)biographical Positioning in the Whiteman Era". Popular Music and Society (United Kingdom: Taylor and Francis) 38 (2): 122–139. doi:10.1080/03007766.2014.994320.
- Fass, Paula S.. The Damned and the Beautiful: American Youth in the 1920s. New York: Oxford University Press, 1977. ISBN 978-0-19-502148-6.
- Fitzgerald, F. Scott. Conversations with F. Scott Fitzgerald. Jackson, Mississippi: University Press of Mississippi, 2004. ISBN 978-1-57806-605-6.
- Germuska, Joe „The Map“. Evanston, Illinois: Northwestern University (1995-yil 17-oktyabr). 1997-yil 10-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Derived from Berendt, Joachim-Ernst. The Jazz Book: From Ragtime to Fusion and Beyond. Chicago, Illinois: Lawrence Hill Books, 1992. ISBN 9781556520990. Qaraldi: 2021-yil 22-noyabr (2022-yil 18-iyulda asl nusxadan arxivlangan).
- Godbolt, Jim. A History of Jazz in Britain 1919–1950. London: Northway Publications, 2005. ISBN 0-9537040-5-X.
- Henderson, Amy (May 10, 2013). „What the Great Gatsby Got Right About the Jazz Age“. Smithsonian Magazine. Washington, D.C.: Smithsonian Institution. February 6, 2020da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: November 21, 2021.
- Hennessey, Thomas. From Jazz to Swing: Black Jazz Musicians and Their Music, 1917–1935. Ann Arbor, Michigan: Northwestern University, 1973.
- Hill, Jeff. Defining Moments: Prohibition. Detroit, Michigan: Omnigraphics, 2004. ISBN 978-0-7808-0768-6.
- Jackson, Jeffrey (2002). "Making Jazz French: The Reception of Jazz Music in Paris, 1927–1934". French Historical Studies (Durham, North Carolina: Duke University Press) 25 (1): 149–170. doi:10.1215/00161071-25-1-149. https://archive.org/details/sim_french-historical-studies_winter-2002_25_1/page/148.
- "jazz age, n.". Oxford English Dictionary. Oxford, England: Oxford University Press. September 2021. https://www.oed.com/view/Entry/100938?redirectedFrom=jazz+age#eid40333412.<!--->
- „Jazz Origins in New Orleans“. New Orleans, Louisiana: National Park Service (2015). 2020-yil 5-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 21-noyabr.
- Okrent, Daniel. Last Call: The Rise and Fall of Prohibition. New York: Scribner, April 30, 2010. ISBN 978-0-7432-7702-0.
- Orchowski, Margaret Sands. The Law that Changed the Face of America: The Immigration and Nationality Act of 1965. Lanham, Maryland: Rowman & Littlefield, 2015. ISBN 978-1-4422-5137-3.
- McCann, Paul (2008). "Performing Primitivism: Disarming the Social Threat of Jazz in Narrative Fiction of the Early Sixties". The Journal of Popular Culture (Hoboken, New Jersey: Wiley-Blackwell) 41 (4). doi:10.1111/J.1540-5931.2008.00541.X.
- McKay, George. Circular Breathing: The Cultural Politics of Jazz in Britain. Durham, North Carolina: Duke University Press, 2005. ISBN 978-0-8223-8728-2.
- Peretti, Burton W.. The Creation of Jazz: Music, Race, and Culture in Urban America. Urbana and Chicago: University of Illinois Press, 1992. ISBN 0-252-01708-0.
- Rodgers, Andrew. „The Genna Brothers“. Chicago Tribune (1997-yil 27-avgust). 2019-yil 13-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 13-dekabr.
- Roth, Russell (1952). "On the Instrumental Origins of Jazz". American Quarterly (Baltimore, Maryland: Johns Hopkins University Press) 4 (4): 305–316. doi:10.2307/3031415. ISSN 0003-0678. https://archive.org/details/sim_american-quarterly_winter-1952_4_4/page/304.
- Russell, Thaddeus. A Renegade History of the United States. New York: Simon and Schuster, 2010. ISBN 978-1-4165-7109-4.
- Sales, Grover. Jazz: America's Classical Music. Ann Arbor, Michigan: The University of Michigan Press, 1984. ISBN 978-0-13-509126-5.
- Santelli, Robert. The Big Book of Blues: A Biographical Encyclopedia. New York: Penguin Books, 2001. ISBN 0-14-100145-3.
- Savran, David (2006). "The Search for America's Soul: Theatre in the Jazz Age". Theatre Journal (Baltimore, Maryland: Johns Hopkins University Press) 58 (3): 459–476. doi:10.1353/tj.2006.0171. https://archive.org/details/sim_theatre-journal_2006-10_58_3/page/458.
- Schuller, Gunther. Early Jazz: Its Roots and Musical Development. New York: Oxford University Press, 1968.
- Shearer, Carly. „The Threat of Jazz: John Bulloch Souter's 'The Breakdown'“. Edinburgh, Scotland: Lyon & Turnbull (2018-yil 24-aprel). 2021-yil 22-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 21-noyabr.
- Suhor, Charles. Jazz in New Orleans: The Postwar Years Through 1970, Studies in Jazz. Lanham, Maryland / London: The Scarecrow Press, 2001 — 18-bet. ISBN 978-0-8108-3907-6.
- The Houghton Line. Philadelphia, Pennsylvania: E. F. Houghton & Co, 1919. „"I am not convinced, however, that the 'jazz age' is the cause of the church losing its influence."“
- Ward, Geoffrey C.; Burns, Ken. Jazz: A History of America's Music, 1st, New York: Pimlico, 2001. ISBN 978-0-679-76539-4.
- Ward, Larry F. (December 2004). "Bessie". Notes (Middleton, Wisconsin: Music Library Association) 61 (2). doi:10.1353/not.2004.0171.
- Wilson, Nancy. „Fletcher Henderson: 'Architect of Swing'“. NPR's Jazz Profiles. Washington, D.C.: National Public Radio (NPR) (2007-yil 19-dekabr). 2018-yil 21-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 21-noyabr.
- Cross the Water Blues: African American Music in Europe, 1st, Jackson, Mississippi: University Press of Mississippi, 2007. ISBN 978-1-60473-546-8. Qaraldi: 2021-yil 22-noyabr (2022-yil 18-iyulda asl nusxadan arxivlangan).
Adabiyotlar
- Allen, Frederick Lewis. Only Yesterday: An Informal History of the Nineteen-Twenties, 1st, New York and London: Harper & Brothers, 1931.
- Allen, Frederick Lewis. Since Yesterday: The 1930s in America. New York: Harper and Row, 1939.
- Dinerstein, Joel (2003). "Music, Memory, and Cultural Identity in the Jazz Age". American Quarterly (Baltimore, Maryland: Johns Hopkins University Press) 55 (2): 303–313. doi:10.1353/aq.2003.0012. https://archive.org/details/sim_american-quarterly_2003-06_55_2/page/302.
- Doerksen, Clifford J.. American Babel: Rogue Radio Broadcasters of the Jazz Age. Philadelphia: University of Pennsylvania Press, 2005. ISBN 978-0-8122-0176-5.
- Dumenil, Lynn. The Modern Temper: American Culture and Society in the 1920s. New York: Hill and Wang, 1995. ISBN 0-8090-1566-8.
- Fitzgerald, F. Scott „Echoes of the Jazz Age“, . The Crack-up. New York: New Directions, 1945 — 13–22-bet. ISBN 0-8112-0051-5. See The Crack-Up.
- Kyvig, David E.. Daily Life in the United States, 1920–1939: Decades of Promise and Pain. Westport, Connecticut: Greenwood Press, 2002. ISBN 0-313-29555-7.
- Leuchtenburg, William. The Perils of Prosperity, 1914–1932. Chicago and London: University of Chicago Press, 1958. ISBN 0-226-47368-6.
- Lynd, Robert S.; Lynd, Helen Merrell. Middletown: A Study in Modern American Culture. New York: Harcourt, Brace and Company, 1929.
- Mowry, George E.. The Twenties: Fords, Flappers, & Fanatics. Englewood Cliffs, New Jersey: Prentice-Hall, 1963.
- Parrish, Michael E.. Anxious Decades: America in Prosperity and Depression, 1920–1941. New York and London: W.W. Norton, 1992. ISBN 0-393-03394-5.
- Sullivan, Mark. Our Times, 1900–1925: Volume IV – The Twenties, 1st, New York and London: Charles Scribner's Sons, 1936.
- Teal, Kimberly Hannon (2021-06-15), „Jazz Places: How Performance Spaces Shape Jazz History“, Jazz Places (inglizcha), University of California Press, doi:10.1525/9780520972841, ISBN 978-0-520-97284-1, qaraldi: 2024-04-25
Havolalar
| Vikiomborda „Jaz asri“ mavzusi boʻyicha mediafayllar bor. |
- The Jazz Age In America
- Roaring Twenties from U S History.com