Ismatiddin Xotun
| Ismatiddin Xotun عصمت الدين | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Vafoti | 1186 | ||||
| Turmush oʻrtogʻi |
| ||||
| |||||
| Otasi | Muiniddin Unur | ||||
Ismatiddin Xotun (arabcha: عصمت الدين خاتون; 1186-yilda vafot etgan), shuningdek Asimat, Damashq regenti Muiniddin Unurning qizi boʻlgan. 12-asrning eng buyuk musulmon sarkardalaridan ikki nafari – Nuriddin Zangi va Salohiddinning rafiqasi boʻlgan.
Biografiyasi
Ismatiddin – laqab (arabcha ismning tavsifiy qismi) boʻlib, „din pokligi“ degan maʼnoni anglatadi. Xotun esa „xonim“ yoki „olijanob ayol“ maʼnosidagi sharafli unvondir. Asl ismi nomaʼlum[1]. Otasi 1138-yilda Damashq regenti boʻlgan va buriylar sulolasiga mansub bir necha yosh amirlar nomidan shaharni boshqargan. Bu davrda Damashqning shimoldagi asosiy raqiblari Halab va Mosul zangiylar sulolasi qoʻli ostida birlashgan edi. Damashq salibchilarning Quddus qirolligi bilan beqaror ittifoqni saqlab kelgan. Biroq, 1147-yilda Muiniddin Halabdagi zangiy amir Nuriddin Zangiy bilan ittifoq tuzish boʻyicha kelishuvga erishgan hamda ushbu kelishuv doirasida Ismatiddinning Nuriddin bilan unashtirilishi belgilangan[2]. Keyingi yili Ikkinchi salib yurishi qoʻshinlari muvaffaqiyatsiz Damashq qamalini amalga oshirgan va Muiniddin salibchilarga qarshi yordamga kelgan Nuriddinni shahar ustidan oliy hukmdor sifatida tan olishga majbur boʻlgan.
Ismat ad-Din Xotunning otasi 1149-yilda vafot etgan va aynan shu yili uning Nuriddin bilan nikohi ham tuzilgan. Nuriddin Damashq ustidan toʻliq nazoratni faqatgina 1154-yilda qoʻlga kiritgan. Biroq, manbalarning aksariyati Nuriddin va Ismatiddin oʻrtasidagi nikoh amalda roʻyobga chiqmaganini taʼkidlaydi. Chunki ular bir-biri bilan hech qachon real uchrashmagan va bu nikoh faqat Muiniddin bilan tuzilgan siyosiy kelishuvning bir qismi boʻlgan. Ibn al-Asir va Asad al-Asadiylar qayd etishicha, Ismatiddinning Salohiddin bilan nikohi jamoatchilikka uning birinchi nikohi sifatida eʼlon qilingan. Nuriddin bilan boʻlgan nikoh esa Nuriddin vafot etgunga qadar ochiq eʼtirof etilmagan. Salohiddin Ismatiddinga uylanish orqali mazkur hudud ustidan hokimiyatni mustahkamlashni koʻzlagan. Shuningdek, Nuriddinning qizlari Shams un-Niso, Aqsa un-Niso (Salohiddinning rafiqasi) va oʻgʻli as-Solihning onasi boʻlgan rafiqasi Roziya Xotun ham Ismatiddinning Nuriddin bilan toʻliq va haqiqiy nikohi boʻlganini tasdiqlovchi dalillarni inkor etgan.
Nuriddin 1174-yilda vafot etgach, Quddus qiroli Amalrik I vaziyatdan foydalanib, Banias shahrini qamal qilgan. Ismat qamalni bekor qilish uchun unga pora taklif etgan. Biroq, kattaroq toʻlov umidida Amalrik qamalni yana ikki hafta davom ettirgan va oxir-oqibat yigirma nafar nasroniy asirni ozod qilish bilan birga pulni qabul qilgan. Villiam Tyre bu voqeada Ismatni „aksar ayollarnikidan ham ortiq jasorat koʻrsatgan“ deb taʼriflaydi[3]. Shu paytda Nuriddinning sobiq sarkardasi Salohiddin Misr ustidan nazoratni qoʻlga kiritgan va Damashqni oʻzining merosi sifatida daʼvo qilgan. Bu daʼvosini 1176-yilda Ismatiddinga uylanish orqali qonuniylashtirgan. Biroq, Ismat uning yagona rafiqasi boʻlmagan koʻrinadi[4].
Ismatiddin 1186-yilda Damashqda yuz bergan vabo epidemiyasi oqibatida vafot etgan[5]. Boshqa manbalarda esa oʻsha paytda sil (tuberkulyoz) bilan ogʻrigan va aynan shu kasallik uning oʻlimiga sabab boʻlgani qayd etilgan. Shunga qaramay, vafot etishidan oldin Salohiddin unga har kuni maktublar yozib turgan. Salohiddinning oʻzi ham uzoq davom etgan xastalikdan tuzalayotgani sababli, Ismatiddinning vafoti haqidagi xabar undan uch oy davomida sir tutilgan[6].
Ismatiddin Damashqdagi koʻplab diniy inshootlarning homiysi boʻlgan[5]. Bir madrasa hamda otasi uchun qurdirilgan maqbara shular jumlasidandir[7]. Jamoa al-Jadidda (Damashq) dafn etilgan. Nuriddin bilan nikohi amalda roʻyobga chiqmagani sababli, undan farzand koʻrmagan. Shuningdek, Salohiddindan ham farzandli boʻlgani haqida ishonchli tarixiy maʼlumotlar yoʻq. Baʼzi manbalarda Salohiddinning qizi Munisa Xotun Ismatiddinning qizi ekani koʻrsatiladi. Biroq, bu daʼvoni tasdiqlovchi aniq va ishonchli manbalar mavjud emas.
Yana qarang
Manbalar
- ↑ R. Stephen Humphreys, „Women as Patrons of Religious Architecture in Ayyubid Damascus“ (Muqarnas, vol. 11, 1994), pg. 43.
- ↑ Ibn al-Qalanisining yozishicha, Ismatiddin 17-aprel kuni Nuriddinning elchilari bilan Halabga joʻnab ketgan. Biroq, tarixchi uning ismini keltirmagan yoki bilmagan. The Damascus Chronicle of the Crusades, Extracted and Translated from the Chronicle of Ibn al-Qalanisi, trans. H. A. R. Gibb (Luzac, 1932, repr. Dover Publications, 2002), pg. 276.
- ↑ William of Tyre, A History of Deeds Done Beyond The Sea, trans E. A. Babcock and A. C. Krey (Columbia University Press, 1943), vol. 2, bk. 20, ch. 31, pg. 395. William also does not give her name.
- ↑ "…apart from references to Nur al-Dinʼs widow Ismat al-Din Khatun…there are almost no details to be found about his wives or the slave girls who bore him children…" Lyons & Jackson 1982, s. 185.
- ↑ 5,0 5,1 Görgün 2001, s. 140.
- ↑ Lyons & Jackson 1982, s. 236.
- ↑ Humphreys, pg. 43.
Adabiyotlar
- Görgün, Hılal (2001). "İSMET HATUN" (Turkish). TDV Encyclopedia of Islam, Vol. 23 (İslâm – Kaade). Istanbul: Turkiye Diyanet Foundation, Centre for Islamic Studies. p. 140. ISBN 978-975-389-450-0. https://islamansiklopedisi.org.tr/ismet-hatun.
- Lyons, Malcolm Cameron; Jackson, D. E. P.. [[[:Andoza:Gbooks]] Saladin: The Politics of the Holy War]. Cambridge: Cambridge University Press, 1982. ISBN 0-521-31739-8.