Islomda haj turlari
| Turkum maqolalarning bir qismi |
| Islom |
|---|
 |
|
|
Haj turlari — Islomda haj ibodatini ado etishning uch xil shaklidir: ifrod haj, qiron haj va tamattu’ haj. Har birining o‘ziga xos tartibi va hukmlari mavjud[1].
Haj turlari
Musulmon kishi haj farizasini quyidagi uch turdan biri orqali ado etishi mumkin[2].
Ifrōd haj
Ifrōd haj — bu faqat haj uchun ehramga kirib, “Labayk Allohumma hajjan” deb niyat qilish va haj amallarini to‘liq ado etishdir[3].
- Faqat haj niyat qilinadi
- Umra bajarilmaydi
- Qurbonlik vojib emas
Qiron haj
Qiron haj — bu haj va Umrani bir vaqtning o‘zida bitta ihram bilan ado etishdir[4].
- Haj va umra birlashtiriladi
- Ihramdan chiqilmaydi
- Qurbonlik qilish vojib
Tamattu’ haj
Tamattu’ haj — bu haj oylarida avval umrani ado etib, ehromdan chiqish, keyin esa haj uchun qayta ehromga kirishdir[5].
- Avval umra bajariladi
- So‘ng Ehromdan chiqiladi
- Haj uchun yana ehromga kiriladi
- Qurbonlik qilish vojib
Qur’oni karimda
Alloh taolo Baqara surasining 196-oyatida tamattu’ haqida marhamat qiladi.[6].
Tamattu’ qilgan kishi qurbonlik qilishga majbur bo‘ladi. Agar bunga imkon topa olmasa, o‘n kun ro‘za tutadi:
- 3 kun haj vaqtida tutiladi
- 7 kun uyga qaytgach tutiladi[7]
Sunnatda
Jabir ibn Abdulloh rivoyat qiladi: Rasululloh (s.a.v.) aytdilar: "Agar oldindan bilganimni keyin bilganimda edi, hady olib kelmagan bo‘lardim..."[8]
Oisha (r.a.) rivoyat qiladi: "Uni umraga aylantiringlar..."[9]
Abdulloh ibn Abbos rivoyat qiladi: "Payg‘ambar sahobalarga hajni umraga aylantirishni buyurdilar"[10].
Haj turlari o‘rtasidagi farqlar
| Xususiyat | Tamattu’ | Qiron | Ifrōd |
|---|---|---|---|
| Niyat qilish | avval Umra uchun, so‘ng haj uchun | Umra va haj uchun birga | Faqat haj uchun |
| Ehromga kirish | Ikki marta | Bir marta | Bir marta |
| Umra qilish | Bor | Bor | Yo‘q |
| Qurbonlik qilish | Vojib | Vojib | Vojib emas |
Fiqhiy qarashlar
To‘rt mazhab — hanafiy, molikiy, shofi’iy va hanbaliy — ushbu uch haj turining barchasini joiz deb hisoblaydi[11].
Sunniy va shia qarashlari
Ahl as-sunna va-l-jamoa va Shia mazhablari tamattu’ hajning joizligida ittifoq qiladilar[12].
Ali ibn Abu Tolib va Abdulloh ibn Abbos tamattu’ni afzal deb bilganlar.
Xulosa
Ifrōd, qiron va tamattu’ — uchala haj turi ham Islomda joiz hisoblanadi.
Yana qarang
Manbalar
- ↑ Hajj haqida — Britannica
- ↑ Types of Hajj — IslamQA
- ↑ الإفراد في الحج — Dorar.net
- ↑ IslamWeb — Qiran Hajj
- ↑ What is Hajj Tamattu — IslamQA[sayt ishlamaydi]
- ↑ Qur’on 2:196
- ↑ Official Hajj Guide — Saudi Ministry
- ↑ Sahih Buxoriy
- ↑ Sahih Muslim
- ↑ Sahih Buxoriy
- ↑ Haj turlari hukmlari — Dorar.net
- ↑ Ruling on Tamattu — IslamWeb