Kontent qismiga oʻtish

Isfahon otashkadasi

Koordinatalari: 32°38′53″N 51°34′13″E / 32.648124°N 51.570339°E / 32.648124; 51.570339 (Atashgah complex, Isfahan, Iran)
ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Isfahon otashkadasi
آتشگاه اصفهان

Isfahon otashkadasi, 2007-yil
Umumiy maʼlumot
Turi otashkada
Joylashuvi Eron Isfahon, Eron
Shahar Isfahon
Mamlakat Eron
Koordinatalar 32°38′53″N 51°34′13″E / 32.648124°N 51.570339°E / 32.648124; 51.570339 (Atashgah complex, Isfahan, Iran)

Isfahon otashkadasi (forscha: آتشگاه اصفهان‎‎ Âtašgâh-e Esfahân – Eronning Isfahon shahri markazidan taxminan 8 kilometr gʻarbda joylashgan ayni nomdagi tepalikda joylashgan Sosoniylar davriga oid arxeologik majmua[1][2].

Atrofdagi tekislikdan taxminan 210 metr balandlikda joylashgan tepalik ilgari yaqin atrofidagi qishloq nomi bilan Maras yoki Marabin deb nomlangan va arab tarixchilari tomonidan bu joy shu nom bilan tilga olingan.

Tavsifi

Tepalik uchidagi otashkada inshootining koʻrinishi

Majmuaning bir qismida, tepalikning janubiy yonbagʻrida, yigirmaga yaqin binodan (yoki binolar ichidagi xonalar) iborat qal’aning qoldiqlari mavjud boʻlib, ularning aksariyati, ayniqsa, klasterning pastki yarmidagilar, faqat poydevor izlari sifatida koʻrinadi. Klasterdagi bir nechta binolar III asrdan boshlab zardushtiylik otashkadalariga xos boʻlgan klassik chahortoq „toʻrt arkali“ qavat tarhiga ega va ular muqaddas olovlarni yoqadigan dastlabki otashkadalardir. Boshqa binolar orasida ruhoniylar va badavlat ziyoratchilar uchun omborxonalar va yashash joylari sifatida foydalanilgani taxmin qilingan narsalar ham bor. Xarobalarning vazifasi dastlab 1937-yilda Andre Godard tomonidan taxminan aniqlangan[3][4], ammo 1960-yilda meʼmor Maxine Sirux birinchi chizmalarni tayyorlagunga qadar joy toʻliq ilmiy oʻrganilmagan. Godardning aniqlashlari 1971-yilda Klaus Schippman tomonidan tasdiqlangan[5].

Majmuaning yana bir qismi tepalikning eng yuqori nuqtasida joylashgan minorasimon aylana inshoot qoldiqlaridir. Bu inshoot ilgari kamida yigirma metr baland boʻlgan boʻlib, mahalliy aholi tomonidan Burji Qurbon[6] – „Qurbon minorasi“ deb ataladi. Tuzilishga qaraganda, bu harbiy kuzatuv minorasi boʻlib, yaqinlashayotgan dushman haqida ogohlantirish uchun unda mash’ala yoqilgan boʻlishi mumkin (yaʼni, baken)[5].

Har ikkala holatda ham qolgan devorlar pishiq gʻishtdan boʻlib, loy va qamish qorishmasi bilan mustahkamlangan. 10-asrda bu binolar Isfahonning ismoiliy aholisi tomonidan soliqchilaridan yashirinish uchun foydalanilgan. Arab tarixchisi Masʼudiy ham xuddi shu davrda bu joyga tashrif buyurgan va mahalliy rivoyatga koʻra mazkur joyning butparastlik ibodatxonasidan otashkadaga aylantirilgani „Shoh Yustasf (yaʼni, Zardushtning homiysi Goʻshtasp) Magilar dinini qabul qilganida“ sodir boʻlganini qayd etgan[6].

Sharhlar

Andre Godard 1938-yilda „Eron yodgorliklari“ning otashkadalarga bagʻishlangan jildlaridan birida Isfahon otashkadasi haqida qisqa, ammo asosli va aniq maʼlumot beradi. Soʻng, 1960-yillar boshida Maxime Siroux otashkada boʻyicha batafsil tadqiqotlar oʻtkazdi. Bu ibodatxonaning aniq meʼmoriy rejalari birinchi bor tayyorlangan tadqiqot edi. Koʻp oʻtmay, Klaus Shipmann otashkadani chuqur oʻrgandi va eroniy otashkadalar haqidagi kitobida, nemis tilida, oʻz hisobotini chop etdi[7].

Alirizo Jafariy Zand 2002-yilda „Islomdan avvalgi Isfahon“ nomli oʻz hisobot va tadqiqotlari toʻplamini kitob shaklida chop etdi. Bu kitobda ibodatxonaning diniy vazifasi taʼkidlanadi va yillar davomida oʻtkazilgan karbon-14 tekshiruvlari natijalariga asoslanib, ushbu otashkada dastlab Elam davriga oid ibodatxona boʻlgani, keyinchalik esa Mehr ibodatxonasiga aylangani qayd etiladi.

Mitra Ozod „Mubad Shoh Mardonning Eron otashkadalari haqidagi hisobotini toʻldirib, Dietrich Hoffning Sosoniylar davridagi chahortoq tiplari boʻyicha tadqiqotlaridan va Shippmannning otashkadalarning oʻzgarish bosqichlari haqidagi ishlanmalaridan foydalangan holda, ushbu inshootning aylana tarh asosiga ega boʻlishi“ Qumdagi „Chahak otashkadasi“ deb nomlangan bino bilan solishtirilishi mumkinligini taʼkidlaydi[8].

Joylashuvi

Isfahon otashkadasi shahar markazidan 8 km gʻarbda, Otashgoh koʻchasida joylashgan. Bu bino Zoyandirud daryosi yaqinidagi togʻ ustida joylashgan. Tepalik choʻqqisidan toʻrt tomonga bir necha kilometr masofa juda yaxshi koʻrinadi[9].

Joriy holati

Shimoliy tomondan koʻrinishi

Bugungi kunda bu majmua saqlanishiga deyarli eʼtibor berilmaydi. Ibodatxonaning turli qismlarida xazina izlovchilar tomonidan kovlangan koʻplab chuqurlarni koʻrish mumkin. Tepaga chiqish uchun qulay asfalt yoʻlak yoʻq, shuning uchun tashrif buyuruvchilar oʻzlaricha yoʻl tanlashlariga toʻgʻri keladi, bu esa tepalikning loyli tarkibi bois inshootning buzilish tezligini oshiradi – ayniqsa yomgʻirli kunlarda[10].

Inshoot haqidagi asarlar

2002-yilda arxeolog Alirizo Jafariy Zand islomdan avvalgi Isfahon haqida hisobot eʼlon qildi; unda majmuaning diniy vazifasi taʼkidlanadi va radiokarbon tahlili natijalariga tayangan holda bu qurilish Elam davriga (mil.avv. VI asrdan oldin) taalluqli ekani aytiladi. Bir doktorlik dissertatsiyasida esa mazkur minora Qumdagi Chahak otashkadasi bilan „oʻxshashlik“ka ega ekani, yaʼni Qumdagi ibodatxonaning yuqori qismi silindrsimon, Isfahondagi minora esa aylana reja asosida qurilgani qayd etiladi[11].

Galereya

Manbalar

  1. ↑ „آتشگاه، یادگاری کهن از زرتشیان اصفهان“. Iranian Students News Agency. Qaraldi: 2021-yil 4-mart.
  2. ↑ „مرمت آتشگاه اصفهان بعد از پنجاه سال آغاز شد“. Islamic Republic News Agency. Qaraldi: 2021-yil 4-mart.
  3. ↑ Godard, André (1937), „L'Āteshkāh d'Isfāhan“, Athār-é Īrān: Annales du Service Archéologique de l'Īrān, 2 (1): 164–165.
  4. ↑ Godard, André (1937), „Les monuments du feu“, Athār-é Īrān: Annales du Service Archéologique de l'Īrān, 3 (1): 7–80, pp. 60-62.
  5. ↑ 5,0 5,1 Schippmann, Klaus (1971), Die iranischen Feuerheiligtümer, Berlin-New York: de Gruyter, 460–465-bet.
  6. ↑ 6,0 6,1 Jackson, Abraham Valentine Williams (1906), Persia Past and Present: A Book of Travel and Research, New York: Macmillan, 162, 259-bet.
  7. ↑ Andre Godard at the head of Persian Antiquities and his competitors
  8. ↑ Atashgah - Zoroastrian Fire Temple
  9. ↑ „Atashgah (Zoroastrian Fire Temple of Isfahan)“. 2025-yil 25-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2025-yil 24-noyabr.
  10. ↑ PARSIS FORM TEAM TO MAINTAIN FIRE TEMPLES, LOOK AFTER PRIESTS AND STAFF IN MUMBAI
  11. ↑ Kazemi, Yaghesh (2007), Atashgah of Isfahan, Isfahan: Esfahanology center and home of nations.

Suratlar

"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Isfahon_otashkadasi&oldid=509952" dan olindi