Ibrohim posho saroyi
| Ibrohim posho saroyi | |
|---|---|
 Sultonahmet maydonidagi Ibrohim posho saroyi | |
| Umumiy maʼlumot | |
| Turi | Saroy |
| Joylashuvi | Fotih, Istanbul, Turkiya |
| Koordinatalar | 41°00′21″N 28°58′28″E / 41.00583°N 28.97444°E |
| Egasi | Turkiya |
Ibrohim posho saroyi (turkcha: İbrahim Paşa Sarayı) — Pargali Ibrohim poshoning Usmoniylar imperiyasi davridagi qarorgohi. Turkiyaning Istanbul shahri Fotih tumani Sultonahmet maydonida joylashgan. Hozirda, asosan, Turk va islom sanʼati muzeyi (turkcha: Türk ve İslam Eserleri Müzesi) sifatida foydalaniladi.
Dastlab Konstantinopol ippodromi yonida joylashganligi sababli „Ippodrom saroyi“ deb atalgan ushbu inshoot keyinchalik sulton Sulaymon I hukmronligi (h. 1520–1566) davrida 1523-yildan 1536-yilda qatl etilguniga qadar bosh vazir sifatida xizmat qilgan Pargali Ibrohim posho (1494–1536) nomi bilan atala boshlangan.
XVI asr Usmoniylar meʼmorchiligining muhim namunasi boʻlgan bino Sharqiy Rim imperiyasining tarixiy ippodromi hududida joylashgan[1]. Usmoniylar tarixchisi Solakzoda Mehmet Hemdemiy afandining (1590–1657) maʼlumotlariga koʻra, saroyning qurilish sanasi aniq maʼlum boʻlmasa-da, qurilish sulton Boyazid II hukmronligi davriga (h. 1481–1512) toʻgʻri keladi deb hisoblaniladi. 1521-yilda binoda taʼmirlash ishlari olib borilgani maʼlum.
Saroy toʻy, tantana va bayramlardan tashqari fuqarolik tartibsizliklari hamda qoʻzgʻolonlar kabi koʻplab voqealarga ham guvoh boʻlgan. Ibrohim posho boʻgʻib oʻldirilgach, saroy boshqa bosh vazirlar uchun ham qarorgoh boʻlib xizmat qilgan. Shuningdek harbiy kazarma, elchixona, daromad idorasi, Usmoniylar harbiy orkestri uchun joy, tikuv ustaxonalari va qamoqxona vazifasini ham bajargan[1].
Respublika davri
Ushbu bino majmuasi uzoq vaqt qarovsiz holatda qolib ketgan edi. Hukumat ushbu inshootni buzib, yangi adliya binosini qurishni rejalashtirdi. Meʼmor Sedat Çetintaş 1938-yil 5-iyunda „Cumhuriyet“ gazetasida binoning tarixiy ahamiyati haqida maqola eʼlon qildi. Darhaqiqat, ushbu maqola orqali bino buzib tashlanilishining oldi olindi. Biroq oradan biroz vaqt oʻtgach, saroyning haram va elchining qabul zali joylashgan qismi shoshilinch tarzda buzib tashlandi. Çetintaş tarixiy binoni saqlab qolish uchun 12 yil kurashdi[2]. Saroyni buzish uchun asosiy dalillardan biri uning bir paytlar arman millatiga mansub shaxs tomonidan taʼmirlangani va shu bois turk merosining bir qismi sifatida qaralmasligi mumkinligi edi[3]. Saroyni saqlab qolish haqidagi qaror 1946-yilda İsmet İnönü prezidentligi davrida qabul qilindi[3].
Hozirgi holati
Hali ham saqlanib qolgan ushbu saroy binolarining bir qismida 1983–2012-yillar oraligʻida Adliya vazirligining sud arxivlari joylashgan edi. Majmuaning boshqa bir qismida Istanbul yer reyestri va kadastri boshqarmasi joylashgan. Binoning muhim bir qismi Turk va islom sanʼati muzeyiga ajratilgan. 2012-yilda sud arxivlari binodan koʻchirilib, uning maydoni muzey tarkibiga qoʻshish uchun Turkiya Respublikasi Madaniyat va turizm vazirligi tasarrufiga oʻtkazildi. Madaniyat vazirligi qolgan soʻnggi joyni ham muzey tarkibiga qoʻshish boʻyicha saʼy-harakatlarini boshladi[1][2].
Sobiq Madaniyat vaziri Ertuğrul Günay saroyning buzib tashlangan qismini qayta tiklash uchun kampaniya olib bormoqda[4].
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 1,2 „Çöplük Sarayı“ (tr) (2012-yil 4-sentyabr). Qaraldi: 2013-yil 26-sentyabr.
- ↑ 2,0 2,1 Ayvazoğlu, Beşir.. „İbrahim Paşa Sarayı nasıl kurtarıldı?“ (tr). 2013-yil 27-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2013-yil 26-sentyabr.
- ↑ 3,0 3,1 Açıkgöz, Ümit Fırat (2014). "On the Uses and Meanings of Architectural Preservation in Early Republican Istanbul (1923-1950)". Journal of the Ottoman and Turkish Studies Association 1 (1-2): 172. doi:10.2979/jottturstuass.1.1-2.167. ISSN 2376-0699. https://www.jstor.org/stable/10.2979/jottturstuass.1.1-2.167.
- ↑ „Ertuğrul Günay'dan ilginç twitter mesajları“ (tr) (2013-yil 13-iyun). Qaraldi: 2013-yil 26-sentyabr.