Ibn Abu Usaybiya
Ibn Abu Uṣaybiya Muʾaffaqiddīn Abū al-ʿAbbās Aḥmad Ibn al-Qāsim Ibn Xalīfa al-Xazrajī (arabcha: ابن أبي أصيبعة; 1203–1270), odatda Ibn Abu Usaybiya deb atalgan (shuningdek Usaibiʼah, Usaybea, Usaibi`a, Usaybiʿah va boshqa nomlar bilan ham tanilgan), milodiy 13-asrda yashagan Suriyalik tabib edi. U islom davrida yunonlar, rimliklar va hindlardan boshlab hijriy 650-yil/milodiy 1252-yilgacha boʻlgan mashhur tabiblar haqidagi biografik ensiklopediyani tuzgan.
Hayoti
Ibn Abu-Usaybiya Damashqda, arablarning Banu Xazraj qabilasiga mansub oilada tugʻilgan. Tabibning oʻgʻli boʻlgan Usaybiya Damashq va Qohirada tibbiyot tahsilini olgan hamda 1236-yilda Qohiradagi yangi shifoxonaga tabib etib tayinlangan, biroq keyingi yili Damashq hukmdorining taklifini qabul qilib, Damashq yaqinidagi Salxaddagi lavozimga oʻtgan va umrining oxirigacha shu yerda yashagan[1]. Uning bizgacha yetib kelgan yagona asari Tabiblar hayotidir. U oʻsha asarda yana bir asarini ham tilga oladi, ammo mazkur asar saqlanib qolmagan[2].
Tabiblar hayoti
Arabcha nomi Uyūn ul-Anbāʾ fī Ṭabaqāt al-Aṭibbā (arabcha: عيون الأنباء في طبقات الأطباء) boʻlib, uni erkin va keng maʼnoda „Tabiblar tabaqalari haqidagi xabarlar manbalari“ deb tarjima qilish mumkin. Inglizchaga odatda History of Physicians, Lives of the Physicians, Classes of Physicians yoki Biographical Encyclopedia of Physicians deb tarjima qilinadi[2]. Kitob qadimgi Yunoniston, Suriya, Hindiston va Rim hududidan boʻlgan tabiblar haqidagi qisqacha bayon qilish bilan boshlanadi, biroq kitobning 700 sahifalik asosiy qismi oʻrta asr islom olamining tabiblariga bagʻishlangan. Birinchi nusxasi 1245–1246-yillarda yozilgan va Ayyubiylar davridagi tabib hamda vazir Amīn ad-Davlaga bagʻishlangan. Asarning ikkinchi va kengaytirilgan tahriri muallif hayotining soʻnggi yillarida tayyorlangan va saqlanib qolgan qoʻlyozmalarda taʼkidlanishicha, kamida ikki xil nusxada tarqalgan.
Nashrlar
Matn jami besh marta nashr etilgan. August Müllerning birinchi nashri (Qohira, 1882) „Imrū l-Qays“ taxallusi ostida chop etilgan boʻlib[3], keyinchalik unda koʻplab xatolar va bosma nuqsonlar borligi aniqlangan va shundan soʻng tuzatilgan nashr chiqarilgan (Königsberg, 1884)[4]. Müller ishiga tayangan holda Niẓār Riḍā 1965-yilda Bayrutda matnning tanqidiy boʻlmagan nashrini chop ettirgan, keyinchalik esa bu nashr Qāsim Vahhāb tomonidan qayta ishlanib, 1997-yilda Bayrutda navbatdagi nashr sifatida chiqarilgan. ʿĀmir al-Najjār esa 1996-yilda Qohirada oʻzining tanqidiy nashrini (Müller asariga asoslanmagan holda) chop ettirgan.
Oxford va Warwick universitetlari olimlaridan iborat jamoa Uyūn al-Anbāning yangi tanqidiy nashri va toʻliq izohli inglizcha tarjimasini chop etgan[5]. Ularning ishi Brill Scholarly Editionsda ochiq foydalanish shaklida mavjud[6].
2020-yilda Oxford World's Classics tomonidan Anecdotes and Antidotes: A Medieval Arabic History of Physicians nomi ostida yangi tarjima nashr etilgan[7][8].
Manbalar
- ↑ Oldingi jumlalardan biri yoki bir nechtasi hozirda jamoat mulki boʻlgan nashrdan olingan matnni oʻz ichiga oladi: Thatcher, Griffithes Wheeler (1911) "Ibn Usaibi'a" in Chisholm, Hugh Encyclopædia Britannica 14 (11chi nashri) Cambridge University Press p. 223
- ↑ 2,0 2,1 Roger Pearse (2011), Preface to the Online Edition — the online edition of the Arabic-to-English translation of Ibn Abi Usaibiaʼs History of Physicians, translated by Lothar Kopf.
- ↑ „Lives of the Physicians.“. Library of Congress.
- ↑ Uṣaybiʻah, Aḥmad ibn al-Qāsim Ibn Abī „Ibn Abi Useibia“. Selbstverlag (1884-yil 12-dekabr).
- ↑ „A Literary History of Medicine - Ibn Abi Usaybiah- The Best Accounts of the Classes of Physicians - Home“. krc2.orient.ox.ac.uk. 2015-yil 5-avgustda asl nusxadan arxivlangan.
- ↑ „Ibn Abī Uṣaybiʿah | Scholarly Editions“. scholarlyeditions.brill.com.
- ↑ „Anecdotes and Antidotes by Ibn Abi Usaybi'ah, Henrietta Sharp Cockrell | Waterstones“. 2021-yil 12-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2026-yil 7-yanvar.
- ↑ Usaybi'ah, Ibn Abi; Gelder, Geert Jan van. Anecdotes and Antidotes: A Medieval Arabic History of Physicians. Oxford University Press, June 25, 2020. ISBN 978-0-19-882792-4.